περί συμποσίων
Ονομαστικόν του Πολυδεύκη
Βιβλίον 6
(απόδοση
στα νέα Ελληνικά)
Αρχαιογνωσία
ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ
ΣΚΕΨΗ
Ἐπεὶ δʼ οὐδὲ τῶν συμποτικῶν ὀνομάτων ἀμελητέον,
χρὴ λέγειν τὸ μὲν χωρίον συμπόσιον, ἀνδρῶνα, συσσίτιον, τρίκλινον οἶκον ἢ
πεντάκλινον ἢ δεκάκλινον, καὶ παστάδα δʼ ἀπὸ τοῦ πάσασθαι, καὶ συναγώγιον· τὸ δὲ
πρᾶγμα πότον ἢ συσσιτίαν ἢ συμποσίαν ἢ σύνοδον τὴν ἐν οἴνῳ ἢ θίασον ἢ εἰλαπίνην
ἢ ἔρανον ἢ ἑστίασιν ἢ ἄριστον ἢ δεῖπνον ἢ σύνδειπνον ἢ θοίνην ἢ ξενισμόν—ἡ γὰρ
Θουκυδίδου ξένισις τραχύ—τοὺς δὲ συνιόντας συμπότας, ὁμοσίτους συσσίτους,
συνουσιαστάς, θιασώτας ἢ θιασίτας, εἰλαπιναστάς, ἐρανιστάς. ἰδίως δὲ τοὺς τῶν
θιασωτῶν οἴκους φωλητήρια ὠνόμαζον.
τὸ δʼ ἔργον συναγαγεῖν συμπόσιον, συστῆσαι,
πληρῶσαι, συγκροτῆσαι, συναθροῖσαι, συγκαλέσαι. καὶ «κληθῆναι δʼ ἐπὶ δεῖπνον» ἥτε
παροιμία λέγει καὶ Μένανδρος, καὶ Δημοσθένης «κληθέντες γὰρ οὗτοι πρὸς
Ξενόφρονα τὸν υἱὸν τοῦ Φαιδίμου,» καὶ «τοῖς συναντῶσιν ἐρωτώμενοι ἐπὶ δεῖπνον ἔφασκον
κληθῆναι.»
αἱ δὲ δημόσιαι
ἑστιάσεις εὐωχίαι, θάλειαι, πανδαισίαι, δημοθοινίαι, τάχα δὲ καὶ σιτήσεις.
Απόδοση
στα νέα Ελληνικά:
Επειδή δεν πρέπει να παραμελούμε ούτε τις
λέξεις που σχετίζονται με τα συμπόσια, πρέπει να αναφέρουμε ότι ο χώρος όπου
γινόταν το συμπόσιο ονομαζόταν «συμπόσιον»,
«ανδρών», «συσσίτιον», καθώς και «οἶκος τρίκλινος», «πεντάκλινος» ή
«δεκάκλινος», ανάλογα με τον αριθμό των κλινών που διέθετε. Ονομαζόταν επίσης
«παστάς», από το ρήμα «πάσασθαι», καθώς και «συναγώγιον».
Η ίδια η εκδήλωση ονομαζόταν «πότος»,
«συσσιτία», «συμποσία» ή «σύνοδος ἐν οἴνῳ» (συγκέντρωση για οινοποσία), καθώς
και «θίασος», «εἰλαπίνη», «ἔρανος», «ἑστίασις», «ἄριστον», «δεῖπνον»,
«σύνδειπνον», «θοίνη» ή «ξενισμός». Η λέξη όμως «ξένισις», όπως τη χρησιμοποιεί
ο Θουκυδίδης, ακούγεται κάπως τραχιά.
Εκείνοι που συγκεντρώνονταν στο συμπόσιο
ονομάζονταν «συμπόται», «ὁμόσιτοι» ή
«σύσσιτοι», «συνουσιασταί», «θιασῶται» ή «θιασῖται», «εἰλαπινασταί» και «ἐρανισταί».
Ειδικότερα, τους χώρους συγκέντρωσης των
μελών των θιάσων τους αποκαλούσαν «φωλητήρια».
Η πράξη της διοργάνωσης ενός συμποσίου
εκφραζόταν με τα ρήματα «συναγαγεῖν συμπόσιον», «συστῆσαι», «πληρῶσαι»,
«συγκροτῆσαι», «συναθροῖσαι» και «συγκαλέσαι», δηλαδή συγκεντρώνω τους
ανθρώπους και οργανώνω ένα συμπόσιο.
Την έκφραση «να προσκληθεί κανείς σε δείπνο»
τη συναντάμε τόσο στην παροιμία όσο και στον Μένανδρο. Τη χρησιμοποιεί και ο
Δημοσθένης, όταν λέει: «Διότι αυτοί προσκλήθηκαν σε δείπνο στο σπίτι του Ξενοφώντα,
του γιου του Φαίδιμου». Υπάρχει επίσης η φράση: «Όταν συναντούσαν κάποιους και
τους ρωτούσαν πού πήγαιναν, απαντούσαν ότι είχαν προσκληθεί σε δείπνο».
Τέλος, τα δημόσια γεύματα και οι δημόσιες
εστιάσεις ονομάζονταν «εὐωχίαι», «θάλειαι», «πανδαισίαι», «δημοθοινίαι» και,
ίσως, επίσης «σιτήσεις».
Σημειώσεις:
/1.
Ἀνδρών: Δεν σημαίνει απλώς αίθουσα ανδρών, αλλά τον ειδικά διαμορφωμένο χώρο
της αρχαίας ελληνικής οικίας όπου πραγματοποιούνταν τα συμπόσια.
/2.
Τρίκλινον, πεντάκλινον, δεκάκλινον: Οι όροι αναφέρονται στον αριθμό των κλινών
(ανακλίντρων) που υπήρχαν στον χώρο και όχι στον αριθμό των τραπεζιών.
/3.
Ἔρανος: Δηλώνει συνεστίαση στην οποία οι συμμετέχοντες συνεισέφεραν ο καθένας
κάτι, είτε χρήματα είτε τρόφιμα. Το αντίθετο είναι η ειλαπίνη (τα δείπνα τα εκ
μιας δαπάνης χορηγηθέντα).
/4.
Θίασος: Εδώ αναφέρεται σε οργανωμένη ομάδα με κοινές κοινωνικές ή θρησκευτικές
δραστηριότητες, τα μέλη της οποίας μπορούσαν να συγκεντρώνονται για κοινά
γεύματα.
/5.
Φωλητήρια: λέξη που παραπέμπει στην έννοια της φωλιάς ή του καταφυγίου και
χρησιμοποιείται εδώ για τους χώρους συγκέντρωσης των μελών των θιάσων.
/6.
Εὐωχία – Πανδαισία – Θάλεια: Και οι τρεις λέξεις δηλώνουν πλούσια και
εορταστικά γεύματα, αλλά έχουν διαφορετικές αποχρώσεις σημασίας.
. Translation into English
Since we must not neglect the vocabulary
associated with banquets either, we should point out that the place where a
banquet was held was called a symposion, an andron (men's dining room), a
syssition (communal dining hall), or a house with three, five, or ten dining
couches (triklinos, pentaklinos, or dekaklinos), depending on the number of
couches it contained. It was also called a pastas, a term derived from the verb
pasasthai, as well as a synagōgion (gathering place).
The event itself was called a potos
(drinking party), syssitia (communal meal), symposia (banquet), or synodos en
oinō (a gathering over wine). Other terms included thiasos, eilapinē, eranos,
hestiasis, ariston, deipnon, syndeipnon, thoinē, and xenismos. The word
xenisis, however, as used by Thucydides, sounds somewhat harsh or awkward.
Those who gathered at the banquet were
called sympotai (drinking companions), homositai or syssitoi (those who shared
food), synousiastai, thiasōtai or thiasitai (members of a religious or social
association), eilapinastai, and eranistai (members of a dining association).
More specifically, the meeting places of the
members of such associations were called pholytēria.
The act of organizing a banquet was
expressed through the verbs synagagein symposion, systēsai, plērōsai,
synkrotēsai, synathroisai, and synkalesai, all conveying the idea of gathering
people together and arranging a banquet.
The expression “to be invited to dinner”
(klēthēnai epi deipnon) occurs both in a proverbial saying and in Menander. It
is also used by Demosthenes, who writes:
“For these men were invited
to dinner at the house of Xenophon, the son of Phaedimus.”
There is also the
expression:
“When they met people who
asked them where they were going, they used to say that they had been invited
to dinner.”
Finally, public banquets and communal feasts
were called euchōchiai (feasts or lavish entertainments), thaleiai (festive
banquets), pandaisiai (abundant feasts), dēmothoiniai (public communal feasts),
and perhaps also sitēseis (public meals or provisions).
ἐφʼ ὧν δʼ ἔστι κατακεῖσθαι, κλῖναι κλινίδες κλινίδια, σκίμποδες, ἀσκάνται, στιβάδες, ἡμικύκλια, κλιντήρια, χαμεύνια, χαμεύνη, τὸ δὲ καλούμενον ἀνάκλιντρον ἐπίκλιντρον Ἀριστοφάνης ἔφη, τὸ δʼ ἐνήλατον κλιντήριον. εἶτα φυλλάδες, πτερίδες, πόαι, τυλεῖα, κνέφαλα, προσκεφάλαια ὡς Δημοσθένης … καὶ πολλοί. καὶ ποτίκρανον δʼ οἱ κωμικοὶ τὸ προσκεφάλαιον ἢ τὸ ὑπηρέσιον. ὑπαυχένιον. ἀμφίταποι· εἰσὶ δʼ οἱ ἐξ ἑκατέρου δασεῖς, ὡς τάπητες οἱ ἐκ θατέρου. ὑπαγκώνια στρώματα, περιστρώματα ὑποστρώματα ἐπιβλήματα, ἐφεστρίδες ἀμφιεστρίδες χλαῖναι, ἐπιβόλαια δάπιδες τάπιδες ψιλοδάπιδες, ξυστίδες χρυσόπαστοι, ὡς Εὔβουλος ταῖς ξυστίσιν ταῖς χρυσοπάστοις στόρνυται.τὸ δʼ ἀγγεῖον ἐν ᾧ τὰ στρώματα ἐνῆν κοίτην ὠνόμαζον· τὰ δʼ εἰς κοίτην στρώματα ἐνεύναια λέγουσιν. ὅτι δὲ καὶ πτίλοις τὰ κνέφαλα ἀνεπλήρουν, Εὔβουλος ἐν Ἀγχίσῃ διδάσκει· καὶ πτερωτὰ καὶ πτιλωτὰ προσκεφάλαια ὀνομάζουσιν. καυνάκας δέ τινας πορφυροῦς ἐπὶ στρωμάτων Μένανδρος ὠνόμασεν. τὰς δʼ ἐγκοιμητηρίας ψιάθους χαμευνίας ὠνόμαζον.
Απόδοση
στα νέα Ελληνικά
Τα έπιπλα και τα αντικείμενα πάνω στα οποία
μπορούσε κανείς να ξαπλώσει ονομάζονταν κλίνες, κλινίδες, κλινίδια, σκίμποδες,
ασκάνται, στιβάδες, ημικύκλια, κλιντήρια, χαμεύνια και χαμεύνη.
Το αντικείμενο που ονομαζόταν «ανάκλιντρο» ο
Αριστοφάνης το αποκαλούσε «επίκλιντρο», ενώ το «ενήλατον» το αποκαλούσε
«κλιντήριον».
Στη συνέχεια υπήρχαν τα «φυλλάδες»,
«πτερίδες», «πόαι», «τυλεῖα», «κνέφαλα» και «προσκεφάλαια», όπως αναφέρει ο
Δημοσθένης και πολλοί άλλοι συγγραφείς.
Οι κωμικοί ποιητές ονόμαζαν επίσης το
προσκεφάλι «ποτίκρανον» ή «υπηρέσιον». Υπήρχε ακόμη και το «υπαυχένιον», δηλαδή το μαξιλάρι που
τοποθετούνταν κάτω από τον αυχένα.
Τα «αμφίταπα» ήταν υφάσματα με πυκνό και
χνουδωτό πέλος και στις δύο πλευρές, ενώ εκείνα που είχαν χνούδι μόνο στη μία
πλευρά ονομάζονταν «τάπητες».
Υπήρχαν επίσης τα «υπαγκώνια», δηλαδή τα μαξιλάρια που τοποθετούνταν κάτω από τους
αγκώνες, καθώς και τα «στρώματα», τα «περιστρώματα», τα «υποστρώματα» και τα
«επιβλήματα».
Άλλα είδη καλυμμάτων και υφασμάτων ήταν οι
«εφεστρίδες», οι «αμφιεστρίδες» και οι «χλαῖνες», καθώς και τα «επιβόλαια», οι
«δάπιδες», οι «τάπιδες» και οι «ψιλόδαπιδες».
Υπήρχαν ακόμη οι «ξυστίδες οι χρυσόπαστοι»,
δηλαδή υφάσματα ή καλύμματα με χρυσοκέντητη ή χρυσή διακόσμηση. Όπως αναφέρει ο
Εύβουλος: «Στρώνεται με τις ξυστίδες, τις χρυσοστόλιστες».
Το δοχείο ή κιβώτιο μέσα στο οποίο
φυλάσσονταν τα στρώματα ονομαζόταν «κοίτη». Τα στρώματα που προορίζονταν για
την κλίνη ονομάζονταν «ενεύναια».
Ότι τα «κνέφαλα» (τα μαξιλάρια ή τα
γεμίσματά τους) τα γέμιζαν επίσης με πούπουλα, το μαρτυρεί ο Εύβουλος στο έργο
του Αγχίσης. Γι' αυτό ονομάζονταν και «πτερωτά» και «πτιλωτά προσκεφάλαια»,
δηλαδή μαξιλάρια γεμισμένα με φτερά ή πούπουλα.
Ο Μένανδρος ονόμασε επίσης ορισμένα πορφυρά
υφάσματα, τα οποία τοποθετούνταν πάνω στα στρώματα, «καυνάκες».
Τέλος, τα ψάθινα υποστρώματα ή στρώματα που
χρησιμοποιούνταν για την κατάκλιση ονομάζονταν «ψίαθοι» και «χαμευνίαι».
Σημειώσεις:
/
1. Κλίνη – σκίμπους – στιβάς: Δεν πρόκειται κατ' ανάγκην για ταυτόσημα
αντικείμενα. Η κλίνη είναι το κανονικό ανάκλιντρο, ενώ ο σκίμπους και η στιβάς
μπορούν να δηλώνουν απλούστερα μέσα κατάκλισης ή πρόχειρα στρωσίδια.
/ 2. Ἀμφίταπα – τάπητες: Η διάκριση αφορά την
υφή του υφάσματος: πέλος και στις δύο πλευρές στην πρώτη περίπτωση, στη μία
μόνο πλευρά στη δεύτερη.
/
3. Ὑπαγκώνια – ὑπαυχένιον: Πρόκειται για ειδικά μαξιλάρια, προσαρμοσμένα σε
συγκεκριμένα σημεία του σώματος. Τα πρώτα χρησίμευαν για τη στήριξη των
αγκώνων, ενώ το δεύτερο για τον αυχένα.
/
4. Ξυστίδες χρυσόπαστοι: Η έκφραση δηλώνει πολυτελή υφάσματα με χρυσή
διακόσμηση. Η αναφορά στον Εύβουλο μαρτυρεί τη χρήση τέτοιων αντικειμένων στην
αρχαία οικιακή επίπλωση.
/
5. Καυνάκες: Πρόκειται για ιδιαίτερο είδος πολυτελούς υφάσματος, γνωστό και από
την ανατολική ενδυματολογική και υφαντουργική παράδοση. Η αναφορά του Μενάνδρου
συνδέει το υλικό αυτό με τη διακόσμηση των κλινών.
/
6. Πτερωτά – πτιλωτά προσκεφάλαια: Οι δύο χαρακτηρισμοί παραπέμπουν στη χρήση
φτερών και πούπουλων ως υλικού γεμίσματος των μαξιλαριών.
. Translation into English
The pieces of furniture and other objects on
which people could recline were called klinai, klinides, klinidia, skimpodes,
askantai, stibades, hēmikykλια, klin tēria, chameynia, and chameynē.
The object commonly known as an anaklintron
(reclining couch) was called an epiklintron by Aristophanes, while he used the
term klintērion for what was called an ēlēlaton.
Other terms included phyllades, pterides,
poai, tyleia, knephala, and proskephalaia (pillows or cushions), as mentioned
by Demosthenes and many other authors.
Comic poets also called a pillow potikranon
or hypēresion. There was also the hypauchenion, a cushion placed beneath the
neck.
The amphitapa were fabrics with a thick,
shaggy pile on both sides, whereas those having a pile on only one side were
called tapetes.
There were also hypankōnia, cushions placed beneath
the elbows, as well as strōmata (mattresses or bedding), peristrōmata
(coverings spread around or over the bedding), hypostrōmata (underlays), and
epiblēmata (coverings or throws).
Other types of coverings and
fabrics included ephestrides, amphiestrides, and chlaines (cloaks or blankets),
as well as epibolaia, dapides, tapides, and psilodapides.
There were also the xystides chrysopastoi,
that is, fabrics or coverings decorated with gold or gold embroidery.
As Eubulus says: “He covers
himself with the gold-adorned xystides.”
The container in which the bedding was kept
was called a koitē. The bedding intended for use on a couch was called
eneunaia.
Eubulus, in his play Anchises, provides
evidence that the knephala (cushions or their fillings) were also stuffed with
feathers. For this reason, pillows were also called pterōta and ptilōta
proskephalaia, meaning feather-filled or down-filled cushions.
Menander also used the term kaunakes for
certain purple fabrics placed over mattresses or bedding.
Finally, the straw mats and bedding used for
reclining were called psiathoi and chameyniai.
ὁ μὲν οὖν συνιστὰς τὸ συμπόσιον ἑστιάτωρ, ἑστιῶν, ξενίζων, συμποσίαρχος, συμποσίου ἄρχων, ὁ τῆς συνουσίας ἡγεμών· ὁ γὰρ οἰκοδέγμων τραγικόν. καὶ ἄλλως δὲ καλεῖται συμποσίαρχος ὁ ἐν ἰσοτελεῖ τινὶ κοινωνίᾳ κατὰ κλῆρον ἢ κατὰ δόγμα προαιρεθεὶς τοῦ συμποσίου ἐπιμελητής. εἴποις δʼ ἂν τὸν ἑστιάτορα καὶ ἑστιοῦχον κατʼ Ἀριστοφάνην.
οἱ δὲ συγκληθέντες δαιτυμόνες δαιταλεῖς, ἐπίκλητοι σύγκλητοι κλητοί, συμπόται, σύνδειπνοι. ἄκλητοι, οὓς ἀνεπαγγέλτους Κρατῖνος καλεῖ. ἀσύμβολοι, ἀπὸ συμβολῶν, ἀφʼ ὧν οἱ Ἀττικοὶ μακρὰς διδόναι συμβολὰς ἔλεγον ἀντὶ τοῦ μεγάλας. καὶ προκλίτης μὲν ὁ τῆς ἑστιάσεως πρωτοστάτης, ὁ δὲ παρακατακείμενός τινι συμπότης συγκλίτης παρακλίτης· σύγκλινον δὲ Μένανδρος λέγει. ὁμοτράπεζος συντράπεζος, ὁμόσιτος σύσσιτος, ὁμόδειπνος.
Απόδοση
στα νέα Ελληνικά:
Εκείνος, λοιπόν, που οργανώνει και παραθέτει
το συμπόσιο ονομάζεται «εστιάτωρ»,
«εστιών», «ξενίζων», «συμποσίαρχος»,
δηλαδή αυτός που διευθύνει το συμπόσιο, ή «ηγέτης της συντροφιάς». Η λέξη
«οικοδέγμων», ωστόσο, θεωρείται τραγική, δηλαδή έχει χαρακτήρα ή ύφος
τραγωδίας.
Ο όρος «συμποσίαρχος» χρησιμοποιείται και με
μια άλλη σημασία: δηλώνει εκείνον που, σε κάποια κοινότητα με ίσα δικαιώματα
συμμετοχής, επιλέγεται με κλήρωση ή με απόφαση των μελών ως υπεύθυνος για την
οργάνωση και τη φροντίδα του συμποσίου.
Θα
μπορούσες, σύμφωνα με τον Αριστοφάνη, να αποκαλέσεις τον οικοδεσπότη και «εστιοῦχο».
Εκείνοι που είχαν προσκληθεί στο συμπόσιο
ονομάζονταν «δαιτυμόνες», «δαιταλεῖς», «επίκλητοι», «σύγκλητοι»,
«κλητοί», «συμπότες» και «σύνδειπνοι».
Εκείνοι που δεν είχαν προσκληθεί ονομάζονταν
«άκλητοι», τους οποίους ο Κρατίνος
αποκαλεί «ανεπαγγέλτους».
Υπήρχαν επίσης οι «ασύμβολοι», δηλαδή εκείνοι που συμμετείχαν χωρίς να συνεισφέρουν το
μερίδιό τους στα έξοδα του συμποσίου. Από τη λέξη «συμβολή» προέρχεται και η
αττική έκφραση «διδόναι συμβολὰς μακράς», με την οποία οι Αθηναίοι εννοούσαν
ότι κάποιος έδινε μεγάλες συνεισφορές ή κατέβαλλε μεγάλα ποσά.
Ο «προκλίτης»
ήταν εκείνος που είχε την πρώτη θέση ή τον πρωταγωνιστικό ρόλο στην παράθεση
του γεύματος.
Εκείνος, πάλι, που καθόταν ή ξάπλωνε δίπλα
σε κάποιον άλλο συμπότη ονομαζόταν «συγκλίτης»
ή «παρακλίτης». Ο Μένανδρος χρησιμοποιεί επίσης τη λέξη «σύγκλινον».
Τέλος, εκείνος που καθόταν στο ίδιο τραπέζι
με κάποιον άλλον ονομαζόταν «ομοτράπεζος»
ή «συντράπεζος».
Εκείνος που μοιραζόταν μαζί του το ίδιο
φαγητό ονομαζόταν «ομόσιτος» ή
«σύσσιτος», ενώ εκείνος που συμμετείχε στο ίδιο δείπνο «ομόδειπνος».
Σημειώσεις:
/
1. Ἑστιάτωρ – ἑστιῶν – ξενίζων: Οι τρεις όροι αναφέρονται στον οικοδεσπότη,
αλλά φωτίζουν διαφορετικές πλευρές της δραστηριότητάς του: την προσφορά
γεύματος, την εστίαση των καλεσμένων και την παροχή φιλοξενίας.
/
2. Συμποσίαρχος: Δεν είναι πάντοτε απλώς ο οικοδεσπότης. Μπορεί να είναι και
ένα πρόσωπο που εκλέγεται ή κληρώνεται για να αναλάβει την ευθύνη της οργάνωσης
του συμποσίου στο πλαίσιο μιας οργανωμένης κοινότητας.
/
3. Ἄκλητοι – ἀνεπαγγέλτοι: Οι λέξεις περιγράφουν εκείνους που βρίσκονται σε ένα
συμπόσιο χωρίς να έχουν λάβει πρόσκληση. Η δεύτερη αποτελεί χαρακτηριστική
μαρτυρία της κωμικής γλώσσας του Κρατίνου.
/
4. Ἀσύμβολοι: Πρόκειται για σημαντικό κοινωνικό όρο. Στα συμπόσια όπου οι
συμμετέχοντες συνεισέφεραν από κοινού στα έξοδα, ο ασύμβολος ήταν εκείνος που
δεν κατέβαλλε την προβλεπόμενη συμμετοχή.
/
5. Προκλίτης – συγκλίτης – παρακλίτης: Οι λέξεις σχετίζονται με τη χωροταξική
οργάνωση του συμποσίου και τη θέση των συμμετεχόντων στις κλίνες.
/
6. Ὁμοτράπεζος – ὁμόσιτος – ὁμόδειπνος: Οι τρεις λέξεις δεν είναι απολύτως
συνώνυμες. Η πρώτη δηλώνει την κοινή τράπεζα, η δεύτερη την κοινή διατροφή και
η τρίτη τη συμμετοχή στο ίδιο δείπνο.
/
7. Η φράση «μακρὰς συμβολὰς διδόναι»
δεν πρέπει να μεταφραστεί κυριολεκτικά ως «δίνω μακρές συνεισφορές». Το «μακράς»
εδώ έχει ποσοτική σημασία: δηλώνει μεγάλες ή σημαντικές οικονομικές
συνεισφορές.
. Translation into English
The person who organizes and gives the
banquet is called the hestiator (host or banquet provider), hestiōn (the person
entertaining guests), xenizōn (the one offering hospitality), or symposiarchos
(the master of the symposium), that is, the person who presides over the
banquet, or the leader of the gathering. The word oikodegmōn (household host),
however, is considered tragic in style, that is, characteristic of tragic
language.
The term symposiarchos is also used in
another sense: it refers to someone who, within a community in which members
enjoy equal rights, is selected by lot or by a formal decision to supervise and
take responsibility for the banquet.
Following Aristophanes, one
could also call the host an hestiouchos.
Those who had been invited to the banquet
were called daitumones, daitaleis, epiklētoi (invited guests), synklētoi (those
summoned together), klētoi (guests who had been invited), sympotai (drinking
companions), and syndeipnoi (fellow diners).
Those who had not been invited were called
aklētoi (uninvited guests), whom Cratinus calls anepangeltoi (those who had
received no invitation).
There were also the asymboloi, meaning those
who participated without contributing their share towards the expenses of the
banquet. The word derives from symbolē (contribution or shared payment). The
Athenians also used the expression didonai symbolas makras, literally “to give
long contributions”, meaning to make substantial contributions or pay large
sums.
The proklitēs was the person who occupied
the leading position or played the principal role in arranging the banquet.
Someone who reclined beside
another guest was called a synklitēs or paraklitēs. Menander
also uses the word synklinon.
Finally, someone who sat at
the same table as another person was called an homotrapezos or synt r ape zos
(fellow diner at the same table). Someone who shared food with another was
called an homositos or syssitos (one who ate together with another), while
someone who participated in the same dinner was called an homodeipnos (fellow
dinner guest).
ὁ δὲ φροντίζων τῆς ὑπηρεσίας ἁπάσης τραπεζοποιός. ἡ δʼ ὑπηρεσία παῖδες, οἰνοχόοι,
τραπεζοκόμοι, τομεῖς, μάγειροι, ὀψοποιοί, ὀψαρτυταί. καὶ τὸ μὲν μαγειρεῖον ὀπτανεῖον, τὰ δʼ ἀρτύματα ἡδύσματα. ἵνα
δʼ ἔγκειται τὰ τῶν ἡδυσμάτων ἀγγεῖα, κυψέλη· ἵνα δὲ τὰ ὄψα, κίστη ὀψοφόρος ἢ
κίστη δειπνοφόρος.
Απόδοση
στα νέα Ελληνικά:
Εκείνος που είχε την ευθύνη και τη φροντίδα
ολόκληρης της υπηρεσίας και της εξυπηρέτησης στο συμπόσιο ονομαζόταν τραπεζοποιός.
Το υπηρετικό προσωπικό αποτελούνταν από
υπηρέτες, οινοχόους, τραπεζοκόμους, τεμαχιστές κρεάτων, μάγειρες, παρασκευαστές
φαγητών και ειδικούς στην προετοιμασία των προσφάγων.
Ο χώρος όπου μαγείρευαν ονομαζόταν οπτανείον (μαγειρείο ή κουζίνα), ενώ τα
καρυκεύματα και τα αρτύματα ονομάζονταν ηδύσματα.
Το δοχείο μέσα στο οποίο τοποθετούσαν τα
σκεύη με τα ηδύσματα ονομαζόταν κυψέλη.
Το δοχείο, πάλι, μέσα στο οποίο
τοποθετούσαν τα προσφάγια και τα φαγητά ονομαζόταν κίστη οψοφόρος ή κίστη
δειπνοφόρος, δηλαδή καλάθι ή κιβώτιο για τη μεταφορά των φαγητών του δείπνου.
Σημειώσεις:
/
1. Τραπεζοποιός: Ο όρος δηλώνει εκείνον που έχει την ευθύνη της οργάνωσης και
της επίβλεψης της υπηρεσίας του τραπεζιού. Δεν πρέπει να συγχέεται απαραίτητα
με τον οικοδεσπότη ή τον μάγειρα.
/
2. Οἰνοχόοι: Ήταν οι υπηρέτες που αναλάμβαναν την προσφορά και το σερβίρισμα
του κρασιού στους συνδαιτυμόνες.
/
3. Τραπεζοκόμοι: Είχαν την ευθύνη της φροντίδας των τραπεζιών, της τοποθέτησης
των σκευών και της εξυπηρέτησης των καλεσμένων.
/
4. Τομεῖς: Η λέξη προέρχεται από το ρήμα «τέμνω» και αναφέρεται σε εκείνους που
τεμάχιζαν το κρέας ή άλλα εδέσματα πριν από το σερβίρισμα.
/
5. Ὀψοποιοί – ὀψαρτυταί: Οι δύο όροι σχετίζονται με την προετοιμασία των
φαγητών και των προσφάγων. Τα «ὄψα» δεν σημαίνουν αποκλειστικά ψάρια, αλλά
γενικότερα τα συνοδευτικά εδέσματα που καταναλώνονταν μαζί με το ψωμί.
/
6. Ἡδύσματα: Δεν πρόκειται μόνο για τα σημερινά μπαχαρικά. Η λέξη περιλαμβάνει
καρυκεύματα, σάλτσες και διάφορες γευστικές προσθήκες που έδιναν ιδιαίτερη
νοστιμιά στα φαγητά.
/
7. Κυψέλη – κίστη: Το απόσπασμα διακρίνει δύο διαφορετικά είδη δοχείων: το
πρώτο προοριζόταν για τα σκεύη των καρυκευμάτων, ενώ το δεύτερο για τη μεταφορά
των φαγητών.
Η διάκριση ανάμεσα στην «κίστη οψοφόρο» και
την «κίστη δειπνοφόρο» δείχνει πόσο εξειδικευμένη ήταν η ορολογία των σκευών
και της οργάνωσης ενός αρχαίου συμποσίου.
. Translation into English
The person responsible for supervising and
managing the entire service at the banquet was called the trapezopoios (banquet
service manager or table attendant supervisor).
The service staff consisted of servants, wine
pourers (oinochooi), table attendants (trapezokomoi), meat cutters (tomeis),
cooks (mageiroi), food preparers (opsopoioi), and specialists in the
preparation of relishes and side dishes (opsartytai).
The place where cooking took place was
called the optaneion (kitchen or cooking area), while seasonings and flavourings
were called hēdysmata.
The container in which the vessels holding
the seasonings were placed was called a kypselē.
The container, on the other hand, in which
the relishes and food dishes were kept was called a kistē opsophoros or a kistē
deipnophoros, meaning a basket or chest for carrying the food served at dinner.
ἵνα δʼ ὁ οἶνος, λάγυνος, πυτίνη, ἀσκός, κρατήρ, προχοίδιον, κάδος καδίσκος κρωσσός βῖκος, ὡς Ξενοφῶν, κεράμιον, ἀμφορεύς ἀμφορίσκος, σταμνίον, ἀγγεῖον οἰνοφόρον ὑάλου ἢ κεράμου πεποιημένον, πίθος ἢ πιθάκνη· Ὑπερείδης δὲ καὶ πιθάκνιον εἴρηκεν. εἰ δὲ καὶ Ἀριστοφάνης ὠνόμασεν ὕρχας οἴνου, δηλοῖ μὲν ἡ λέξις τῷ βίκῳ προσεοικὸς κεράμιον, ἔστι δʼ Αἰολικὸν τοὔνομα. τὰς δʼ ἀποθήκας τοῦ οἴνου Ξενοφῶν μὲν οἰνῶνας εἴρηκεν, Εὔπολις δὲ πιθῶνας. κρατῆρες δʼ ὁ μὲν πρῶτος Διὸς Ὀλυμπίου καὶ Ὀλυμπίων θεῶν, ὁ δὲ δεύτερος ἡρώων, ὁ δὲ τρίτος Διὸς σωτῆρος τελείου, ὅτι καὶ τὰ τρία πρῶτος τέλειος ἀριθμός. καὶ ὁ μὲν οἶνος πόμα καὶ πῶμα καὶ ποτόν, ἡδύς, ἐπαγωγός, γλυκύς, αὐστηρός, μελιηδής, ἀνθοσμίας, Θάσιος, Χῖος καὶ ὁ τούτου ἄριστος Ἀριούσιος, Μενδαῖος, Μενδήσιος, Ἰσμαρικός, Λέσβιος, Πεπαρήθιος, Χαλυβώνιος, Πράμνειος, Μαρωνείτης·
Απόδοση
στα νέα Ελληνικά:
Τα δοχεία μέσα στα οποία φυλασσόταν ή
μεταφερόταν το κρασί ονομάζονταν λάγυνος, πυτίνη, ασκός, κρατήρ, προχοΐδιον,
κάδος, καδίσκος, κρωσσός, βῖκος, όπως αναφέρει ο Ξενοφών, καθώς και κεράμιον,
αμφορεύς, αμφορίσκος, σταμνίον και οινοφόρο αγγείο, κατασκευασμένο από γυαλί ή
από πηλό. Υπήρχαν επίσης ο πίθος και η πιθάκνη. Ο Υπερείδης χρησιμοποίησε ακόμη
και τη λέξη πιθάκνιον.
Εάν, πάλι, ο Αριστοφάνης χρησιμοποίησε τη
λέξη «ὕρχας» για τα δοχεία του κρασιού, η ίδια η λέξη δηλώνει ένα πήλινο δοχείο
που μοιάζει με τον βίκο, ενώ η ονομασία αυτή είναι αιολικής προέλευσης.
Τις αποθήκες του κρασιού ο Ξενοφών τις
ονόμαζε οἰνῶνας, ενώ ο Εύπολις τις αποκαλούσε πιθῶνας, δηλαδή χώρους όπου
φυλάσσονταν οι πίθοι με το κρασί.
Οι κρατήρες ήταν τρεις, με συγκεκριμένη
σειρά και συμβολική σημασία:
Ο
πρώτος ήταν αφιερωμένος στον Δία τον Ολύμπιο και στους Ολύμπιους θεούς.
Ο
δεύτερος ήταν αφιερωμένος στους ήρωες.
Ο
τρίτος ήταν αφιερωμένος στον Δία Σωτήρα και Τέλειο, επειδή και ο αριθμός τρία
είναι ο πρώτος τέλειος αριθμός.
Το
κρασί ονομαζόταν επίσης πόμα, πώμα και ποτό.
Ως προς τη γεύση και τα χαρακτηριστικά του,
μπορούσε να είναι ηδύ, επαγωγό, γλυκύ, αυστηρό, μελιηδές ή ανθοσμίας.
Υπήρχαν επίσης κρασιά που έπαιρναν την
ονομασία τους από τον τόπο προέλευσής τους, όπως:
Θάσιο,
από τη Θάσο.
Χίο,
από τη Χίο, με καλύτερο είδος τον Αριούσιο οίνο.
Μενδαίο,
από τη Μένδη της Χαλκιδικής.
Μενδήσιο,
από το Μένδη ή από περιοχή με αυτή την ονομασία.
Ισμαρικό,
από την περιοχή του Ισμάρου στη Θράκη.
Λέσβιο,
από τη Λέσβο.
Πεπαρήθιο,
από την Πεπαρήθο, τη σημερινή Σκόπελο.
Χαλυβώνιο,
από την περιοχή ή την ονομασία Χαλυβών.
Πράμνειο,
ένα γνωστό είδος αρχαίου κρασιού.
Μαρωνείτη,
από τη Μαρώνεια της Θράκης.
Σημειώσεις:
/
1. Λάγυνος – ἀσκός – ἀμφορεύς – πίθος: Πρόκειται για διαφορετικούς τύπους
δοχείων. Ο ασκός ήταν συνήθως δερμάτινος, ο αμφορέας κεραμικός με δύο λαβές,
ενώ ο πίθος ήταν μεγάλο αποθηκευτικό αγγείο.
/ 2. Κρατήρ: Ήταν το μεγάλο αγγείο στο οποίο
αναμειγνύονταν το κρασί και το νερό. Η ανάμειξη αποτελούσε βασικό
χαρακτηριστικό του ελληνικού συμποσίου.
/
3. Οι τρεις κρατήρες: Η αναφορά έχει τελετουργικό και συμβολικό χαρακτήρα.
Συνδέεται με την καθιερωμένη σειρά των προπόσεων προς τους θεούς, τους
ήρωες και τον Δία Σωτήρα. Η σύνδεση του τρίτου κρατήρα με τον τέλειο αριθμό
τρία αποτελεί αριθμολογική παρατήρηση του συγγραφέα.
/
4. Ἀριούσιος οἶνος: Ήταν περίφημο κρασί της Χίου, προερχόμενο από την περιοχή
της Αριουσίας. Η φήμη του ήταν ιδιαίτερα μεγάλη στην αρχαιότητα.
/
5. Μαρωνείτης οἶνος: Ο οίνος της Μαρώνειας στη Θράκη ήταν ξακουστός για την
ποιότητά του και αναφέρεται ήδη στην ομηρική παράδοση.
/
6. Πράμνειος οἶνος: Αποτελεί χαρακτηριστική ονομασία αρχαίου κρασιού. Δεν είναι
απολύτως βέβαιο ότι προσδιορίζει μία συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή· ενδέχεται
να δηλώνει συγκεκριμένο τύπο ή χαρακτηριστικά κρασιού.
/
7. Αὐστηρός: Δεν σημαίνει απλώς «αυστηρός», όπως στη σημερινή χρήση της λέξης.
Στην οινολογική περιγραφή σημαίνει κυρίως στυφός, τραχύς ή ξηρός στη γεύση.
/
8. Ἀνθοσμίας: Χαρακτηρίζει κρασί με ευχάριστο, ανθώδες άρωμα.
. Translation into English
The vessels in which wine was stored or
transported were called lagynos, pytinē, askos, kratēr, prochoidion, kados,
kadiskos, krōssos, and bikos, as mentioned by Xenophon. Other terms included
keramion, amphoreus, amphoriskos, and stamnion, as well as a wine vessel
(oinophoron angeion) made of glass or clay. There were also the pithos and
pithaknē. Hyperides additionally used the word pithaknion.
If Aristophanes also used the word hyrchas
for wine vessels, the word itself denotes an earthenware container resembling
the bikos, while the name is of Aeolic origin.
Xenophon called wine-storage rooms oinōnes,
whereas Eupolis called them pithōnes, meaning places where wine jars were kept.
There were three mixing bowls (kratēres),
each associated with a particular religious significance:
The first was dedicated to
Olympian Zeus and the Olympian gods.
The second was dedicated to
the heroes.
The third was dedicated to
Zeus Soter (the Saviour) and Teleios (the Perfect One), because three is also
the first perfect number.
Wine itself was also called
poma, pōma, and potos.
In terms of its taste and characteristics,
wine could be described as hēdys (pleasant or agreeable), epagōgos (attractive
or alluring), glykys (sweet), austēros (dry or astringent), meliēdēs
(honey-sweet), or anthosmias (fragrant, with a floral aroma).
There were also wines named after their
places of origin, including:
Thasian, from Thasos.
Chian, from Chios, whose
finest variety was the Ariusian wine.
Mendaean, from Mende in
Chalcidice.
Mendesian, associated with
the name Mende.
Ismarian, from Mount Ismarus
in Thrace.
Lesbian, from Lesbos.
Peparethian, from
Peparethos, modern-day Skopelos.
Chalybonian, associated with
the region or designation Chalybon.
Pramnian, a well-known
variety of ancient Greek wine.
Maronean, from Maroneia in
Thrace.
οὔπω γὰρ οἱ παλαιοὶ τὸν Ἰταλιώτην ᾔδεσαν ἀκριβῶς, ἐπεὶ οὐκ ἔστιν ὅντινα ἂν τούτου προύθεσαν. καί που γλυκὺς καὶ Πόλλιος· ἔστι μὲν ἐκ Συρακουσῶν, Πόλλις δʼ αὐτὸν ὁ Ἀργεῖος πρῶτος ἐπεσκεύασεν, ἀφʼ οὗ καὶ τοὔνομα, ἢ ἀπὸ τοῦ Συρακουσίων βασιλέως Πόλλιδος, ὡς Ἀριστοτέλης λέγει. καὶ σίραιον δʼ ἐκάλουν τὸν ἐκ γλεύκους ἡψημένον γλυκύν, καὶ Θήραιον τὸν ἐκ Κρήτης. ἦν δέ τις καὶ μυρίνης οἶνος, μύρῳ κεκραμένος· οἱ δὲ τὸν γλυκὺν οὕτως οἴονται κεκλῆσθαι. καὶ μελίκρατον δέ, τὸ νῦν οἰνόμελι. ἦ που δὲ καὶ τὸ νῦν ἕψημα ὀνομαζόμενον, ὅπερ ἐστὶν οἶνος ἐξηψημένος εἰς γλυκύτητα· καὶ τοῦτʼ ἄν τις οἴοιτο εἰρημένον ἐν τῇ τοῦ Πλάτωνος τοῦ κωμικοῦ Συμμαχίᾳ, τὸ γὰρ ἕψημά σουγευόμενος ἔλαθον ἐκροφήσας.
καὶ πρότροπος δʼ ἦν τις οἶνος, ὁ πρὶν ἀποθλίβεσθαι ἐκρυείς. ὁ δὲ φαῦλος οἶνος δευτερίας, ἐξεστηκώς, ἐντροπίας ὀξίνης ὀξώδης· ὁ μέντοι δευτερίας καὶ τρυγηφάνιος ἐκαλεῖτο.
τὸν δʼ οἶνον καὶ τρύγα ἐκάλουν ὡς Κρατῖνος ἐν
Ὥραις·ἀλλʼ ἦν ὅτʼ ἐν φώσωνι τὴν ἴσην ἔχωνμετʼ ἐμοῦ διῆγες, οἴναρον ἕλκων τῆς τρυγός.αὐτίτης
δʼ οἶνος ὁ ἐπιχώριος, σακκίας δʼ ὁ διυλισμένος καὶ σακτὸς παρʼ Εὐπόλιδι. τὸ δὲ τρῖμμα
πόμα ἦν μετʼ ἀρωμάτων παρὰ τοῖς νέοις κωμικοῖς. ἐπῄνουν δʼ οἶνον τὸν τρία φέροντα,
τουτέστιν ὕδατος τὸ τριπλοῦν· Ὅμηρος δὲ ἓν δέπας ἐμπλήσας ὕδατος δʼ ἀνὰ εἴκοσι μέτρα.
Απόδοση
στα νέα Ελληνικά:
Οι παλαιότεροι, λοιπόν, δεν γνώριζαν ακόμη
με ακρίβεια τον ιταλικό οίνο (Ιταλιώτη), καθώς δεν υπάρχει κανένας άλλος οίνος
τον οποίο να είχαν προτιμήσει περισσότερο από αυτόν.
Αναφέρονται επίσης ο «γλυκύς» και ο
«Πόλλιος» οίνος. Ο δεύτερος προερχόταν από τις Συρακούσες, αλλά πρώτος τον
επεξεργάστηκε και τον παρασκεύασε ο Πόλλις ο Αργείος, από τον οποίο πήρε και
την ονομασία του. Σύμφωνα, όμως, με τον Αριστοτέλη, ονομάστηκε έτσι από τον
Πόλλι, βασιλιά των Συρακουσών.
Ονόμαζαν επίσης «σίραιον» τον γλυκό οίνο που
παρασκευαζόταν με βράσιμο του γλεύκους (μούστου), καθώς και «Θήραιον» τον οίνο
που προερχόταν από την Κρήτη.
Υπήρχε ακόμη ένας οίνος που ονομαζόταν
«μυρίνης», επειδή ήταν αναμεμειγμένος με μύρο. Άλλοι, ωστόσο, θεωρούν ότι αυτή
ήταν η ονομασία του γλυκού κρασιού.
Υπήρχε επίσης το «μελίκρατον», το οποίο
σήμερα ονομάζεται «οινόμελι», δηλαδή μείγμα κρασιού και μελιού.
Ίσως υπήρχε και το προϊόν που σήμερα
ονομάζεται «έψημα», δηλαδή κρασί που έχει βράσει αρκετά, ώστε να αποκτήσει
γλυκιά γεύση. Κάποιος θα μπορούσε να θεωρήσει ότι γίνεται λόγος γι' αυτό και
στην κωμωδία Συμμαχία του κωμικού
ποιητή Πλάτωνα, όπου διαβάζουμε:
«Δοκιμάζοντας
το έψημά σου, χωρίς να το καταλάβω, το ήπια μονορούφι».
Υπήρχε επίσης ένα είδος κρασιού που
ονομαζόταν «πρότροπος»: ήταν ο μούστος που έρρεε από τα σταφύλια πριν ακόμη
αυτά πιεστούν στο πατητήρι.
Το κακής ποιότητας κρασί ονομαζόταν «δευτερίας», «ἐξεστηκώς» (αλλοιωμένο ή
χαλασμένο), «ἐντροπίας», «ὀξίνης» και «ὀξώδης» (ξινό, με γεύση ξιδιού). Το
κρασί αυτό ονομαζόταν επίσης «δευτερίας» και «τρυγηφάνιος».
Τόσο το κρασί όσο και το κατακάθι του ή η
οινολάσπη ονομάζονταν «τρύγα», όπως μαρτυρεί ο Κρατίνος στο έργο του Ώρες:
«Κάποτε,
φορώντας φωσώνιο, περνούσες τις ημέρες σου μαζί μου, έχοντας στην κατοχή σου
ίση ποσότητα από το δικό μου κρασί, τραβώντας και πίνοντας το κρασί από την
τρύγα».
Ο «αὐτίτης» ήταν ο ντόπιος, ο τοπικός οίνος,
ενώ ο «σακκίας» ήταν ο οίνος που είχε διηθηθεί ή φιλτραριστεί μέσα από σακί. Ο
Εύπολις τον αποκαλεί επίσης «σακτό».
Το «τρῖμμα» ήταν ένα ποτό με αρωματικές
ουσίες, το οποίο παρασκευαζόταν για τους νέους, σύμφωνα με τους νεότερους
κωμικούς ποιητές.
Επαινούσαν, τέλος, το κρασί που είχε
αναλογία τρία προς ένα, δηλαδή περιείχε τρία μέρη νερού για κάθε μέρος κρασιού.
Ο Όμηρος, όμως, αναφέρει ότι κάποιος γέμισε ένα μεγάλο ποτήρι, προσθέτοντας
είκοσι μέτρα νερού.
Σημειώσεις:
/
1. Ἰταλιώτης οἶνος: Η αναφορά αφορά τον οίνο της Ιταλίας και τη φήμη του. Το
χωρίο υποδηλώνει ότι η γνώση και η εκτίμηση των ιταλικών κρασιών εξελίχθηκαν με
την πάροδο του χρόνου.
/
2. Πόλλιος οἶνος: Ενδιαφέρουσα είναι η διπλή ερμηνεία της ονομασίας. Η μία την
αποδίδει στον Πόλλι τον Αργείο, ο οποίος επεξεργάστηκε πρώτος το κρασί, και η
άλλη στον Πόλλι, βασιλιά των Συρακουσών, σύμφωνα με τον Αριστοτέλη.
/
3. Σίραιον: Πρόκειται για γλυκό κρασί που παρασκευαζόταν με βράσιμο του
γλεύκους. Η διαδικασία αυτή αύξανε τη συγκέντρωση των σακχάρων και έκανε το
προϊόν γλυκύτερο.
/
4. Μελίκρατον – οἰνόμελι: Το μελίκρατον ήταν μείγμα μελιού και υγρού, εδώ
κρασιού. Η ονομασία οινόμελι διατηρεί ακριβώς αυτή την ιδέα: οίνος
αναμεμειγμένος με μέλι.
/
5. Ἕψημα: Πρόκειται για συμπυκνωμένο προϊόν από βρασμένο μούστο ή κρασί. Η
παρασκευή του με θέρμανση αποσκοπούσε στην αύξηση της γλυκύτητας και της
πυκνότητάς του.
/
6. Πρότροπος: Ήταν ο χυμός που έρρεε φυσικά από τα σταφύλια, χωρίς να έχει
προηγηθεί πίεση. Αντιστοιχεί περίπου σε αυτό που σήμερα αποκαλούμε ελεύθερο
γλεύκος (free-run must).
/
7. Δευτερίας – ὀξίνης – ὀξώδης: Οι χαρακτηρισμοί αυτοί αναφέρονται σε κρασιά
υποδεέστερης ποιότητας, αλλοιωμένα ή με υπερβολική οξύτητα. Ιδιαίτερα ο όρος
«οξώδης» παραπέμπει στη γεύση του ξιδιού.
/
8. Τρύγα: Η λέξη συνδέεται με τα υπολείμματα της οινοποίησης, δηλαδή τις
φλούδες, τα κουκούτσια και τα στερεά κατάλοιπα των σταφυλιών. Στο συγκεκριμένο
χωρίο παρουσιάζει ενδιαφέρον επειδή χρησιμοποιείται και σε σχέση με το κρασί
που αντλείται από αυτά τα υπολείμματα.
/
9. Σακκίας – σακτός: Οι όροι αναφέρονται σε κρασί που είχε περάσει από
διαδικασία διήθησης με τη βοήθεια υφασμάτινου σάκου. Πρόκειται για μία από τις
παλαιές μεθόδους καθαρισμού του οίνου.
/
10. Τρῖμμα: Πρόκειται για αρωματικό ποτό, στο οποίο προστίθεντο αρωματικές
ουσίες.
/
11. Η αραίωση του κρασιού με νερό
Ιδιαίτερη
προσοχή αξίζει η τελευταία πρόταση:
«οἶνον
τὸν τρία φέροντα, τουτέστιν ὕδατος τὸ τριπλοῦν».
Εδώ
γίνεται λόγος για κρασί στο οποίο προστίθεντο τρία μέρη νερού για κάθε ένα
μέρος κρασιού.
Η
αναλογία ανάμειξης: 1 Μέρος κρασί με 3 Μέρη νερό
Συνολικά:
4 μέρη μείγματος, από τα οποία το 25% είναι κρασί και το 75% νερό.
Ο συγγραφέας αντιπαραβάλλει αυτή τη
συνηθισμένη αναλογία με την ομηρική αναφορά, όπου ο Μάρων προσφέρει στον
Οδυσσέα κρασί πολύ ισχυρό, το οποίο αραιώνεται με πολύ μεγαλύτερη ποσότητα
νερού. Η σχετική ομηρική μαρτυρία βρίσκεται στην Οδύσσεια (ι 208–211).
.
Translation into English
The people of earlier times, therefore, were not yet thoroughly familiar
with Italian wine (Italiōtēs), since there was no other wine that they
preferred above it.
There are also references to the glyky
(sweet wine) and Pollios wine. The latter came from Syracuse, but it was first
prepared or perfected by Pollis of Argos, from whom it also derived its name.
According to Aristotle, however, it was named after Pollis, a king of Syracuse.
They also called siraion the sweet wine
produced by boiling grape must, and Thēraion the wine that came from Crete.
There was also a wine known as myrinēs,
which was mixed with myrrh. Others, however, believe that this was the name
given to sweet wine.
There was also melikraton, which is called oinomeli
today, that is, a mixture of wine and honey.
Perhaps there was also the product now
called hepsēma, namely wine that had been boiled down until it acquired a sweet
taste. One might suppose that this is the product mentioned in the comedy
Symmachia by the comic poet Plato, where we read:
“Tasting your boiled-down
wine, I unknowingly drank it all in one gulp.”
There was also a kind of wine called prot
ropos (free-run wine): this was the juice that flowed from the grapes before
they were pressed.
Inferior-quality wine was called deuterias, exestēkōs
(spoiled or deteriorated), entropias, oxinēs, and oxōdēs (sour or
vinegar-like).
This wine was also called
deuterias and trygēphanios.
Both wine and its sediment or lees were also
referred to as tryga, as Cratinus testifies in his work Hōrai (Seasons):
“Once, wearing a phōsōnion,
you spent your days with me, possessing an equal share of my wine, drawing and
drinking wine from the lees.”
Autitēs was the name given to local or
native wine, whereas sakkias referred to wine that had been strained or
filtered through a sack. Eupolis also called it saktos.
Trimma was a beverage prepared with aromatic
substances and served to young people, according to the later comic poets.
Finally, they praised wine
mixed in a ratio of three to one, that is, three parts water for every one part
of wine. Homer, however, mentions someone filling a large drinking cup and
adding twenty measures of water...
ὅτῳ δʼ ὁ οἶνος ἀρύεται, ἀρυστήρ ἀρύστιχος, ἔφηβος, οἰνήρυσις, κοτύλη, λεπαστή, οἰνοχόη, κύαθος, ὅτῳ δὲ διηθεῖται, ὑλιστὴρ καὶ σάκκος καὶ τρύγοιπος. καὶ σίφωνα μέν, ὅτῳ ἐγεύοντο, Ἱππῶναξ εἴρηκεν,σίφωνι λεπτῷ τὸ ἐπίθημα τετρήνας,σιφωνίζειν δʼ Ἀριστοφάνης.
Απόδοση
στα νέα Ελληνικά:
Τα σκεύη με τα οποία αντλούσαν το κρασί
ονομάζονταν αρυστήρ, αρύστιχος, έφηβος, οινήρυσις, κοτύλη, λεπαστή, οινοχόη και
κύαθος.
Τα εργαλεία, πάλι, με τα οποία το κρασί
διηθούνταν και καθαριζόταν ονομάζονταν υλιστήρ, σάκκος και τρύγοπος.
Τη λέξη σίφων χρησιμοποίησε ο Ιππώνακτας για
το λεπτό σωληνοειδές εργαλείο με το οποίο δοκίμαζαν ή αντλούσαν το κρασί.
Αναφέρει μάλιστα:
«Αφού
τρυπήσεις το κάλυμμα με ένα λεπτό σιφώνι...»
Ο Αριστοφάνης, από την άλλη πλευρά,
χρησιμοποίησε το ρήμα σιφωνίζειν, δηλαδή αντλώ ή τραβώ υγρό με τη βοήθεια
σιφωνισμού ή ενός σωληνοειδούς εργαλείου.
Σημειώσεις:
/
1. Ἀρυστήρ – ἀρύστιχος: Πρόκειται για ονομασίες εργαλείων άντλησης ή λήψης του
κρασιού από μεγαλύτερα δοχεία.
/
2. Οἰνοχόη: Η γνωστή οινοχόη ήταν αγγείο με λαβή και στόμιο, κατάλληλο για τη
μετάγγιση και την προσφορά του κρασιού.
/
3. Κοτύλη: Ήταν αρχαίο αγγείο αλλά και μονάδα μέτρησης χωρητικότητας.
/
4. Κύαθος: Ήταν μικρό αγγείο ή βαθιά κουτάλα με λαβή, που χρησίμευε για την
άντληση του κρασιού από τον κρατήρα ή άλλο μεγάλο δοχείο.
/
5. Ὑλιστήρ – σάκκος – τρύγοπος: Οι όροι συνδέονται με τη διήθηση και τον
καθαρισμό του κρασιού. Ιδιαίτερα ο σάκκος παραπέμπει σε υφασμάτινο φίλτρο, μέσα
από το οποίο περνούσε το κρασί για να απομακρυνθούν τα στερεά κατάλοιπα.
/
6. Σίφων: Η λέξη δηλώνει σωληνοειδές εργαλείο για τη μεταφορά ή την άντληση
υγρών.
/
7. Σιφωνίζειν: Το ρήμα που χρησιμοποιεί ο Αριστοφάνης αποτελεί χαρακτηριστικό
παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο μια ονομασία εργαλείου μετατρέπεται σε ρήμα
που δηλώνει τη συγκεκριμένη ενέργεια.
. Translation into English
The vessels and utensils used for drawing or
ladling out wine were called arystēr, arystichos, ephēbos, oinērysis, kotylē,
lepastē, oinochoē, and kyathos.
The implements used for filtering and
clarifying wine, on the other hand, were called hyl istēr, sakkos, and trygōpos.
Hipponax used the word
siphōn for the slender tube-like instrument with which wine was tasted or
drawn. He writes:
“Having pierced the cover
with a slender siphon...”
Aristophanes, on the other hand, used the
verb siphōnizein, meaning to draw or extract liquid by means of a siphon or
tube-like instrument.
καὶ ἀπὸ μὲν τοῦ πίνειν πότης συμπότης, ποτικὸς ποτίστατος, συμποτικός συμποτικώτατος, καὶ πότις γυνὴ παρὰ Φρυνίχῳ τῷ κωμικῷ. προπίνειν διαπίνειν, διαμιλλᾶσθαι ἐν πότῳ, ἐκπίνειν ὑποπίνειν—ὃ καὶ ὑποψακάζειν λέγουσι—φιλοποτεῖν, καταπίνειν· ἤδη δὲ τοῦτο καὶ ἐπὶ τροφῆς ἔνιοι λέγουσιν, Αἰσχίνης δὲ καὶ τὴν οὐσίαν ἔφη κατέπιεν. καὶ λύχνον δὲ πότην Ἀριστοφάνης ἔφη. φιλοπότης δὲ καὶ, ἀκρατοπότης ἀκρατοπώτης, ὑδροπότης, ὑδροπώτης, φιλοποσία, ἀκρατοποσία ἀκρατοπωσία, ὑδροποσία ὑδροπωσία, φαρμακοποσία. ἀπὸ τοῦ πιεῖν συμπιεῖν ἐκπιεῖν ἀκρατοποτεῖν ὑδροποτεῖν κλεψιποτεῖν. μετριοποτίστατος· τὸ γὰρ ἁπλοῦν ὁ μετριοπότης εὐτελές. γαλακτοπόται γαλακτοποσία· εἴποις δʼ ἂν καὶ συμποτικὰς τύχας. ποτικῶς συμποτικῶς.
Απόδοση
στα νέα Ελληνικά:
Από το ρήμα «πίνω» προέρχονται οι λέξεις πότης και συμπότης, καθώς και τα επίθετα ποτικός και ποτίστατος (εκείνος που
έχει μεγάλη ικανότητα ή προδιάθεση στο ποτό), συμποτικός και συμποτικώτατος (εκείνος που είναι ιδιαίτερα
κατάλληλος για συμπόσια). Ο Φρύνιχος ο κωμικός χρησιμοποιεί επίσης τη λέξη
πότις για τη γυναίκα που πίνει.
Τα ρήματα και οι εκφράσεις που σχετίζονται
με την κατανάλωση κρασιού είναι: προπίνειν (πίνω προηγουμένως ή κάνω πρόποση),
διαπίνειν (πίνω μέχρι τέλους), διαμιλλᾶσθαι ἐν πότῳ (συναγωνίζομαι στο ποτό), ἐκπίνειν
(αδειάζω πίνοντας ένα ποτήρι), ὑποπίνειν —το οποίο αποκαλούν επίσης ὑποψακάζειν—,
φιλοποτεῖν (αγαπώ το ποτό) και καταπίνειν (καταπίνω).
Το τελευταίο ρήμα, «καταπίνειν», ορισμένοι
το χρησιμοποιούν πλέον και για την κατανάλωση τροφής. Ο Αισχίνης μάλιστα είπε
ότι κάποιος «κατέπιε» ακόμη και ολόκληρη την περιουσία του, δηλαδή τη σπατάλησε
ή την εξάντλησε ολοκληρωτικά.
Ο Αριστοφάνης αποκάλεσε ακόμη και τον λύχνο
«πότη», χρησιμοποιώντας τη λέξη με μεταφορική σημασία, επειδή ο λύχνος
καταναλώνει το λάδι.
Υπάρχουν επίσης οι λέξεις φιλοπότης, ἀκρατοπότης
και ἀκρατοπώτης (εκείνος που πίνει άκρατο, δηλαδή ανέρωτο κρασί), καθώς και ὑδροπότης
και ὑδροπώτης (εκείνος που πίνει νερό).
Αντίστοιχα, χρησιμοποιούνται οι λέξεις φιλοποσία, ἀκρατοποσία και ἀκρατοπωσία,
ὑδροποσία και ὑδροπωσία, καθώς και φαρμακοποσία (η λήψη ή κατανάλωση φαρμάκου).
Από το ρήμα «πίνω» σχηματίζονται επίσης τα
σύνθετα συμπίνειν, ἐκπιεῖν, ἀκρατοποτεῖν, ὑδροποτεῖν και κλεψιποτεῖν.
Υπάρχει ακόμη ο υπερθετικός τύπος
μετριοποτίστατος, δηλαδή εκείνος που πίνει με τη μεγαλύτερη δυνατή
μετριοπάθεια. Διότι ο απλός τύπος «μετριοπότης» θεωρείται συνηθισμένος και
κάπως ευτελής ως έκφραση.
Υπήρχαν επίσης οι γαλακτοπόται και η
γαλακτοποσία, δηλαδή εκείνοι που έπιναν γάλα και η συνήθεια ή η πρακτική της
κατανάλωσης γάλακτος.
Θα μπορούσες ακόμη να χρησιμοποιήσεις την
έκφραση συμποτικαὶ τύχαι, δηλαδή περιπέτειες ή περιστάσεις που σχετίζονται με
τα συμπόσια.
Τέλος, αντί για το επίρρημα «ποτικῶς»
μπορείς να χρησιμοποιήσεις και το «συμποτικῶς», δηλαδή με τρόπο που αρμόζει σε
συμπόσιο ή σε συντροφιά που πίνει μαζί.
Σημειώσεις:
/
1. Πότης – συμπότης: Ο πρώτος όρος δηλώνει γενικά εκείνον που πίνει, ενώ ο
δεύτερος τον συνδαιτυμόνα που συμμετέχει μαζί με άλλους στην οινοποσία. Η λέξη
«συμπότης» έχει επομένως σαφώς κοινωνική διάσταση.
/
2. Ποτίστατος – συμποτικώτατος: Οι υπερθετικοί τύποι προσδίδουν ένταση στον
χαρακτηρισμό. Δεν περιγράφουν απλώς κάποιον που πίνει, αλλά κάποιον που
διακρίνεται ιδιαίτερα για τη σχέση του με το ποτό και το συμπόσιο.
/
3. Προπίνειν: Συνδέεται με την πρόποση, δηλαδή την προσφορά ή την κατανάλωση
ποτού πριν από κάποιον άλλο, συχνά ως ένδειξη τιμής ή ευχής.
/
4. Διαμιλλᾶσθαι ἐν πότῳ: έκφραση που φανερώνει ότι η κατανάλωση κρασιού
μπορούσε να μετατραπεί σε διαγωνισμό μεταξύ των συμποτών.
/
5. Ἀκρατοπότης – ὑδροπότης: Η διάκριση είναι χαρακτηριστική της αρχαίας οινικής
κουλτούρας. Ο πρώτος προτιμά το ανέρωτο κρασί, ενώ ο δεύτερος το νερό.
/
6. Φαρμακοποσία: Η λέξη δεν αφορά αποκλειστικά την κατανάλωση φαρμάκων με τη
σημερινή έννοια. Μπορεί να αναφέρεται γενικότερα στη λήψη φαρμακευτικών ή
θεραπευτικών σκευασμάτων.
/
7. Κλεψιποτεῖν: Πρόκειται για σπάνιο σύνθετο ρήμα. Η ακριβής σημασία του
χρειάζεται ιδιαίτερη λεξικογραφική διερεύνηση και δεν είναι ασφαλές να αποδοθεί
απλώς ως «πίνω κρυφά», χωρίς εξέταση της σχετικής μαρτυρίας.
/
8. Γαλακτοποσία: Η αναφορά δείχνει ότι η αρχαία ορολογία για τα ποτά δεν
περιοριζόταν στον οίνο. Περιλάμβανε και άλλα διατροφικά υγρά, όπως το γάλα.
/
9. Ποτικῶς – συμποτικῶς: Η διάκριση είναι λεπτή αλλά ουσιαστική. Το πρώτο
αναφέρεται γενικά σε ό,τι σχετίζεται με την πόση, ενώ το δεύτερο έχει
ειδικότερη σύνδεση με το συμπόσιο και τις κοινωνικές του συνήθειες.
. Translation into English
From the verb pinein (to drink) are derived
the nouns potēs (drinker) and sympotēs (drinking companion), as well as the
adjectives potikos and potistatos (one particularly inclined or given to
drinking), sympotikos and sympotikōtatos (especially suited to banquets). The
comic poet Phrynichus also uses the word potis to refer to a female drinker.
The verbs and expressions associated with
drinking include: propinein (to drink beforehand or to offer a preliminary
toast), diapinein (to drink something completely), diamillasthai en potō (to
compete with others in drinking), ekpinein (to drain a cup), hypopinein —also
called hyposakazein—, philopotein (to be fond of drinking), and katapinein (to
swallow or gulp down).
Some people have also begun
using the last verb, katapinein, in connection with eating food. Aeschines even
said that someone had “swallowed up” his entire property, meaning that he had
completely squandered or exhausted his fortune.
Aristophanes also called an oil lamp a potēs
(drinker), using the word metaphorically because the lamp consumes oil.
There are also the words philopotēs (a lover
of drinking), akratopotēs and akratopōtēs (a drinker of unmixed wine), as well
as hydropotēs and hydropōtēs (a water drinker).
Corresponding nouns include philoposia (love
of drinking), akratoposia and akratopōsia (the drinking of unmixed wine),
hydroposia and hydropōsia (the drinking of water), and pharmakoposia (the
taking or drinking of medicine).
From the verb pinein are also formed the
compounds sympinein (to drink together), ekpiein (to drink up), akratopotein
(to drink unmixed wine), hydropotein (to drink water), and klepsipotein.
There is also the superlative form
metriopotistatos, meaning someone who drinks with the greatest moderation. The
simpler form metriopotēs is considered rather ordinary or inelegant as an
expression.
There were also the galaktopotai (milk
drinkers) and galaktoposia (the drinking or consumption of milk).
One could also use the expression sympotikai
tychai, meaning experiences, circumstances, or adventures associated with
banquets and drinking parties.
Finally, instead of the adverb potikōs (in a
drinking-related manner), one could also use sympotikōs, meaning in a manner
appropriate to a symposium or to a gathering of drinking companions.
ἀπὸ δʼ οἴνου ἐρεῖς φίλοινος φιλοινία, καὶ πάροινος παροινία παροίνως παροινῆσαι. ἔξοινος, οὐ μέντοι καὶ ἐξοινία οὐδὲ ἐξοίνως, ἴσως δʼ ἐξοινῆσαι, διῳνωμένος δὲ καὶ κατῳνωμένος ὡς Πλάτων, καὶ ᾠνωμένοι ὡς Κρατῖνος δύσοινος, καὶ οἰνόφλυξ οἰνοφλυγία οἰνοφλυγεῖν, καὶ οἰνομάχλη. ἀπὸ δʼ οἴνου καὶ οἰνάνθαι αἱ ἄμπελοι καὶ οἴναρα τὰ φύλλα, καὶ οἰνόπτης ὁ τὸν οἶνον ἐπιβλέπων· οὗτος δὲ καὶ λύχνους καὶ θρυαλλίδας παρεῖχε, καὶ τὴν ἐξ ἴσου πόσιν ἐφεώρα.
καὶ οἰνοπότης, καὶ οἰνοπότις γυνὴ ὡς Ἀνακρέων
εἶπεν, καὶ οἰνοποτῶν, ὅπερ Ὅμηρος, εἴρηκεν οἰνοποτάζων. καὶ πολυοινότατον χωρίον
ὡς Θουκυδίδης, καὶ ἄμπελοι ἡδύοινοι ὡς Ξενοφῶν, καὶ εὔοινοι δέ· τὸ γὰρ οἰνίζεσθαι
ἐπὶ τῶν τὸν οἶνον ὠνουμένων δεινῶς ποιητικόν. ἡ δʼ οἰνιστήρια οἴνου δόσις ὑπὲρ τῶν
παίδων ἐν τοῖς φράτερσιν. οἰνιὰς δὲ καὶ οἰνὰς ἡ ἀγρία περιστερά, καὶ οἰνοῦττα μᾶζα
ἡ οἴνῳ δεδευμένη. καὶ οἰναγωγὸν πλοῖον παρὰ Κρατίνῳ, καὶ οἰνηρὸς θεράπων παρὰ Ἀνακρέοντι,
καὶ παρὰ Κρατίνῳ οὐδʼ ὀξύβαφον οἰνηρὸν ἐπικεκτήσεται.καὶ Αἰσχύλος μήποτε κρωσσούς
μήτʼ οἰνηροὺς μήθʼ ὑδατηρούς λιπεῖν ἀφνεοῖσι δόμοισιν.
Απόδοση
στα νέα Ελληνικά:
Από τη λέξη «οίνος» μπορείς να σχηματίσεις
τις λέξεις φίλοινος (αυτός που αγαπά
το κρασί) και φιλοινία (η αγάπη για το κρασί), καθώς και τις λέξεις πάροινος, παροινία, παροίνως και παροινῆσαι,
οι οποίες σχετίζονται με την υπερβολική κατανάλωση κρασιού και τη συμπεριφορά
που προκαλεί η μέθη.
Υπάρχει επίσης η λέξη ἔξοινος, όχι όμως και
οι τύποι «ἐξοινία» ή «ἐξοίνως». Ίσως, ωστόσο, χρησιμοποιούνταν το ρήμα ἐξοινῆσαι.
Οι τύποι διῳνωμένος και κατῳνωμένος απαντούν
στον Πλάτωνα, ενώ ο Κρατίνος χρησιμοποιεί τον τύπο ᾠνωμένοι.
Υπάρχουν ακόμη οι λέξεις δύσοινος (εκείνος που δεν ανέχεται καλά
το κρασί ή επηρεάζεται δυσάρεστα από αυτό), οἰνόφλυξ, οἰνοφλυγία, οἰνοφλυγεῖν και οἰνομάχλη, που σχετίζονται με
τη μέθη και την υπερβολική κατανάλωση κρασιού.
Από τη λέξη «οίνος» προέρχονται επίσης τα
ρήματα οἰνάνθαι, που αναφέρεται στα αμπέλια, και το ουσιαστικό οἴναρα, που
σημαίνει τα φύλλα της αμπέλου.
Οἰνόπτης
ονομαζόταν εκείνος που επέβλεπε το κρασί. Αυτός ήταν επίσης υπεύθυνος για την
παροχή των λύχνων και των φυτιλιών, καθώς και για την επίβλεψη της ισότιμης
κατανομής του κρασιού στους συνδαιτυμόνες.
Υπήρχαν ακόμη οι λέξεις οἰνοπότης και οἰνοπότις,
η οποία δήλωνε γυναίκα που έπινε κρασί, όπως αναφέρει ο Ανακρέων. Ο Όμηρος
χρησιμοποίησε επίσης τη λέξη οἰνοποτάζων, για εκείνον που πίνει κρασί.
Ο Θουκυδίδης αναφέρει την έκφραση
πολυοινότατον χωρίον, δηλαδή έναν τόπο που παράγει ή διαθέτει άφθονο κρασί.
Ο Ξενοφών χρησιμοποιεί τον χαρακτηρισμό ἄμπελοι
ἡδύοινοι, δηλαδή αμπέλια που παράγουν γλυκό και ευχάριστο κρασί. Αναφέρεται
επίσης ο χαρακτηρισμός εὔοινοι, για αμπέλια ή τόπους που παράγουν καλό κρασί.
Το ρήμα οἰνίζεσθαι, με τη σημασία της αγοράς
κρασιού, θεωρείται ιδιαίτερα ποιητική έκφραση.
Η οἰνιστήρια ήταν η προσφορά ή διανομή
κρασιού προς τιμήν των παιδιών, στο πλαίσιο των φρατριών.
Οι λέξεις οἰνιάς και οἰνάς δήλωναν την άγρια
περιστερά.
Η λέξη οἰνοῦττα σήμαινε ένα είδος μάζας ή
ψωμιού που είχε μουλιάσει ή ζυμωθεί με κρασί.
Ο Κρατίνος χρησιμοποιεί επίσης την έκφραση οἰναγωγὸν πλοῖον, δηλαδή πλοίο που
μεταφέρει κρασί.
Ο Ανακρέων αναφέρει τον οἰνηρὸν θεράποντα,
δηλαδή τον υπηρέτη που σχετίζεται με το κρασί ή έχει την ευθύνη της διαχείρισής
του.
Ο
Κρατίνος χρησιμοποιεί ακόμη την έκφραση:
«Οὐδʼ
ὀξύβαφον οἰνηρὸν ἐπικεκτήσεται».
Δηλαδή,
δεν θα αποκτήσει ούτε μικρό αγγείο για ξίδι ούτε σκεύος ή δοχείο σχετικό με το
κρασί.
Τέλος,
ο Αισχύλος γράφει:
«Μήποτε
κρωσσούς μήτʼ οἰνηροὺς μήθʼ ὑδατηρούς λιπεῖν ἀφνεοῖσι δόμοισιν».
Δηλαδή,
να μην αφήσει ποτέ στα πλούσια σπίτια ούτε κρατήρες ούτε δοχεία κρασιού ούτε
δοχεία νερού.
Σημειώσεις:
/
1. Φίλοινος – φιλοινία: Οι λέξεις δηλώνουν την αγάπη για το κρασί και την
προτίμηση στην οινοποσία.
/
2. Πάροινος – παροινία: Εδώ υπάρχει μια σημαντική σημασιολογική διαφοροποίηση.
Η λέξη «πάροινος» συνδέεται με τη μέθη και ιδιαίτερα με την απρεπή ή προκλητική
συμπεριφορά που μπορεί να συνοδεύει την υπερβολική κατανάλωση κρασιού. Η
«παροινία» δηλώνει αυτή τη συμπεριφορά.
/
3. Δύσοινος – οἰνόφλυξ: Οι δύο αντίθετοι όροι χαρακτηρίζουν ανθρώπους που
συνδέονται με το κρασί και τη μέθη. Ειδικά ο «οἰνόφλυξ» δηλώνει τον άνθρωπο που
πίνει υπερβολικά, ενώ η «οἰνοφλυγία» είναι η κατάσταση ή η συνήθεια της
υπερβολικής οινοποσίας.
/
4. Οἰνόπτης: Ιδιαίτερα σημαντικός όρος για την οργάνωση του αρχαίου συμποσίου.
Ο συγκεκριμένος υπηρέτης δεν περιοριζόταν στην επίβλεψη του κρασιού, αλλά
φρόντιζε και για τον φωτισμό, καθώς και για την ισότιμη διανομή του ποτού.
Ο συγκεκριμένος υπηρέτης είχε τρεις βασικές
αρμοδιότητες:
Την
επίβλεψη και τη διαχείριση του κρασιού.
Την
παροχή λύχνων και φυτιλιών για τον φωτισμό του χώρου.
Την
παρακολούθηση της ισότιμης κατανομής του κρασιού μεταξύ των συμποτών.
Επομένως, ο οἰνόπτης δεν ήταν απλώς ένας
υπηρέτης που έφερνε κρασί. Είχε έναν ευρύτερο ρόλο εποπτείας της λειτουργίας
του συμποσίου.
/
5. Οἰνοπότις: Η χρήση θηλυκού τύπου για τη γυναίκα που πίνει κρασί αποτελεί
ενδιαφέρουσα λεξιλογική μαρτυρία. Δείχνει τη γυναικεία συμμετοχή στην
οινοποσία.
/
6. Οἰνιστήρια: Οι φρατρίες (φατρίες ή φράτρες) αποτελούσαν αρχαίες κοινωνικές
και συγγενικές ενώσεις με θρησκευτικό χαρακτήρα. Η προσφορά κρασιού στο πλαίσιο
των φρατριών δείχνει τη σύνδεση της οινοποσίας με τελετουργικές και κοινοτικές
εκδηλώσεις.
/
9. Οἰνοῦττα: Η λέξη αναφέρεται σε παρασκεύασμα από ζύμη ή ψωμί που είχε
εμποτιστεί με κρασί.
/
10. Οἰναγωγὸν πλοῖον: Η έκφραση του Κρατίνου αναδεικνύει την εμπορική διάσταση
του κρασιού. Η μεταφορά του με πλοία ήταν καθοριστική για τη διάδοση των
ελληνικών οίνων σε διαφορετικές περιοχές της Μεσογείου.
. Translation into English
From the word oinos (wine), one can derive
the words philoinos (a lover of wine) and philoinia (love of wine), as well as
paroinos, paroinia, paroinōs, and paroinēsai, which are associated with excessive
drinking and behaviour resulting from intoxication.
There is also the word exoinos, although the
corresponding forms exoinia and exoinōs are not attested. The verb exoinēsai,
however, may possibly have been used.
The forms diōinōmenos and katōinōmenos occur
in Plato, while Cratinus uses the form ōinōmenoi.
Other related words include dys oinos
(someone who does not tolerate wine well or is adversely affected by it),
oinophlyx, oinophlygia, oinophlygein, and oinomachlē, all associated with drunkenness
and excessive wine consumption.
The word oinos also gives rise to oinanthai,
a verb referring to vines, and oinara, meaning vine leaves.
The oinoptēs was the person responsible for
supervising the wine. He was also in charge of providing the lamps and wicks
and overseeing the equal distribution of wine among the participants.
There were also the words oinopotēs (wine
drinker) and oinopotis, referring to a female wine drinker, as mentioned by
Anacreon. Homer likewise used the word oinopotazōn to describe someone who
drinks wine.
Thucydides uses the expression polyoinotaton
chōrion, meaning a place particularly rich in wine or wine production.
Xenophon refers to ampeloi hēdyoinoi,
meaning vines that produce sweet and pleasant wine. The adjective euoinoi is
also used to describe vines or places producing good wine.
The verb oinizesthai, meaning to purchase
wine, is described as a particularly poetic expression.
The oinistēria was a distribution or
offering of wine in honour of children within the phratries, the ancient Greek
kinship and religious associations.
The words oinias and oinas referred to the
wild pigeon.
The word oinoutta denoted a kind of bread or
dough soaked or kneaded with wine.
Cratinus also uses the expression oinagōgon
ploion, meaning a ship carrying wine.
Anacreon mentions the oinēros therapōn, a
servant associated with wine or responsible for its management.
Cratinus also uses the expression:
“Oud' oxybaphon oinēron
epikektēsetai.”
That is, he will not acquire
even a small vinegar vessel or a vessel associated with wine.
Finally, Aeschylus writes:
“Mēpote krōssous mēt'
oinērous mēth' hydatērous lipein aphneois domoisin.”
That is, never to leave
behind in wealthy houses mixing bowls, wine vessels, or water vessels.
ἔστι δʼ εἰπεῖν ἐπανέπλει τὸ ποτὸν καὶ ἐπανῄει. καὶ ἄκρατος οἶνος, ἀμιγὴς πρὸς ὕδωρ, ἄμικτος. ἄκρατον σπάσαι. κεκραμένος, εὔκρατος εὔκρας εὐκραής, εὐκέραστος. αὐτόκρας ὁ μηδεμιᾶς προσθήκης δεόμενος, καὶ αὐτοκέρας καὶ αὐτόκρατον· καὶ νεόκρατον καὶ νεόκρας ὁ νεωστὶ κεκραμένος. καὶ ἀκρατότερος, καὶ ὡς Ὑπερείδης ἀκρατέστερον.
Απόδοση
στα νέα Ελληνικά:
Μπορούμε να πούμε ότι το ποτό ξαναγύριζε
προς τα πάνω και επανερχόταν.
Επίσης, ἄκρατος οἶνος είναι το ανέρωτο κρασί,
εκείνο που δεν έχει αναμειχθεί με νερό, το αμιγές και ανόθευτο. Η έκφραση ἄκρατον σπάσαι σημαίνει να πιει κανείς
ανέρωτο κρασί.
Αυτό που έχει αναμειχθεί με νερό λέγεται
κεκραμένος. Για το κρασί που
έχει αναμειχθεί σε σωστή αναλογία χρησιμοποιούνται οι λέξεις εὔκρατος, εὔκρας,
εὐκραής, εὐκέραστος.
Αὐτόκρας ονομάζεται εκείνο που δεν
χρειάζεται καμία προσθήκη. Λέγεται
επίσης αὐτοκέρας και αὐτόκρατον.
Ακόμη, νεόκρατον και νεόκρας ονομάζεται
εκείνο που μόλις πρόσφατα έχει αναμειχθεί.
Υπάρχουν επίσης οι
συγκριτικοί τύποι ἀκρατότερος και, όπως χρησιμοποιεί ο Υπερείδης, ἀκρατέστερον.
. Translation into English
We may also say that the drink flowed back
upwards and returned.
Furthermore, ἄκρατος οἶνος means unmixed
wine, wine that has not been blended with water, pure and unadulterated wine.
The expression ἄκρατον σπάσαι means to drink unmixed wine.
That which has been mixed with water is
called κεκραμένος (mixed). For wine mixed in the proper proportion, the
following terms are used: εὔκρατος, εὔκρας, εὐκραής, εὐκέραστος.
Αὐτόκρας denotes something
that requires no addition whatsoever. The terms αὐτοκέρας and αὐτόκρατον are
also used.
Furthermore, νεόκρατον and νεόκρας denote
something that has only recently been mixed.
There are also the comparative forms ἀκρατότερος
and, as used by Hyperides, ἀκρατέστερον.
ἔστι δὲ καὶ τὸ ἀκρατίσασθαι
παρὰ τοῖς παλαιοῖς, ὡς παρʼ Ἀριστοφάνει.τί τὸ κακόν; ἀλλʼ ἦ κοκκύμηλʼ ἠκρατίσω;
καὶ κεράσασθαι μίξασθαι συγκεράσασθαι. καὶ κεραννύναι καὶ ἐκεράννυτο· τὸ γὰρ ἐκίρνα
καὶ κιρνάναι ποιητικώτερον, ὥσπερ καὶ ὁ κιρνάς· οἱ δὲ πεζοὶ λέγουσι κεραννύς.
ἀκρατοπότης τε Ἡρόδοτος ἔφη, καὶ ἀκρατοκώθωνας
Ὑπερείδης, οὐ μὴν ἐπαινῶ τοὔνομα. ὃ μέντοι ἀναγαργαρίσασθαι οἱ νῦν λέγουσιν, ἀνακογχυλίσασθαι
ἔλεγον, τὸ ἀνακλύσασθαι τὴν φάρυγγα· Πλάτων δʼ ὁ κωμικὸς φησὶν·ἀνακογχυλιαστὸν ἐχθοδοπόν
τι σκευάσω.ἀμυστὶ πίνειν, ἀμυστίζειν, χανδὸν πίνειν. Θρᾳκία πρόποσις, Σκυθικὴ
πόσις. ὑποβεβρέχθαι, διαθερμαίνεσθαι, σεσεῖσθαι.
Απόδοση
στα νέα Ελληνικά:
Υπήρχε επίσης στους αρχαίους η έκφραση ἀκρατίσασθαι
(προγευματίζω, παίρνω πρωινό), όπως τη συναντούμε στον Αριστοφάνη:
«Τι συμβαίνει; Μήπως,
αλήθεια, έφαγες κορόμηλα για πρωινό;»
Οι λέξεις κεράσασθαι, μίξασθαι και
συγκεράσασθαι σημαίνουν αναμειγνύω, ανακατεύω, κάνω ανάμειξη.
Χρησιμοποιούνται επίσης τα ρήματα κεραννύναι
και ἐκεράννυτο (αναμειγνύω και αναμειγνυόταν). Ο τύπος ἐκίρνα, καθώς και το απαρέμφατο κιρνάναι,
είναι περισσότερο ποιητικοί, όπως και ο τύπος κιρνάς. Αντίθετα, οι συγγραφείς
του πεζού λόγου χρησιμοποιούν τον τύπο κεραννύς.
Ο Ηρόδοτος χρησιμοποίησε επίσης τη λέξη ἀκρατοπότης
(αυτός που πίνει ανέρωτο κρασί), ενώ ο Υπερείδης χρησιμοποίησε τη λέξη ἀκρατοκώθωνας
(αυτός που πίνει ανέρωτο κρασί από μεγάλη κούπα). Δεν εγκρίνω, ωστόσο, αυτή την ονομασία.
Εκείνο, πάντως, που οι
σημερινοί αποκαλούν αναγαργαρισάσθαι (κάνω γαργάρες), οι αρχαίοι το αποκαλούσαν
ἀνακογχυλίσασθαι, δηλαδή ξεπλένω τον φάρυγγα με υγρό.
Ο κωμικός ποιητής Πλάτων
λέει:
«Θα ετοιμάσω ένα αποτρόπαιο,
εχθρικό και δυσάρεστο παρασκεύασμα για γαργάρες».
Οι εκφράσεις ἀμυστὶ πίνειν και ἀμυστίζειν σημαίνουν πίνω χωρίς να πάρω ανάσα,
μονορούφι, ενώ η έκφραση χανδὸν πίνειν σημαίνει πίνω με μεγάλες γουλιές ή με
ανοιχτό το στόμα.
Υπάρχουν επίσης οι εκφράσεις Θρᾳκία πρόποσις
(θρακικός τρόπος πρόποσης) και Σκυθικὴ πόσις (σκυθικός τρόπος πόσης).
Τέλος, οι εκφράσεις ὑποβεβρέχθαι,
διαθερμαίνεσθαι και σεσεῖσθαι δηλώνουν καταστάσεις ή ενέργειες που σχετίζονται
με το βρέξιμο, τη θέρμανση και το ανακάτεμα.
. Translation into English
There was also among the ancients the
expression ἀκρατίσασθαι (to have breakfast or take a morning meal), as we find
it in Aristophanes:
“What is the matter? Have
you, by any chance, eaten damsons for breakfast?”
The words κεράσασθαι, μίξασθαι, and
συγκεράσασθαι mean to mix, blend, or combine.
The verbs κεραννύναι and ἐκεράννυτο (to mix
and was being mixed) are also used. The form ἐκίρνα, as well as the infinitive
κιρνάναι, is more poetic, as is the form κιρνάς. Prose writers, on the other
hand, use the form κεραννύς.
Herodotus also used the word ἀκρατοπότης (a
drinker of unmixed wine), while Hyperides used the word ἀκρατοκώθωνας (a
drinker of unmixed wine from a large drinking cup). I do not, however, approve
of this designation.
What people nowadays call ἀναγαργαρισάσθαι
(to gargle), the ancients used to call ἀνακογχυλίσασθαι, meaning to rinse or
gargle the throat.
The comic poet Plato says:
“I shall prepare some
hateful, repulsive concoction for gargling.”
The expressions ἀμυστὶ πίνειν and ἀμυστίζειν
mean to drink without pausing for breath, in one continuous gulp, while χανδὸν
πίνειν means to drink in large gulps or with one's mouth wide open.
There are also the expressions Θρᾳκία
πρόποσις (a Thracian-style toast) and Σκυθικὴ πόσις (a Scythian-style
drinking).
Finally, the expressions ὑποβεβρέχθαι,
διαθερμαίνεσθαι, and σεσεῖσθαι denote states or actions associated with being
moistened, being heated, and being shaken or stirred.
μέθη
μεθύειν μεθύσκεσθαι μεθυστικός, ἡ δὲ γυνὴ μεθύση, καὶ μεθύστρια παρὰ Θεοπόμπῳ τῷ
κωμικῷ· ὁ γὰρ μέθυσος ἐπὶ ἀνδρῶν Μενάνδρῳ δεδόσθω. ἐπὶ δὲ τῶν μεθυόντων ἔλεγον
τὸ μασχάλην αἴρειν, ὡς τοῦτο ἔθος ὂν τοῖς ἐν μέθῃ· διὸ καὶ Ὅμηρον προειπεῖν «χεῖρας
ἀνισχόντες γέλῳ ἔκθανον.» κραιπάλη κραιπαλᾶν, ἑωλοκρασία.
νήφειν, νηφαλίως ἔχειν, νηφαντικὸν εἶναι· τὸ
γὰρ νηφαλιεύειν τὸ νηφάλια θύειν ἔλεγον, ὅπερ ἐστὶ τὸ χρῆσθαι θυσίαις ἀοίνοις, ὧν τὰς ἐναντίας θυσίας οἰνοσπόνδους ὠνόμαζον.
ἔπινον δέ, ὡς οἱ νῦν, τὸ συνέπινον καὶ ποτοὺς,
ἐποιοῦντο Ξενοφῶν ἔφη· «οἱ δὲ Μῆδοι καὶ ἔπινον καὶ ηὐλοῦντο.» Κρατῖνος μέντοι τὸν
οἶνον μάρωνα εἴρηκεν·οὔ πώ πιον τοσοῦτον οὐδὲ πίομαι μάρωνα.
Απόδοση
στα νέα Ελληνικά:
Μέθη, μεθύω, μεθώ, μεθάω, μεθώνομαι, προκαλώ
μέθη. Η γυναίκα που
βρίσκεται σε κατάσταση μέθης ονομάζεται μεθύση,
ενώ ο τύπος μεθύστρια απαντά στον κωμικό ποιητή Θεόπομπο. Ο αρσενικός τύπος μέθυσος, για τον άνδρα, ας θεωρηθεί ότι
ανήκει στον Μένανδρο.
Για όσους βρίσκονταν σε κατάσταση μέθης
χρησιμοποιούσαν την έκφραση μασχάλην αἴρειν (σηκώνω τη μασχάλη), επειδή αυτή
θεωρούνταν συνήθεια των μεθυσμένων. Γι’ αυτό και ο Όμηρος είχε προηγουμένως πει:
«Σηκώνοντας τα χέρια ψηλά,
πέθαναν από τα γέλια».
Οι λέξεις κραιπάλη και κραιπαλᾶν δηλώνουν τη
μέθη και το μεθύσι, ενώ η λέξη ἑωλοκρασία δηλώνει την ανάμειξη ή την κατανάλωση
κρασιού που έχει μείνει από την προηγούμενη ημέρα.
Να είναι κανείς νηφάλιος, να βρίσκεται σε
κατάσταση νηφαλιότητας, να είναι απαλλαγμένος από τη μέθη. Η λέξη νηφαλιεύειν, ωστόσο, χρησιμοποιούνταν με τη
σημασία «προσφέρω νηφάλιες θυσίες», δηλαδή τελώ θυσίες χωρίς κρασί. Αυτές ήταν
θυσίες στις οποίες δεν χρησιμοποιούνταν οίνος. Αντίθετα, τις αντίστοιχες
θυσίες, στις οποίες χρησιμοποιούσαν κρασί, τις αποκαλούσαν οἰνοσπόνδους (οινοσπονδές, δηλαδή θυσίες με προσφορά κρασιού).
Έπιναν, όπως κάνουν και οι άνθρωποι σήμερα,
και χρησιμοποιούσαν τις εκφράσεις συνέπινον και ποτούς (συμποσιάζω, οργανώνω ή
συμμετέχω σε οινοποσία).
Ο Ξενοφών αναφέρει:
«Οι Μήδοι και έπιναν και
άκουγαν μουσική από αυλούς».
Ο Κρατίνος, ωστόσο,
αποκάλεσε το κρασί μάρων. Γράφει χαρακτηριστικά:
«Δεν έχω πιει ποτέ τόσο πολύ
μάρωνα, ούτε πρόκειται να πιω».
. Translation into English
Drunkenness; to become drunk; to grow
intoxicated; to cause intoxication. A woman who is drunk is called μεθύση,
while the form μεθύστρια is found in the comic poet Theopompus. The masculine
form μέθυσος, referring to a man, should be attributed to Menander.
For people who were in a state of
drunkenness, the expression μασχάλην αἴρειν (“to raise the armpit”) was used,
because this was considered a customary gesture among drunkards. For this
reason, Homer had also said:
“Raising their hands aloft,
they died of laughter.”
The words κραιπάλη and κραιπαλᾶν denote
drunkenness and getting drunk, while ἑωλοκρασία refers to the mixing or
drinking of wine left over from the previous day.
To be sober, to remain in a state of
sobriety, to be free from intoxication. The word νηφαλιεύειν, however, was used
to mean “to perform sober sacrifices,” that is, to conduct sacrifices without
wine. These were sacrifices in which no wine was used. By contrast, the
corresponding sacrifices involving the offering of wine were called οἰνοσπόνδοι
(wine-libation sacrifices).
People drank, just as they do nowadays, and
used the expressions συνέπινον and ποτούς (to drink together, to hold or
participate in drinking parties).
Xenophon writes:
“The Medes both drank and
listened to flute music.”
Cr atinus, however, called
wine μάρων. He writes characteristically:
“I have never drunk so much
maron, nor shall I ever drink so much again.”
ἔστι
δʼ εἰπεῖν ἑστιάτωρ λαμπρός, μεγαλοπρεπής, φιλόξενος, εὔξενος δημοτικός, εὐτράπεζος,
καθαρειότητι χαίρων—ὁ γὰρ καθάρειος ἰδιωτικόν, καίτοι τὸ καθαρείως παρὰ Ξενοφῶντι
εἴρηται—διηκριβωμένος, εὐδίαιτος, μεγαλόφρων, φιλοφροσύνης γέμων, εὐάρμοστος,
φιλοπροσήγορος, πανηγυρικὸς τὸ ἦθος, ἁβρόβιος ἁβροδίαιτος.—τοὺς δʼ ἐναντίους
τρυσιβίους ὠνόμαζον, κακοβίους, μικροπρεπεῖς, ἀνελευθέρους.
Απόδοση
στα νέα Ελληνικά:
Μπορούμε επίσης να χρησιμοποιήσουμε τις
ακόλουθες λέξεις και εκφράσεις για να χαρακτηρίσουμε έναν οικοδεσπότη:
Λαμπρός,
μεγαλοπρεπής, φιλόξενος, πρόθυμος να προσφέρει φιλοξενία, κοινωνικός, άνθρωπος
που ξέρει να παραθέτει πλούσια και περιποιημένα γεύματα (εὐτράπεζος), που
χαίρεται την καθαριότητα και την κομψότητα (διότι ο τύπος καθάρειος ανήκει στην
ιδιωτική, καθημερινή γλώσσα, αν και το επίρρημα καθαρείως απαντά στον
Ξενοφώντα).
Επίσης:
επιμελημένος σε όλα, άνθρωπος που ζει άνετα, μεγαλόψυχος, γεμάτος καλοσύνη και
ευγενική διάθεση προς τους άλλους, ευχάριστος στη συναναστροφή, φιλικός και
προσηνής στην ομιλία, με χαρακτήρα που αρμόζει σε δημόσιες γιορτές και
πανηγύρια, άνθρωπος που ζει με πολυτέλεια και απολαμβάνει έναν εκλεπτυσμένο
τρόπο ζωής.
Αντίθετα, τους ανθρώπους που είχαν τα αντίθετα
χαρακτηριστικά τούς αποκαλούσαν τρυσιβίους, δηλαδή ανθρώπους με άθλια ή
κακότροπη ζωή, κακοβίους, μικροπρεπείς και ανελεύθερους.
Σημειώσεις:
/
1. Το εὐτράπεζος δεν σημαίνει απλώς
«αυτός που έχει καλό τραπέζι», αλλά χαρακτηρίζει εκείνον που προσφέρει καλή
φιλοξενία και περιποιημένη εστίαση.
/
2. το ἀνελεύθερος εδώ έχει κυρίως
ηθική και κοινωνική σημασία: δηλώνει τον μικρόψυχο, τον στενόκαρδο και εκείνον
που δεν έχει γενναιοδωρία.
.
Translation into English
We
may also use the following words and expressions to describe a host:
Splendid,
magnificent, hospitable, generous in welcoming guests, sociable, accustomed to
providing lavish and well-appointed meals, and someone who takes pleasure in
cleanliness and refinement (for the form καθάρειος belongs to colloquial or
everyday speech, although the adverb καθαρείως is found in Xenophon).
Furthermore: meticulous and well-appointed in
every respect, someone who lives comfortably, magnanimous, full of kindness and
goodwill towards others, agreeable in social intercourse, friendly and
approachable in conversation, possessing a character suited to public festivals
and celebrations, and someone who enjoys a luxurious and refined way of life.
Conversely, people possessing the opposite
qualities were called τρυσίβιοι: people leading a wretched or unpleasant life, people
of poor character, mean-spirited, petty, and ungenerous.
περὶ δὲ συμπότου δεξιός, συμποτικὸς, ἀστεῖος, ἐπιεικής, εὐαρμόνιος, ἐπιδέξιος, ἐμμελής, εὔμικτος εὐεπίμικτος, ἀξιοκοινώνητος κοινωνικός, συνουσιαστικός, ἐξομολογητικός, φαιδρός, σπουδαῖος. ἵλεως, εὐμενής φιλόγελως, φιλοπαίγμων καὶ φιλοπαίσμων, φιλόφρων, αὐτάρκης ὀλιγοδεής, ὀλιγόσιτος, νήφων, μετριόσιτος.
Απόδοση
στα νέα Ελληνικά:
Όσον αφορά τον καλό σύντροφο στο συμπόσιο,
μπορούμε να τον χαρακτηρίσουμε με τις ακόλουθες λέξεις:
Επιδέξιος,
ευχάριστος και κατάλληλος για συμπόσια, καλλιεργημένος, ευγενικός, με αρμονική
συμπεριφορά, ικανός στις κοινωνικές συναναστροφές, με λεπτούς τρόπους, άνθρωπος
που ξέρει να συμμετέχει αρμονικά στην παρέα, ευχάριστος και εύκολος στη
συναναστροφή, κοινωνικός, πρόθυμος να μοιράζεται την παρέα των άλλων,
επικοινωνιακός, πρόθυμος να ανοίγεται και να συζητά με ειλικρίνεια, χαρούμενος,
αλλά και σοβαρός και αξιόλογος.
Επίσης, πράος, καλοπροαίρετος, ευνοϊκά διακείμενος
προς τους άλλους, άνθρωπος που αγαπά το γέλιο (φιλόγελως), που του αρέσουν τα
αστεία και τα πειράγματα (φιλοπαίγμων), φιλικός και καλοσυνάτος (φιλόφρων),
αυτάρκης, με λίγες ανάγκες, λιτοδίαιτος, νηφάλιος (νήφων) και μετρημένος στο
φαγητό.
Σημειώσεις:
/
εὔμικτος – εὐεπίμικτος: αυτός που συναναστρέφεται εύκολα με τους άλλους και
εντάσσεται αρμονικά στην παρέα.
/
ἀξιοκοινώνητος: αυτός με τον οποίο αξίζει κανείς να μοιράζεται την κοινωνική
ζωή και τη συντροφιά.
/
ἐξομολογητικός: αυτός που είναι πρόθυμος να εκφράζει ανοιχτά τις σκέψεις και τα
συναισθήματά του.
/
φιλοπαίγμων – φιλοπαίσμων: αυτός που αγαπά τα αστεία, τα πειράγματα και την
εύθυμη διάθεση.
/
ὀλιγοδεής: αυτός που έχει λίγες ανάγκες και δεν επιζητεί πολλά.
/
μετριόσιτος: αυτός που τρώει με μέτρο και εγκράτεια.
.
Translation into English
As regards a good companion at a drinking
party, the following words may be used to describe him:
Skilful, sociable and well suited to
convivial gatherings, cultivated, courteous, harmonious in his behaviour, adept
at social interaction, refined in his manners, someone who knows how to fit
naturally into a group, pleasant and easy to associate with, sociable, willing
to share the company of others, communicative, open and willing to engage in
frank conversation, cheerful, yet also serious and worthy of respect.
Furthermore, gracious, benevolent,
well-disposed towards others, fond of laughter, fond of jokes and playful
banter, friendly and considerate, self-sufficient, having few needs, frugal in
eating, sober, and moderate in his consumption of food.
ὁ δʼ ἐναντίος σκαιός, ἐκμελής, ἄγροικος, ἄμικτος,
εἴρων, ἀλαζών, ὑπεροπτικός, ὑπέρφρων, βαρύς, φορτικός, ἐπαχθής, κομπαστής κομπώδης,
περισπούδαστος περίσπουδος ὑπέρσπουδος κατεσπουδασμένος, ἐπισκυθρωπάζων, πεπλασμένος
καταπεπλασμένος, σχηματοποιούμενος, φιλοσκώμμων, γελοιαστής τωθαστής τωθαστικός,
καγχαστής, ἄπληστος, συρφετώδης, χαῦνυς, πάροινος ἔξοινος, ὑγρός, σφαλερός, δυσόργητος,
μεθύων, κραιπαλῶν, παράφορος, λάλος, λῆρος, φλύαρος, κυλικηγορῶν.
Απόδοση
στα νέα Ελληνικά:
Ο αντίθετος τύπος ανθρώπου, δηλαδή ο κακός ή
ανεπιθύμητος συνδαιτυμόνας, είναι αγροίκος, άκομψος, αδέξιος στη συμπεριφορά,
χωρίς αρμονία στις κοινωνικές συναναστροφές, αντικοινωνικός, είρωνας, αλαζόνας,
υπεροπτικός, υπεροψευόμενος, βαρύς και δυσάρεστος στην παρέα, φορτικός και
ενοχλητικός.
Είναι επίσης κομπαστής, καυχησιάρης, άνθρωπος
που επιδεικνύει υπερβολική σοβαρότητα και σπουδαιοφάνεια, που παίρνει τα πάντα
υπερβολικά στα σοβαρά και εμφανίζεται υπέρμετρα σοβαροφανής.
Είναι σκυθρωπός και κατσούφης, επιτηδευμένος
και προσποιητός, άνθρωπος που κατασκευάζει τεχνητά την εικόνα και τη
συμπεριφορά του, που προσπαθεί να εμφανιστεί διαφορετικός από αυτό που
πραγματικά είναι.
Είναι επίσης φιλοσκώμμων, δηλαδή του αρέσει
να ειρωνεύεται και να περιπαίζει τους άλλους, γελωτοποιός, χλευαστής, ειρωνικός
και σαρκαστικός, άνθρωπος που ξεσπά σε δυνατά και περιφρονητικά γέλια.
Είναι αχόρταγος, αχρείος και ανάξιος,
άνθρωπος του σωρού και της κατώτερης ποιότητας, επιπόλαιος και κενόδοξος,
επιρρεπής στο ποτό, μέθυσος και επιρρεπής στην οινοποσία.
Είναι επίσης άστατος και ασταθής, ευερέθιστος
και δύσκολος στον χαρακτήρα, μεθυσμένος, παραδομένος στην κραιπάλη και εκτός
εαυτού.
Τέλος, είναι φλύαρος, πολυλογάς, λέει
ανοησίες και αερολογίες, και δεν σταματά να μιλά για το ποτό και τα ποτήρια του
κρασιού.
Σημειώσεις:
Το αρνητικό αντίστοιχο του προηγούμενου
καταλόγου χαρακτηρισμών του ιδανικού συνδαιτυμόνα. Περιγράφει τον άνθρωπο που
καταστρέφει την ευχάριστη ατμόσφαιρα του συμποσίου με την αγένεια, την
αλαζονεία, την προσποίηση, την ειρωνεία, την υπερβολική κατανάλωση κρασιού και
την ακατάσχετη φλυαρία.
/
ἐκμελής: αυτός που δεν έχει αρμονία στη συμπεριφορά του, που δεν ταιριάζει με
το κοινωνικό περιβάλλον.
/
περισπούδαστος – περίσπουδος – ὑπέρσπουδος: αυτός που εμφανίζεται υπερβολικά
σοβαρός, επιτηδευμένος και σπουδαιοφανής.
/
κατεσπουδασμένος: αυτός που έχει υιοθετήσει τεχνητά ένα υπερβολικά σοβαρό ύφος.
/
σχηματοποιούμενος: αυτός που διαμορφώνει επιτηδευμένα τη συμπεριφορά και την
εξωτερική του εμφάνιση.
/
τωθαστής – τωθαστικός: αυτός που ειρωνεύεται, περιπαίζει και χλευάζει τους
άλλους.
/
πάροινος – ἔξοινος: αυτός που βρίσκεται υπό την επήρεια του κρασιού ή
συμπεριφέρεται σαν μεθυσμένος.
/
κυλικηγορῶν: αυτός που μιλά ακατάπαυστα για το ποτό, κρατώντας ή έχοντας ως
επίκεντρο της συζήτησής του την κύλικα, δηλαδή το ποτήρι του κρασιού.
. Translation into English
The opposite type of person, that is, the
undesirable or unpleasant drinking companion, is uncouth, awkward, boorish,
socially inept, unsociable, ironic, arrogant, haughty, conceited, disagreeable
and heavy in company, burdensome and tiresome.
He
is also a braggart and a boaster, someone who displays excessive seriousness
and affected solemnity, who takes everything far too seriously and adopts an
exaggeratedly grave demeanour.
He is gloomy and sullen, artificial and
affected, someone who deliberately constructs his appearance and behaviour,
trying to present himself as something other than what he really is.
He
is also fond of mocking others, a buffoon, a scoffer, sarcastic and derisive,
someone who bursts into loud and contemptuous laughter.
He is insatiable, worthless and despicable,
an ordinary and low-class person, frivolous and vain, prone to drinking, a
drunkard and an excessive drinker.
He is also unstable and unreliable, irritable
and difficult-tempered, intoxicated, given to debauchery and beside himself.
Finally,
he is talkative and loquacious, constantly uttering nonsense and empty words,
and never stops talking about drinking and wine cups.
ἔστι
δʼ ἀπὸ οἴνου σπονδή, σπεῖσαι ἀποσπεῖσαι ἐπισπεῖσαι, ἀπόσπονδος ἄσπονδος ἔνσπονδος
ὁμόσπονδος ἡμίσπονδος ἐνσπονδότατος ἀσπονδότατος, σπονδῶν καὶ κρατήρων
μετασχών, παράσπονδος παρασπονδεῖν, σπονδὰς ἀναιρεῖν. πρόποσις, φιλοτησία.
σπονδαρχεῖν τὸ προπίνειν φιλοτησίας.
τὰς κύλικας ἐν κύκλῳ περιελαύνειν, πυκνὸν ὑποψεκάζειν.
καὶ πότος μεταδόρπιος, καὶ κύλιξ μετανιπτρὶς ἡ ἐπὶ πᾶσιν· εἴποις δʼ ἂν τὴν αὐτὴν
καὶ ἐπινιπτρίδα.
Απόδοση
στα νέα Ελληνικά:
Υπάρχει επίσης η λέξη σπονδή, όταν πρόκειται
για προσφορά κρασιού. Χρησιμοποιούνται τα ρήματα σπεῖσαι, ἀποσπεῖσαι και ἐπισπεῖσαι
(κάνω σπονδή, προσφέρω κρασί ως σπονδή, ολοκληρώνω ή επαναλαμβάνω τη σπονδή).
Υπάρχουν επίσης οι ακόλουθοι χαρακτηρισμοί: ἀπόσπονδος,
ἄσπονδος, ἔνσπονδος, ὁμόσπονδος, ἡμίσπονδος, ἐνσπονδότατος, ἀσπονδότατος. Οι
λέξεις αυτές αναφέρονται σε διαφορετικές σχέσεις με τις σπονδές, είτε ως προς
την τέλεσή τους είτε ως προς την ύπαρξη συμφωνίας ή συνθήκης που επισφραγίζεται
με αυτές.
Επίσης, η έκφραση σπονδῶν καὶ κρατήρων
μετασχών σημαίνει αυτός που έχει συμμετάσχει σε σπονδές και σε κοινές
οινοποσίες.
Οι λέξεις παράσπονδος και παρασπονδεῖν
δηλώνουν την παραβίαση των σπονδών ή την αθέτηση μιας συμφωνίας, ενώ η έκφραση σπονδὰς ἀναιρεῖν σημαίνει ακυρώνω τις
σπονδές, καταργώ μια συμφωνία.
Η πρόποσις και η φιλοτησία δηλώνουν την
πρόποση, δηλαδή την προσφορά ή την ανταλλαγή ευχών με κρασί.
Το ρήμα σπονδαρχεῖν σημαίνει κάνω την πρώτη
πρόποση ή πίνω πρώτος προς τιμήν κάποιου, προσφέροντας τη φιλοτησία.
Υπήρχε επίσης το έθιμο να περνούν τα
κύπελλα γύρω από τον κύκλο των συνδαιτυμόνων, καθώς και να ραντίζουν συχνά με
λίγο κρασί.
Υπήρχε ακόμη ο μεταδόρπιος πότος, δηλαδή η
οινοποσία που ακολουθούσε το δείπνο, καθώς και η μετανιπτρίς κύλιξ, δηλαδή το
κύπελλο που χρησιμοποιούνταν μετά την ολοκλήρωση του γεύματος και του νιψίματος
των χεριών. Θα μπορούσε κανείς να το ονομάσει επίσης ἐπινιπτρίς.
Σημειώσεις:
/
σπονδή: η τελετουργική προσφορά κρασιού στους θεούς, αλλά και η σπονδή ως
στοιχείο συμφιλίωσης ή επισφράγισης συμφωνίας.
/
παράσπονδος: αυτός που παραβιάζει τις σπονδές και, κατ' επέκταση, τις
συμφωνίες.
/
φιλοτησία: η τελετουργική πρόποση,
συχνά με ανταλλαγή ευχών μεταξύ των συνδαιτυμόνων.
/
σπονδαρχεῖν: η ανάληψη της
πρωτοβουλίας της πρόποσης, με ιδιαίτερη κοινωνική και εθιμική σημασία.
.
Translation into English
There is also the word σπονδή, when referring to a wine libation. The
verbs σπεῖσαι, ἀποσπεῖσαι, and ἐπισπεῖσαι are used to mean making a libation,
pouring wine as an offering, and completing or repeating a libation.
The following terms are also used: ἀπόσπονδος,
ἄσπονδος, ἔνσπονδος, ὁμόσπονδος, ἡμίσπονδος, ἐνσπονδότατος, and ἀσπονδότατος.
These words refer to different relationships with libations, either in terms of
their performance or in relation to agreements and treaties solemnised through
them.
The expression σπονδῶν καὶ κρατήρων μετασχών means someone who has participated in libations and
communal drinking.
The words παράσπονδος and παρασπονδεῖν denote the violation of libations or the breaking of
an agreement, while the expression σπονδὰς ἀναιρεῖν means to annul libations or to revoke an agreement.
The words πρόποσις and φιλοτησία denote a toast, that is, the offering or exchange of
good wishes while drinking wine.
The verb σπονδαρχεῖν means to make the first toast or to drink first in
someone's honour, offering a ceremonial toast.
There was also the custom of passing the
drinking cups around the circle of participants, as well as frequently
sprinkling a little wine.
There was furthermore the μεταδόρπιος πότος, meaning the drinking that took place after dinner,
and the μετανιπτρίς κύλιξ, meaning the cup used after the meal and the washing
of hands had been completed. One could also call it an ἐπινιπτρίς.
ἐπικωθωνίζεσθαι
δὲ τὸ περαιτέρω πίνειν Κριτίας λέγει. καὶ ὁ μὲν πιεῖν ἐπιθυμῶν διψαλέος καὶ διψῶν,
καὶ τὸ πρᾶγμα δίψα καὶ δίψος, καὶ τὸ ῥῆμα διψῆν· ὁ δὲ φαγεῖν ἐθέλων πεινῶν, καὶ
τὸ πρᾶγμα πείνη, καὶ τὸ ῥῆμα πεινῆν. Πλάτων δʼ ὁ κωμικὸς καὶ κεναγγίαν εἴρηκεν,
Ξενοφῶν … δὲ βούλιμον. καὶ Ἀριστοφάνης τὸν Πειραιᾶ μὴ κεναγγίαν ἄγειν.
Απόδοση
στα νέα Ελληνικά:
Ο Κριτίας χρησιμοποιεί το ρήμα ἐπικωθωνίζεσθαι
με τη σημασία «συνεχίζω να πίνω ακόμη περισσότερο», δηλαδή παρατείνω την
οινοποσία.
Εκείνος που επιθυμεί να πιει ονομάζεται
διψαλέος ή διψῶν (διψασμένος). Η ίδια η κατάσταση ονομάζεται δίψα ή δίψος, ενώ
το αντίστοιχο ρήμα είναι διψῆν (διψώ).
Αντίστοιχα, εκείνος που επιθυμεί να φάει
ονομάζεται πεινῶν (πεινασμένος), η ίδια η κατάσταση ονομάζεται πείνη, και το
αντίστοιχο ρήμα είναι πεινῆν (πεινώ).
Ο κωμικός ποιητής Πλάτων χρησιμοποίησε
επίσης τη λέξη κεναγγία, δηλαδή το άδειασμα του στομαχιού ή η κατάσταση της
έντονης πείνας. Ο Ξενοφών, από την πλευρά του, χρησιμοποίησε τη λέξη βούλιμος,
που δηλώνει μεγάλη και βασανιστική πείνα.
Και
ο Αριστοφάνης λέει:
«Να
μην αφήσουμε τον Πειραιά να υποφέρει από κεναγγία», δηλαδή να μη μείνει ο
Πειραιάς χωρίς τρόφιμα και να μην υποφέρει από πείνα.
Σημειώσεις:
/
ἐπικωθωνίζεσθαι: η συνέχιση της
οινοποσίας πέρα από το συνηθισμένο.
/
κεναγγία: κυριολεκτικά η κατάσταση
του άδειου στομάχου, με σημασία που συνδέεται με την πείνα.
/
βούλιμος: έντονη, σχεδόν βασανιστική
πείνα.
. Translation in English
Critias uses the verb ἐπικωθωνίζεσθαι to mean “to continue drinking still further,” that
is, to prolong the drinking session.
A person who wishes to drink is called διψαλέος or διψῶν (thirsty). The condition itself is
called δίψα or δίψος (thirst), while the corresponding verb is διψῆν (to be
thirsty).
Similarly, a person who wishes to eat is
called πεινῶν (hungry), the condition itself is called πείνη (hunger), and the corresponding verb is πεινῆν (to be hungry).
The comic poet Plato also used the word κεναγγία, meaning an empty stomach or a state of intense
hunger. Xenophon,
for his part, used the word βούλιμος, which denotes severe and distressing
hunger.
Aristophanes
also says:
“Let
us not allow Piraeus to suffer from kenangia,” that is, let us not allow
Piraeus to be left without food or to suffer from famine.
ΕΛΕΥΘΕΡΟΓΡΑΦΟΣ
eleftherografos.blogspot.com
[ ανάρτηση 20 Νοεμβρίου 2026 :
περί συμποσίων
Ονομαστικόν
του Πολυδεύκη
Βιβλίον
6
Αρχαιογνωσία
ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ]