Ιάσων Δεπούντης
« Στην υγειά τους »
ποίημα 1945
δημοσίευση περ. «Αυλαία»
ΠΟΙΗΣΗ
(φωτογραφία από τη δημοσίευση του ποιήματος)
«… Και δεν σκύβουνε γυρτούς βωμούς
να ορθώσουν» στη ζωή
Όπου βουνά, κι όπου ’ναι εχτρός.
χωριά είτε πολιτεία
Δε σκύβουν κάτω, είναι ψηλά. Τους βόγγε,
ανεμική
Τραχειά. και το στρατί τους
ακλουθούνε με ηρεμία…
Φτάσανε ακέρια! και
φωτειά λαμπάδιασεν ο νους.
Τη φοβερή της γης Κορφή την είδαν –
Λευτεριά τους.
– Αιώνια Μνήμη. – Εμπρός εμείς… και πάνω απ’ τους
χαμούς
Συγκραστά του Αγώνα τα ποτήρια – Στην
υγειά τους.
ΙΑΣΩΝ ΔΕΠΟΥΝΤΗΣ
το ποίημα δημοσιεύθηκε
στο περ. «Αυλαία», αρ. 1, Οκτώβρης 1945, δντής: Αντρέας Σακαλής, σ. 15
Λίγα Σχόλια:
Το ποίημα είναι ένα λιτό αλλά δυναμικό
επιτάφιο εγκώμιο για τους αγωνιστές του πολέμου, του Β΄ παγκοσμίου πολέμου. Ο Ιάσονας
Δεπούντης παρουσιάζει τους ήρωες ως μορφές ανυπότακτες, που φτάνουν μέσα από
τον πόλεμο στη «Λευτεριά». Οι τελευταίοι στίχοι μετατρέπουν τη μνήμη σε χρέος:
οι ζωντανοί οφείλουν να συνεχίσουν τον δρόμο των νεκρών και να κρατούν «τα
ποτήρια» της μνήμης υψωμένα «στην υγειά τους».
Το ποίημα «Στην υγειά τους» του Ιάσονα
Δεπούντη αποτελεί ένα σύντομο μεταπολεμικό ποίημα αφιερωμένο στους αγωνιστές
και νεκρούς του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου. Με ύφος επιγραμματικό και συγκινησιακά
φορτισμένο, λειτουργεί ως ύμνος στη θυσία και ως υπόμνηση του χρέους των
ζωντανών απέναντι στους ήρωες.
Οι ήρωες ως αλύγιστες
μορφές
Από
τον πρώτο κιόλας στίχο:
«Και
δεν σκύβουνε γυρτούς βωμούς να ορθώσουν»
οι
αγωνιστές παρουσιάζονται περήφανοι και ανυπότακτοι.
Η άρνηση του «σκύβουνε» δηλώνει ότι δεν
υποτάσσονται, δεν ταπεινώνονται, δεν προσκυνούν τη βία ή τον εχθρό.
Ο ποιητής τούς δείχνει όρθιους ηθικά και
πνευματικά. Ακόμη και μέσα στη δυσκολία, παραμένουν αγέρωχοι.
Η φράση «γυρτούς βωμούς» συμβολίζει την
υποδούλωση, τη δουλοπρέπεια, την ταπεινή λατρεία της εξουσίας ή του φόβου. Οι
ήρωες αρνούνται να ζήσουν γονατισμένοι.
Ο αγώνας παντού
«Όπου
βουνά, κι όπου ’ναι εχτρός, χωριά είτε πολιτεία»
Ο αγώνας παρουσιάζεται καθολικός: στα βουνά
της Αντίστασης, στα χωριά, στις πόλεις. Δεν υπάρχει τόπος έξω από τη δοκιμασία
του πολέμου. Οι ήρωες μάχονται παντού όπου υπάρχει καταπίεση και εχθρός. Η
αναφορά στα βουνά θυμίζει τους αντάρτες και την εθνική αντίσταση της Κατοχής.
Η ψυχική δύναμη των
αγωνιστών
«Δε
σκύβουν κάτω, είναι ψηλά.»
Η
αντίθεση «κάτω – ψηλά» έχει ηθική σημασία:
«κάτω»
= υποταγή και φόβος,
«ψηλά»
= αξιοπρέπεια και ιδανικά.
Οι
ήρωες υπερβαίνουν τις ανθρώπινες αδυναμίες και ανυψώνονται ηθικά.
Η πορεία προς τη θυσία
«Τραχειά,
και το στρατί τους ακλουθούνε με ηρεμία…»
Ο δρόμος τους είναι δύσκολος («τραχειά»),
γεμάτος κακουχίες και κίνδυνο. Ωστόσο τον ακολουθούν «με ηρεμία». Αυτό δείχνει ψυχικό
μεγαλείο, συνειδητή αποδοχή της θυσίας, πίστη στον σκοπό τους. Δεν πολεμούν από
μίσος αλλά από καθήκον.
Η κορύφωση του
ποιήματος
Η
ολοκλήρωση της αποστολής
«Φτάσανε
ακέρια! και φωτειά λαμπάδιασεν ο νους.»
Το «ακέρια» δεν σημαίνει σωματικά άθικτοι,
αλλά ηθικά ολοκληρωμένοι. Παρότι μπορεί να χάθηκαν στη μάχη, διατήρησαν την
τιμή, την ψυχή, τα ιδανικά τους.
Η εικόνα του νου που «λαμπάδιασε» δηλώνει πνευματική
φώτιση, ανώτερη συνείδηση, θρίαμβο της ελευθερίας απέναντι στο σκοτάδι του
πολέμου.
Η Ελευθερία ως ύψιστο
ιδανικό
«Τη
φοβερή της γης Κορφή την είδαν – Λευτεριά τους.»
Η «Κορφή» συμβολίζει το ανώτερο ιδανικό.
Η «Λευτεριά» παρουσιάζεται σαν κορυφή βουνού,
δύσκολη να κατακτηθεί, απαιτεί αγώνα και θυσίες, όμως αποτελεί το ύψιστο αγαθό.
Οι
ήρωες έφτασαν εκεί μέσω της αυτοθυσίας τους.
Το χρέος των ζωντανών
Οι
τελευταίοι στίχοι είναι καθοριστικοί:
«–
Αιώνια Μνήμη. – Εμπρός εμείς…»
Ο
ποιητής περνά από τους νεκρούς στους ζωντανούς.
Η
φράση «Αιώνια Μνήμη» θυμίζει εκκλησιαστική επιμνημόσυνη δέηση και δίνει ιερό
χαρακτήρα στη θυσία των ηρώων. Το «Εμπρός εμείς» δηλώνει ότι οι ζωντανοί πρέπει
να συνεχίσουν, ο αγώνας των νεκρών δεν τελείωσε, υπάρχει ευθύνη συνέχειας.
Το
χρέος των ζωντανών είναι να θυμούνται, να τιμούν, να συνεχίζουν τις αξίες της
ελευθερίας και της αξιοπρέπειας.
Ο τίτλος: «Στην υγειά
τους»
Ο τίτλος αποκτά βαθιά συγκινησιακή δύναμη
στο τέλος του ποιήματος:
«Συγκραστά
του Αγώνα τα ποτήρια – Στην υγειά τους.»
Η πρόποση εδώ δεν είναι χαρούμενη
διασκέδαση. Είναι φόρος τιμής, τελετουργία μνήμης, πράξη συλλογικής
ευγνωμοσύνης.
Υπάρχει έντονη ειρωνική συγκίνηση: πίνουν
«στην υγειά» ανθρώπων που έχουν πεθάνει. Όμως οι νεκροί ήρωες θεωρούνται
πνευματικά παρόντες. Ζουν μέσα στη μνήμη και στη συλλογική συνείδηση.
Τα «ποτήρια» συμβολίζουν την ενότητα των
ζωντανών, τη συνέχεια του αγώνα, την
υπόσχεση ότι η θυσία δεν θα ξεχαστεί.
ο εναρκτήριος στίχος
(του Παλαμά)
Ο εναρκτήριος στίχος του ποιήματος του Ιάσονα
Δεπούντη αποτελεί διακειμενική αναφορά στον Κωστή Παλαμά και ειδικότερα στον «Δωδεκάλογο
του Γύφτου».
Ο στίχος:
«Και δεν σκύβουνε
γυρτούς βωμούς να ορθώσουν»
απαντά σχεδόν αυτούσιος
στον «Δωδεκάλογο του Γύφτου», στον ΣΤ΄ Λόγο («Η Φλογέρα του Βασιλιά» / ενότητα
των κλεφτών και των ελεύθερων πολεμιστών):
«…και δε σκύβουνε
γυρτούς βωμούς να ορθώσουν…»
Στον Παλαμά, ο στίχος αναφέρεται στους
ανυπότακτους αγωνιστές:
«κλέφτες και απελάτες
και προδότες» για την εξουσία, αλλά στην πραγματικότητα φορείς ελευθερίας και
λαϊκής αξιοπρέπειας.
Ο Ιάσονας Δεπούντης μεταφέρει αυτόν τον
παλαμικό στίχο στο ιστορικό πλαίσιο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και της Εθνικής
Αντίστασης.
Έτσι, οι ήρωες του πολέμου παρουσιάζονται ως
συνεχιστές των παλιών κλεφτών και αγωνιστών, η αντίσταση απέναντι στον
κατακτητή αποκτά διαχρονικό και εθνικό χαρακτήρα,
Ο Παλαμάς λειτουργεί
σαν πνευματικός πρόγονος του μεταπολεμικού ποιήματος.
Η επιλογή αυτού του στίχου ως αρχής του
ποιήματος δεν είναι τυχαία. Δίνει αμέσως τόνο ηρωικό και υψηλό, συνδέει το
ποίημα με την ελληνική ποιητική παράδοση, μετατρέπει τους νεκρούς του Β΄
Παγκοσμίου Πολέμου σε διαδόχους της διαχρονικής ελληνικής ελευθερίας.
ΕΛΕΥΘΕΡΟΓΡΑΦΟΣ
[ ανάρτηση 24 Μαϊου 2026 :
Ιάσων
Δεπούντης
« Στην υγειά τους »
ποίημα
1945
δημοσίευση
περ. «Αυλαία»
ΠΟΙΗΣΗ ]
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου