Θάνος Κωτσόπουλος "Μήδεια και Θησέας" Τραγωδία έκδοση 1952 Θεατρογραφικά

 

Θάνος Κωτσόπουλος

«Μήδεια και Θησέας»

Τραγωδία

έκδοση 1952

βιβλιοκριτική περ. «Μορφές»

Θεατρογραφικά

 

 

/ - το εξώφυλλο του εκδοθέντος βιβλίου

εκδόσεις Ίκαρος, Αθήνα, 1952

 

 

 

 

κείμενο:

βιβλιοκριτική Μπάμπης Νίντας,

περ. «Μορφές», Θεσσαλονίκη, Γ’ Περίοδος, Έτος Ζ΄, τεύχος 76, Ιανουάριος 1953, σ. 36.

 

 

    

 

 

 

ΕΛΕΥΘΕΡΟΓΡΑΦΟΣ

eleftherografos.blogspot.com

[ ανάρτηση 6 Φεβρουαρίου 2026 :  

Θάνος Κωτσόπουλος

«Μήδεια και Θησέας»

Τραγωδία

έκδοση 1952

βιβλιοκριτική περ. «Μορφές»

Θεατρογραφικά ]

 

 

 

 

 

  

Τα κλειδωμένα βιβλία διήγημα 2026 συντεθέν μέσω τεχνητής νοημοσύνης τεχνητή Πεζογραφία

 

Τα κλειδωμένα βιβλία

διήγημα 2026

τεχνητή ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

 

 

 

   Ο Fritz Waller έκλεισε το εγχειρίδιο που μελετούσε με μια κίνηση σχεδόν ενόχλησης και ελαφράς σιωπηλής διαμαρτυρίας. «Ο 17ος αιώνας δεν ήταν αυτό», μουρμούρισε.

    Οι υποσημειώσεις του εγχειριδίου έμοιαζαν τακτοποιημένες, υπερβολικά τακτοποιημένες, σαν να είχε περάσει κάποιος με σκούπα πάνω από τη σύγκρουση, την αίρεση, τον φόβο.

   Ο Fritz στις αρχές της δεκαετίας του ’70 είχε αποπειραθεί να τελειώσει το Πανεπιστήμιο στον κλάδο της γνωσιολογίας. Μία η εποχή, μία οι δύσκολες οικονομικές συγκυρίες, μία το κίνημα αμφισβήτησης τον οδήγησαν να αποχωρήσει από τις σπουδές.

    Ο Fritz Waller δεν ξεκίνησε αργά. Ξεκίνησε νωρίς — και αυτό ήταν το πρόβλημα. Τον απασχολούσε όχι τι γνωρίζουμε, αλλά ποιος αποφασίζει πότε κάτι λογίζεται ως γνώση. Διάβαζε Kant, Husserl, λίγο Wittgenstein, αλλά περισσότερο τα περιθώρια. Τις ασυνέχειες. Εκεί όπου η βεβαιότητα έτριζε. Δεν εγκατέλειψε τις σπουδές με μια απόφαση. Τις εγκατέλειψε με συσσώρευση.

    Ήταν η εποχή — τα πανεπιστήμια που στένευαν, οι συζητήσεις που άρχισαν να μοιάζουν επαναλήψεις. Ήταν οι οικονομικές συγκυρίες — η γνώση δεν πλήρωνε το νοίκι. Ήταν και ο γάμος με τη Μαργαρίτα. Και ύστερα, σχεδόν χωρίς παύση, η γέννηση του πρώτου τους παιδιού.

    Η γνωσιολογία δεν εξαφανίστηκε. Απλώς υποχώρησε. Έπιασε δουλειές που δεν ζητούσαν ερωτήματα. Έμαθε να λειτουργεί με προθεσμίες, όχι με απορίες. Και κάθε τόσο, όταν έβλεπε ένα βιβλίο σε βιτρίνα, ένιωθε εκείνο το γνώριμο τράβηγμα — σαν μυς που δεν είχε ατροφήσει, απλώς δεν τον καλούσαν.

    Τώρα, συνταξιούχος πια, ο χρόνος είχε αλλάξει υφή. Δεν ήταν πια κάτι που τελειώνει. Ήταν κάτι που ανοίγει. Δεν ήθελε να «αναπληρώσει» τη γνώση. Αυτό είναι όρος λογιστικός. Ήθελε να γεφυρώσει το χάσμα — όχι ανάμεσα σε βιβλία, αλλά ανάμεσα σε εκείνον που υπήρξε και σε εκείνον που έγινε. Οι αναζητήσεις της νεότητας δεν του φαίνονταν πια αφελείς. Του φαίνονταν ανεκπλήρωτες. Και ίσως γι’ αυτό τον τραβούσαν τα κλειδωμένα συγγράμματα. Γιατί έμοιαζαν με τη δική του σκέψη. Ξεκίνησαν νωρίς, δεν βρήκαν τον χρόνο τους, και περίμεναν.

    Ο Fritz κατάλαβε κάτι που δεν θα του έλεγε κανένας καθηγητής. Δεν εγκαταλείπουμε ποτέ πραγματικά τις ερωτήσεις μας. Απλώς τις αφήνουμε να μας περιμένουν. Και τώρα, με άφθονο χρόνο και λιγότερο φόβο, επέστρεφε όχι ως φοιτητής, ούτε ως ειδικός. Επέστρεφε ως αναγνώστης χωρίς άδεια. Και αυτό, το ήξερε πια, ήταν η πιο επικίνδυνη ιδιότητα απ’ όλες.

   Πήγε πρώτα στις μεγάλες βιβλιοθήκες. Εκεί όπου η σιωπή δεν είναι απουσία ήχου αλλά παρουσία εξουσίας.

   Στην Εθνική Βιβλιοθήκη ζήτησε τον Ethica ordine geometrico demonstrata του Baruch Spinoza (1677).

    Η βιβλιοθηκονόμος του χαμογέλασε επαγγελματικά.

— «Το έχουμε. Αλλά όχι για γενική πρόσβαση».
— «Γιατί;»

— «Κατάσταση του αντιτύπου. Ευαισθησία περιεχομένου. Εσωτερικός κανονισμός».

Τρεις λόγοι. Κανένας λόγος.

   Στη δεύτερη βιβλιοθήκη ζήτησε το Leviathan του Thomas Hobbes (1651). Εκεί του είπαν πως υπάρχει, αλλά βρίσκεται σε συλλογή που «δεν ανοίγει χωρίς ακαδημαϊκή διαπίστευση ειδικού επιπέδου». Σαν να μπορούσε η σκέψη να μολύνει τον αέρα αν ξεφύγει από λάθος χέρια.

    Ο Γαλιλαίος ήταν χειρότερη περίπτωση. Το Dialogo sopra i due massimi sistemi del mondo (1632) υπήρχε μόνο ως «αναπαραγωγή για μελέτη», αποστειρωμένη, χωρίς τα περιθώρια, χωρίς τις σημειώσεις, χωρίς τον θυμό. Ο αυθεντικός τόμος; «Σε θησαυροφυλάκιο. Ιστορική σημασία».

   Ο Fritz άρχισε να καταλαβαίνει. Τα επικίνδυνα βιβλία δεν εξαφανίστηκαν — αρχειοθετήθηκαν.

    Στα παλαιοβιβλιοπωλεία τα πράγματα ήταν πιο ωμά. Σκόνη, μυρωδιά δέρματος, έμποροι που ήξεραν να κουνάνε το κεφάλι πριν καν ρωτήσεις.

— «Kircher;»

— «Ό,τι είχε ο Athanasius Kircher, το Oedipus Aegyptiacus (1652–54), έφυγε πριν χρόνια. Σε ιδιωτική συλλογή. Πολύ χρήμα».
— «Πού;»

— «Ελβετία. Ίσως Βατικανό. Ποιος ξέρει πια».

   Ζήτησε τον Pierre Bayle, το Dictionnaire historique et critique (1697). Του γέλασαν.
— «Αυτό δεν χάνεται. Αυτό κλειδώνεται».

    Σιγά-σιγά σχηματίστηκε ο χάρτης. Τα βιβλία αυτά δεν τα “κλείδωσε” ένας άνθρωπος. Τα κλείδωσαν:

Η Εκκλησία, με τον Index Librorum Prohibitorum, επειδή ο κόσμος του 17ου αιώνα άρχισε να λειτουργεί χωρίς θεία άδεια.

Τα κράτη, γιατί ο Hobbes, ο Spinoza, ακόμα και ο Bayle, έκαναν τους υπηκόους να σκέφτονται πριν υπακούσουν.

Τα πανεπιστήμια, γιατί η γνώση πρέπει να περνά από βαθμίδες, τίτλους και σφραγίδες.

Οι συλλέκτες, γιατί η σπανιότητα είναι εξουσία.

Οι ίδιοι οι διάδοχοι του Διαφωτισμού, που προτίμησαν μια καθαρή αφήγηση αντί για το χάος της γέννησής του.

   Το πιο ειρωνικό το βρήκε σε ένα κατάλογο χειρογράφων. Το Principia Mathematica του Newton (1687) αναφερόταν ως «πλήρως διαθέσιμο». Αλλά οι αλχημικές του σημειώσεις; Κλειστές. Γιατί χαλούσαν την εικόνα του ορθολογιστή.

    Τότε ο Fritz κατάλαβε. Δεν είχαν κλειδώσει τα βιβλία επειδή ήταν παλιά. Τα είχαν κλειδώσει επειδή ήταν ακόμα επικίνδυνα. Και καθώς έβγαινε από την τελευταία βιβλιοθήκη, με άδεια χέρια αλλά γεμάτο μυαλό, σκέφτηκε κάτι που δεν θα έγραφε ποτέ σε υποσημείωση: Ο 17ος αιώνας δεν τελείωσε. Απλώς μπήκε σε ειδική συλλογή.

    Ο Fritz δεν ρωτούσε πια αν τα βιβλία υπάρχουν. Ρωτούσε πού δεν τον αφήνουν να πάει. Κάθε βιβλιοθήκη είχε τον ίδιο ήχο όταν έκλεινε μια πόρτα, όχι θόρυβο, αλλά διαδικασία.

   Στο Βατικανό, το όνομα του Index Librorum Prohibitorum δεν εμφανιζόταν πια στις πινακίδες. Εμφανιζόταν στα πρωτόκολλα. Ζήτησε τον Giordano Bruno, το De l’infinito, universo e mondi (1584). Τεχνικά: 16ος αιώνας. Πρακτικά: ο πρόλογος του 17ου.

— «Το έργο υπάρχει», του είπαν.

— «Μπορώ να το δω;»

— «Υπάρχει ψηφιακή περίληψη».

   Η περίληψη ήταν ακίνδυνη. Το πρωτότυπο όχι. Γιατί ο Bruno δεν μιλούσε απλώς για άπειρα σύμπαντα. Μιλούσε για έναν Θεό χωρίς κέντρο ελέγχου.

   Στην Bibliothèque nationale de France, το Traité des trois imposteurs κυκλοφορούσε μόνο ως φήμη. Ένα κείμενο χωρίς σαφή συγγραφέα (Spinoza, Vanini, Machiavelli — όλοι κατηγορήθηκαν), που χαρακτήριζε τον Μωυσή, τον Χριστό και τον Μωάμεθ «πολιτικούς νομοθέτες».

    Ο Fritz ζήτησε το παλαιότερο σωζόμενο αντίγραφο.

— «Το χειρόγραφο φυλάσσεται σε ειδικό αρχείο».
— «Γιατί;»

— «Είναι… ασταθές κείμενο».

– Ασταθές;

– Όχι το χαρτί — οι συνέπειες.

    Στην Οξφόρδη, η Bodleian Library είχε τον Hobbes, αλλά όχι όλον. Τα πρώιμα χειρόγραφα του Leviathan, εκεί όπου ο φόβος περιγράφεται όχι ως πολιτικό εργαλείο αλλά ως ανθρώπινη πρώτη ύλη, απαιτούσαν άδεια επιτροπής.

   Ο Fritz διάβασε τον όρο: «Material potentially misinterpretable outside scholarly context.» Δηλαδή: επικίνδυνο για όποιον δεν έχει ήδη συμφωνήσει με το συμπέρασμα.

   Στο Cambridge, ο Newton ήταν παρών — αλλά μισός. Τα αλχημικά του χειρόγραφα (σχέδια, κώδικες, αναζητήσεις του prisca sapientia) παρέμεναν για δεκαετίες κλειδωμένα. Όχι από Εκκλησία. Από το ίδιο το πανεπιστήμιο. Γιατί ο Newton έπρεπε να μείνει πατέρας της επιστήμης, όχι άνθρωπος που έψαχνε τον Θεό μέσα στα μέταλλα.

   Στη Γερμανία, ο Fritz συνάντησε το πιο κομψό κλείδωμα. Ο Jacob Böhme, το Mysterium Magnum (1623). Διαθέσιμο, ναι — αλλά μόνο σε εκδόσεις με βαριά θεολογική επιμέλεια. Τα αυθεντικά αντίτυπα; Ιδιωτικές συλλογές. Γιατί ο Böhme μιλούσε για έναν Θεό που γεννιέται μέσα στη σύγκρουση. Και αυτό δεν διδάσκεται εύκολα.

    Σιγά-σιγά, ο Fritz κατάλαβε το μοτίβο. Τα βιβλία αυτά δεν είναι κλειδωμένα επειδή είναι σπάνια. Είναι σπάνια επειδή κάποιοι φρόντισαν να παραμείνουν έτσι. Οι φύλακες δεν φορούν πια ράσα. Φορούν κανονισμούς πρόσβασης, επιτροπές δεοντολογίας, όρους χρήσης, «επιστημονική ευθύνη». Και όμως, κάθε κλείδωμα έχει τον ίδιο παλιό φόβο: Τι θα συμβεί αν κάποιος διαβάσει χωρίς να του πουν πώς να διαβάσει;

    Ο Fritz έκλεισε το σημειωματάριο. Τώρα ήξερε ποια βιβλία ήταν κλειδωμένα. Το επόμενο ερώτημα δεν ήταν πια ακαδημαϊκό. Ήταν πρακτικό. Ποιος έχει ένα αντίγραφο που δεν έπρεπε να υπάρχει;

   Ο Fritz διερωτιόταν. Γιατί οι Πανεπιστημιακοί, οι πάπες της γνώσης, θέλουν το μονοπώλιο της κατοχής του μοναδικού αντιτύπου; Ο Fritz θα απαντούσε πως δεν το θέλουν όλοι. Αλλά αυτοί που το θέλουν, το θέλουν για λόγους παλιούς όσο και η ίδια η γνώση.

   Οι πανεπιστημιακοί — οι «πάπες της γνώσης»  –, όπως τους αποκαλούσε πια χωρίς ειρωνεία, δεν κυνηγούν απλώς το βιβλίο. Κυνηγούν τη θέση του ενδιάμεσου. Γιατί το μοναδικό αντίτυπο δεν είναι χαρτί. Είναι δικαίωμα ερμηνείας. Όποιος κατέχει το μοναδικό αντίτυπο, αυτός είναι που  αποφασίζει το πότε θα διαβαστεί, από ποιον, και κυρίως με ποιο πλαίσιο. Χωρίς αυτό, το κείμενο μπορεί να πει πράγματα που δεν έχουν εγκριθεί.

    Υπάρχει και ο φόβος. Όχι ο θεολογικός, ο παλιός. Ο σύγχρονος φόβος είναι πιο καθαρός. Αν το βιβλίο κυκλοφορήσει, δεν θα μας χρειάζονται. Το πανεπιστήμιο επιβιώνει ως θεσμός όχι επειδή η γνώση είναι σπάνια, αλλά επειδή η πρόσβαση οργανώνεται σαν ιεροσύνη.

   Ο Fritz είχε σημειώσει κάτι που δεν τόλμησε να πει φωναχτά. Η επιστήμη συγχωρεί το λάθος. Δεν συγχωρεί την ανάγνωση χωρίς άδεια.

    Υπάρχει και το κύρος. Το να πεις «εργάζομαι πάνω σε αδημοσίευτο χειρόγραφο» σημαίνει επιχορηγήσεις, συνέδρια, θέση στον χάρτη, προσπέραση των ανταγωνιστών. Αν το χειρόγραφο γίνει δημόσιο, τότε το προνόμιο εξατμίζεται. Η σκέψη παύει να είναι ιδιοκτησία.

   Και μετά υπάρχει το πιο άβολο κίνητρο: η προστασία της αφήγησης. Κάποια έργα χαλάνε το γραμμικό αφήγημα της προόδου, δείχνουν ότι οι «πατέρες» αμφέβαλαν, ότι ο ορθολογισμός γεννήθηκε μέσα σε μυστικισμό, φόβο και αίρεση. Αν αυτά φανούν καθαρά, τότε οι σχολές δεν είναι φυσική εξέλιξη, είναι επιλογές και οι επιλογές κρίνονται.

    Ο Fritz έγραψε στο τέλος της σελίδας. Το μονοπώλιο δεν είναι της γνώσης. Είναι της νομιμοποιημένης φωνής. Οι πάπες της γνώσης δεν φυλάνε τα βιβλία για να τα σώσουν. Τα φυλάνε για να παραμείνουν απαραίτητοι.

  Ο Fritz υπέθεσε ότι σε κλειδωμένα συγγράμματα ίσως υπάρχουν σπέρματα θεωριών που ακόμη δεν έχουν διατυπωθεί. Οι κάτοχοι ή κλειδοκράτορες αυτών των συγγραμμάτων θα μπορούσαν να τις προωθήσουν και να τις αναπτύξουν.

    Ο Fritz δεν βιάστηκε να το γράψει. Αυτό το συμπέρασμα δεν έπρεπε να μοιάζει με κατηγορία· έμοιαζε περισσότερο με ανατομικό εύρημα. Τα κλειδωμένα συγγράμματα δεν ήταν απλώς επικίνδυνα επειδή αμφισβητούσαν τον Θεό ή το κράτος. Ήταν επικίνδυνα γιατί σκέφτονταν πρόωρα.

Μέσα τους υπήρχαν σπέρματα — όχι θεωρίες ολοκληρωμένες, αλλά κινήσεις σκέψης που δεν είχαν ακόμα όνομα.

    Ο Hobbes, πριν γίνει πολιτικός φιλόσοφος, έγραφε για τον άνθρωπο ως μηχανή φόβου. Ο Spinoza, σε επιστολές που σπάνια κυκλοφορούν, άφηνε να εννοηθεί ότι η συνείδηση δεν είναι ελεύθερη αλλά αναγκαιότητα που αυτοπαρατηρείται. Ο Newton, στα αλχημικά του σημειωματάρια, μιλούσε για δυνάμεις χωρίς φορέα — όχι μακριά από αυτό που αργότερα θα ονομάζαμε πεδία.

    Αυτά δεν ήταν λάθη. Ήταν ιδέες χωρίς γλώσσα ακόμη. Οι κλειδοκράτορες το ήξεραν. Γιατί όποιος κρατά ένα τέτοιο κείμενο, δεν κρατά παρελθόν — κρατά μέλλον σε εμβρυακή μορφή. Και το μέλλον, αν το παρουσιάσεις πρώτος, φέρει το όνομά σου.

    Ο Fritz συνειδητοποίησε κάτι πιο σκοτεινό: οι κάτοχοι αυτών των έργων δεν τα κρύβουν πάντα. Τα αφήνουν να ωριμάσουν μέσα τους. Μια ιδέα που εμφανίζεται «αυθόρμητα» τον 20ό ή 21ο αιώνα, έχει συχνά περάσει πρώτα από ένα περιθώριο του 1650. Καθαρίστηκε. Αποσυνδέθηκε από τον αρχικό της συγγραφέα. Ξαναγεννήθηκε με νέο όνομα, νέο κύρος, νέο ίδρυμα από πίσω της.

    Ο Fritz έγραψε στο σημειωματάριό του: Η λογοκλοπή της ιστορίας δεν γίνεται με αντιγραφή. Γίνεται με καθυστέρηση.

   Οι πανεπιστημιακοί φύλακες μπορούσαν — αν το ήθελαν — να ανοίξουν αυτά τα βιβλία, να πουν εδώ γεννήθηκε αυτό που νομίζαμε σύγχρονο. Αλλά τότε θα έπαυαν να είναι οι πρώτοι, θα έπαυαν να είναι οι ιδιοκτήτες της καινοτομίας, θα γίνονταν απλοί αγγελιοφόροι. Και αυτό είναι το μόνο που ένα σύστημα κύρους δεν συγχωρεί.

    Ο Fritz κατάλαβε πως τα κλειδωμένα συγγράμματα λειτουργούν σαν θερμοκοιτίδες ιδεών. Όχι για να προστατεύσουν τη σκέψη — αλλά για να ελέγξουν πότε αυτή θα γεννηθεί και ποιος θα αναγνωριστεί ως πατέρας της. Σήκωσε το βλέμμα του από τις σημειώσεις του. Και τελικά αποφθεγματικά συμπέρανε. Οι πιο επικίνδυνες ιδέες δεν είναι αυτές που απαγορεύτηκαν. Είναι αυτές που περίμεναν.

    Ο Fritz αναλογιζόταν τί γίνεται όταν μια ιδέα εμφανίζεται πριν την εποχή της, όταν ήταν μια σκέψη που δεν ταίριαζε στα υπάρχοντα σχήματα, όπως ένα όργανο που δεν έχει ακόμα όνομα στην ανατομία.

    Όταν μια ιδέα εμφανίζεται πριν υπάρξει η εποχή της, δεν την πολεμούν πρώτα. Την αγνοούν. Δεν υπάρχουν λέξεις να τη στηρίξουν. Δεν υπάρχει κοινό να την αναγνωρίσει. Και έτσι μοιάζει ατελής, λάθος, σχεδόν γελοία. Η ιδέα μπορεί να μην έλεγε κάτι ψευδές, μπορεί να μίλαγε για κάτι απρόβλεπτο.

    Το δεύτερο στάδιο είναι πιο βίαιο: η μετάφραση. Η πρόωρη ιδέα αναγκάζεται να ντυθεί με παλιούς όρους. Να μιλήσει για «ουσία», «αιθέρα», «πνεύμα», ενώ στην πραγματικότητα δείχνει προς κάτι που δεν έχει ακόμα μαθηματικά, πειραματικά ή πολιτικά εργαλεία. Έτσι η ιδέα παραμορφώνεται. Και η παραμόρφωση γίνεται απόδειξη εναντίον της.

    Αν η ιδέα επιμείνει, έρχεται το τρίτο στάδιο: η καραντίνα. Όχι απαγόρευση. Αρχειοθέτηση. Τοποθετείται σε ειδικές συλλογές, παραρτήματα, «περίεργες περιπτώσεις». Εκεί δεν πεθαίνει. Απλώς δεν αναπαράγεται. Η σκέψη χρειάζεται αναγνώστες για να επιβιώσει. Χωρίς αυτούς, αιώνια παραμένει εμβρυακή.

    Το πιο επικίνδυνο όμως είναι το τελευταίο στάδιο: η επανεμφάνιση. Όταν, αιώνες μετά, η εποχή επιτέλους δημιουργήσει τα εργαλεία που λείπουν, η ιδέα μπορεί να επιστρέψει — αλλά όχι με το αρχικό της όνομα. Εμφανίζεται ως καινοτομία. Ως ρήξη. Ως «πρώτη φορά». Και τότε ο αρχικός συγγραφέας γίνεται υποσημείωση. Ή ακόμα χειρότερα… παραλείπεται.

    Ο Fritz ένιωσε κάτι που έμοιαζε με θυμό, αλλά δεν ήταν. Ήταν πένθος για σκέψεις που γεννήθηκαν σωστά αλλά σε λάθος χρόνο. Κατάλαβε πια γιατί τα κλειδωμένα συγγράμματα δεν πρέπει να ανοίγουν όλα μαζί. Αν το έκαναν, δεν θα άλλαζε απλώς η ιστορία των ιδεών. Θα κατέρρεε η ψευδαίσθηση ότι η πρόοδος είναι γραμμική, ότι οι ιδέες εμφανίζονται όταν «πρέπει».

    Ο Fritz δεν προσπάθησε να τα βάλει σε σειρά. Ήξερε πια ότι η σειρά είναι το τέχνασμα. Η συνείδηση δεν κινείται ευθύγραμμα. Ρέει. Στάζει. Επιστρέφει. Κάνει στροβιλισμούς γύρω από πράγματα που δεν έχουν ακόμη ειπωθεί. Μια σκέψη γεννιέται πριν από τη λέξη της, όπως ο πόνος πριν από τη διάγνωση. Η ροή της συνείδησης είναι ιδιωτική, αχαρτογράφητη. Αλλά τη στιγμή που ζητά να ειπωθεί, μπαίνει στη δεύτερη ροή, τη ροή των ιδεών.

     Εκεί αρχίζουν τα φίλτρα. Η ιδέα πρέπει να αποκτήσει μορφή, να πειθαρχήσει, να μοιάζει με κάτι που έχει υπάρξει ήδη. Ό,τι δεν μοιάζει, αποβάλλεται ως «ασαφές». Όχι γιατί είναι λάθος — αλλά γιατί δεν έχει συγγένεια.

    Ο Fritz συνειδητοποίησε πως οι περισσότερες ιδέες δεν απορρίπτονται. Απλά, δεν αναγνωρίζονται ποτέ.

    Η τρίτη ροή είναι η πιο ύπουλη, είναι η ροή της πληροφορίας. Εδώ όλα δείχνουν ελεύθερα. Κείμενα, δεδομένα, αρχεία, ψηφιοποιήσεις. Η ταχύτητα δημιουργεί την ψευδαίσθηση αφθονίας. Αλλά η πληροφορία δεν ρέει μόνη της. Ρέει μέσα από πλατφόρμες, επιμελητές, αλγόριθμους, θεσμούς. Και κάθε ροή έχει θυροφύλακες. Δεν σου λένε «όχι». Σου λένε «αυτό είναι πιο σχετικό».

    Κάπου ανάμεσα στις τρεις ροές υπάρχει η παρακράτηση. Όχι η ωμή λογοκρισία. Η πιο εξελιγμένη μορφή της, η καθυστέρηση. Η πληροφορία φυλάσσεται «μέχρι να ωριμάσουν οι συνθήκες», περιορίζεται «για λόγους ευθύνης», περνά από επιτροπές που δεν βιάζονται ποτέ. Η καθυστέρηση δεν αφήνει ίχνη. Δεν φαίνεται σαν βία. Μοιάζει με φροντίδα.

   Ο Fritz έγραψε, σχεδόν σαν εξομολόγηση: Η παρακράτηση δεν σταματά τη ροή. Τη στρέφει. 

    Και τότε κάτι έγινε σαφές μέσα του. Όταν η ροή της συνείδησης συναντά παρακράτηση, γεννιέται εσωτερική λογοκρισία. Ο άνθρωπος μαθαίνει να μη σκέφτεται μέχρι τέλους. Να κόβει τη σκέψη πριν γίνει ιδέα. Να μη γράφει ό,τι δεν θα περάσει. Αυτή είναι η πιο επιτυχημένη μορφή ελέγχου. Όταν ο φύλακας δεν χρειάζεται να είναι έξω από το κελί.

    Ο Fritz κατάλαβε γιατί τα κλειδωμένα συγγράμματα επιμένουν. Δεν αντιστέκονται μόνο στους θεσμούς. Αντιστέκονται στην εσωτερίκευση της σιωπής. Και ίσως γι’ αυτό, σκέφτηκε, κάθε φορά που ένα τέτοιο βιβλίο ανοίγει, δεν απελευθερώνεται απλώς πληροφορία. Αποκαθίσταται μια ροή που είχε κοπεί. Όχι στο αρχείο. Στο μυαλό.

 

 

 

 

το διήγημα συντέθηκε με οδηγίες και κατευθύνσεις προς τη μηχανή τεχνητής νοημοσύνης.

 

    απόδοση στα Αγγλικά:

 

 

 

   Fritz Waller closed the handbook he had been studying with a gesture of near annoyance and faint, silent protest. “The seventeenth century was not like this,” he muttered. The handbook’s footnotes looked orderly—excessively orderly—as if someone had swept over conflict, heresy, and fear with a broom.

   In the early 1970s, Fritz had attempted to finish university in the field of epistemology. One thing was the era, another the difficult economic circumstances, another the movement of dissent; all of it led him to withdraw from his studies.

   Fritz Waller did not start late. He started early—and that was the problem. What occupied him was not what we know, but who decides when something counts as knowledge. He read Kant, Husserl, a little Wittgenstein, but more often the margins. The discontinuities. The places where certainty creaked. He did not abandon his studies with a decision. He abandoned them through accumulation.

   It was the era—universities that were narrowing, discussions that began to resemble repetitions. It was the economic circumstances—knowledge did not pay the rent. It was also the marriage to Margarita. And then, almost without pause, the birth of their first child.

   Epistemology did not disappear. It merely retreated. He took jobs that did not ask questions. He learned to function with deadlines rather than inquiries. And every so often, when he saw a book in a shop window, he felt that familiar pull—like a muscle that had not atrophied, it simply had not been called upon.

   Now, retired, time had changed texture. It was no longer something that runs out. It was something that opens. He did not want to “make up for” knowledge. That is an accounting term. He wanted to bridge the gap—not between books, but between who he had been and who he had become. The searches of youth no longer seemed naïve to him. They seemed unfulfilled. And perhaps that was why locked treatises drew him. Because they resembled his own thought. They had begun early, did not find their time, and waited.

   Fritz understood something no professor would have told him. We never truly abandon our questions. We simply leave them waiting for us. And now, with ample time and less fear, he was returning not as a student, nor as an expert. He was returning as a reader without permission. And this, he now knew, was the most dangerous status of all.

   He went first to the great libraries. There where silence is not the absence of sound but the presence of authority.

   At the National Library he requested Baruch Spinoza’s Ethica ordine geometrico demonstrata (1677).

   The librarian smiled at him professionally.
“We have it. But not for general access.”
“Why?”
“Condition of the copy. Sensitivity of content. Internal regulations.”

Three reasons. No reason.

   At the second library he asked for Thomas Hobbes’s Leviathan (1651). There he was told that it exists, but is held in a collection that “does not open without academic accreditation of a special level.” As if thought could contaminate the air if it escaped into the wrong hands.

   Galileo was a worse case. Dialogo sopra i due massimi sistemi del mondo (1632) existed only as a “study reproduction,” sterilized, without the margins, without the notes, without the anger. The original volume? “In a vault. Of historical importance.”

   Fritz began to understand. Dangerous books had not disappeared—they had been archived.

   In antiquarian bookshops things were cruder. Dust, the smell of leather, dealers who knew how to shake their heads before you even asked.

“Kircher?”
“Anything Athanasius Kircher had, Oedipus Aegyptiacus (1652–54), left years ago. Into a private collection. A lot of money.”
“Where?”
“Switzerland. Perhaps the Vatican. Who knows anymore.”

   He asked for Pierre Bayle, the Dictionnaire historique et critique (1697). They laughed.

“That doesn’t get lost. That gets locked.”

   Gradually the map took shape. These books were not “locked” by one person. They were locked by:

   The Church, with the Index Librorum Prohibitorum, because the world of the seventeenth century began to function without divine permission.

   The states, because Hobbes, Spinoza, even Bayle, made subjects think before they obeyed.
   The universities, because knowledge must pass through ranks, titles, and seals.
   Collectors, because rarity is power.

   The heirs of the Enlightenment themselves, who preferred a clean narrative to the chaos of its birth.

   He found the most ironic case in a manuscript catalogue. Newton’s Principia Mathematica (1687) was listed as “fully available.” But his alchemical notes? Locked. Because they spoiled the image of the rationalist.

   Then Fritz understood. The books had not been locked because they were old. They had been locked because they were still dangerous. And as he left the last library, empty-handed but with a full mind, he thought something he would never write in a footnote: The seventeenth century did not end. It simply entered a special collection.

   Fritz no longer asked whether the books existed. He asked where he was not allowed to go. Every library made the same sound when a door closed—not noise, but procedure.

   At the Vatican, the name Index Librorum Prohibitorum no longer appeared on signs. It appeared in protocols. He requested Giordano Bruno’s De l’infinito, universo e mondi (1584). Technically: sixteenth century. Practically: the prologue of the seventeenth.
“The work exists,” they told him.

“May I see it?”

“There is a digital summary.”

   The summary was harmless. The original was not. Because Bruno did not simply speak of infinite universes. He spoke of a God without a control center.

   At the Bibliothèque nationale de France, the Traité des trois imposteurs circulated only as rumor. A text without a clear author (Spinoza, Vanini, Machiavelli—all were accused), which characterized Moses, Christ, and Muhammad as “political lawgivers.”

   Fritz asked for the oldest surviving copy.

“The manuscript is kept in a special archive.”
“Why?”
“It is… an unstable text.”

“Unstable?”
“Not the paper—the consequences.”

   At Oxford, the Bodleian Library had Hobbes, but not all of him. The early manuscripts of Leviathan, where fear is described not as a political tool but as human raw material, required committee approval.

   Fritz read the term: “Material potentially misinterpretable outside scholarly context.” That is: dangerous for anyone who has not already agreed with the conclusion.

   At Cambridge, Newton was present—but only halfway. His alchemical manuscripts (diagrams, codes, searches for prisca sapientia) remained locked for decades. Not by the Church. By the university itself. Because Newton had to remain the father of science, not a man searching for God in metals.

   In Germany, Fritz encountered the most elegant locking. Jacob Böhme’s Mysterium Magnum (1623). Available, yes—but only in editions with heavy theological editing. The original copies? Private collections. Because Böhme spoke of a God born within conflict. And that is not easily taught.

   Gradually, Fritz grasped the pattern. These books are not locked because they are rare. They are rare because someone ensured they would remain so. The guards no longer wear cassocks. They wear access regulations, ethics committees, terms of use, “scientific responsibility.” And yet every lock carries the same old fear: What will happen if someone reads without being told how to read?

   Fritz closed his notebook. Now he knew which books were locked. The next question was no longer academic. It was practical. Who has a copy that should not exist?

   Fritz wondered. Why do academics—the popes of knowledge—want the monopoly of possessing the single copy? Fritz would answer that not all of them want it. But those who do want it, want it for reasons as old as knowledge itself.

   Academics—the “popes of knowledge,” as he now called them without irony—do not merely pursue the book. They pursue the position of the intermediary. Because the single copy is not paper. It is the right of interpretation. Whoever possesses the single copy decides when it will be read, by whom, and above all within what framework. Without that, the text may say things that have not been approved.

   There is also fear. Not the old theological fear. Modern fear is cleaner. If the book circulates, we will not be needed. The university survives as an institution not because knowledge is rare, but because access is organized like a priesthood.

   Fritz had written something he did not dare say aloud. Science forgives error. It does not forgive reading without permission.

   There is also prestige. To say “I am working on an unpublished manuscript” means grants, conferences, a place on the map, overtaking competitors. If the manuscript becomes public, the privilege evaporates. Thought ceases to be property.

   And then there is the most uncomfortable motive: the protection of the narrative. Some works disrupt the linear narrative of progress, show that the “fathers” doubted, that rationalism was born within mysticism, fear, and heresy. If these are seen clearly, then schools are not natural evolutions; they are choices—and choices are judged.

   Fritz wrote at the bottom of the page: The monopoly is not of knowledge. It is of legitimized voice. The popes of knowledge do not guard the books to save them. They guard them to remain necessary.

   Fritz supposed that in locked treatises there may exist seeds of theories not yet formulated. The holders or gatekeepers of these treatises could promote and develop them. Fritz did not hurry to write this down. This conclusion should not resemble an accusation; it resembled more an anatomical finding. Locked treatises were not simply dangerous because they challenged God or the state. They were dangerous because they thought too early. Within them were seeds—not complete theories, but movements of thought that did not yet have names.

   Hobbes, before becoming a political philosopher, wrote of man as a machine of fear. Spinoza, in letters that rarely circulate, hinted that consciousness is not free but a necessity observing itself. Newton, in his alchemical notebooks, spoke of forces without carriers—not far from what we would later call fields.

   These were not errors. They were ideas without language yet. The gatekeepers knew this. Because whoever holds such a text does not hold the past—he holds the future in embryonic form. And the future, if you present it first, bears your name.

   Fritz realized something darker: the holders of these works do not always hide them. They allow them to mature within themselves. An idea that appears “spontaneously” in the twentieth or twenty-first century has often passed first through a margin in 1650. It was cleaned. Detached from its original author. Reborn with a new name, new prestige, a new institution behind it.

   Fritz wrote in his notebook: The plagiarism of history is not done by copying. It is done by delay.

   Academic guardians could—if they wished—open these books, say: here is where what we thought modern was born. But then they would cease to be first, would cease to be owners of innovation, would become mere messengers. And that is the one thing a system of prestige does not forgive.

   Fritz understood that locked treatises function like incubators of ideas. Not to protect thought—but to control when it will be born and who will be recognized as its father. He lifted his gaze from his notes. And finally, aphoristically, he concluded: The most dangerous ideas are not those that were forbidden. They are those that waited.

   Fritz reflected on what happens when an idea appears before its time, when it is a thought that does not fit existing frameworks, like an organ that does not yet have a name in anatomy.

   When an idea appears before its time, they do not fight it first. They ignore it. There are no words to support it. There is no audience to recognize it. And so it seems incomplete, wrong, almost ridiculous. The idea may not have been saying something false; it may have been speaking of something unforeseeable.

   The second stage is more violent: translation. The premature idea is forced to dress itself in old terms. To speak of “substance,” “ether,” “spirit,” while in reality pointing toward something that does not yet have mathematical, experimental, or political tools. Thus the idea is distorted. And the distortion becomes evidence against it.

   If the idea persists, the third stage arrives: quarantine. Not prohibition. Archiving. It is placed in special collections, appendices, “odd cases.” There it does not die. It simply does not reproduce. Thought needs readers to survive. Without them, it remains eternally embryonic.

   But the most dangerous stage is the last: reappearance. When, centuries later, the era finally creates the missing tools, the idea can return—but not under its original name. It appears as innovation. As rupture.
As “for the first time.” And then the original author becomes a footnote. Or worse… omitted.

   Fritz felt something that resembled anger, but was not. It was mourning for thoughts that were born correctly but at the wrong time. He now understood why locked treatises must not all be opened at once. If they were, it would not simply change the history of ideas. The illusion that progress is linear would collapse, that ideas appear when they “should.”

   Fritz did not try to put things in order. He now knew that order is the trick. Consciousness does not move in straight lines. It flows. It drips. It returns. It forms vortices around things not yet said. A thought is born before its word, like pain before diagnosis. The flow of consciousness is private, unmapped. But the moment it asks to be spoken, it enters the second flow, the flow of ideas.

   There the filters begin. The idea must acquire form, discipline itself, resemble something that has existed before. Whatever does not resemble is expelled as “unclear.” Not because it is wrong—but because it has no kinship.

   Fritz realized that most ideas are not rejected. They are simply never recognized.

   The third flow is the most insidious: the flow of information. Here everything appears free. Texts, data, archives, digitizations. Speed creates the illusion of abundance. But information does not flow on its own. It flows through platforms, curators, algorithms, institutions. And every flow has gatekeepers. They do not tell you “no.” They tell you “this is more relevant.”

   Somewhere between the three flows lies withholding. Not crude censorship. Its most advanced form: delay. Information is kept “until conditions mature,” restricted “for reasons of responsibility,” passed through committees that never hurry. Delay leaves no traces. It does not look like violence. It looks like care.

   Fritz wrote, almost like a confession: Withholding does not stop the flow. It redirects it.

   And then something became clear within him. When the flow of consciousness meets withholding, internal censorship is born. One learns not to think to the end. To cut thought before it becomes an idea. To not write what will not pass. This is the most successful form of control. When the guard does not need to be outside the cell.

   Fritz understood why locked treatises persist. They do not resist only institutions. They resist the internalization of silence. And perhaps that is why, he thought, every time such a book is opened, it is not merely information that is released. A flow is restored that had been cut off. Not in the archive. In the mind.

 

 

 

 

 

ΕΛΕΥΘΕΡΟΓΡΑΦΟΣ

eleftherografos.blogspot.com

[ ανάρτηση 5 Φεβρουαρίου 2026 :  

Τα κλειδωμένα βιβλία

διήγημα 2026

τεχνητή ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ ]