Προκόπιος "Μυστική Ιστορία" ή "Ανατολίες" ολίγα για τη Θεοδώρα ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΚΕΨΗ

 

Προκόπιος

«Μυστική Ιστορία» ή «Ανατολίες»

ολίγα για τη Θεοδώρα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΚΕΨΗ

 

 

    Ο Προκόπιος, στο έργο του Μυστική Ιστορία (Historia Arcana) ή «Ανατολίες» παρουσιάζει την αυτοκράτειρα Θεοδώρα πριν τον γάμο της με τον Ιουστινιανό ως εξαιρετικά ακόλαστη και παραδομένη στην ηδονή. Την περιγράφει να αναλαμβάνει πρωτοβουλίες στις ερωτικές της σχέσεις, να χρησιμοποιεί προκλητική συμπεριφορά για να προσελκύσει άνδρες – κυρίως νεαρούς – και να έχει αχόρταγη σεξουαλική διάθεση. Αναφέρει μάλιστα υπερβολικά περιστατικά, όπως τη συμμετοχή της σε ομαδικά συμπόσια με πολλούς εραστές και υπηρέτες, υπονοώντας ότι καμία ποσότητα ηδονής δεν της ήταν αρκετή.

     Οι περιγραφές αυτές δεν θεωρούνται ιστορικά αντικειμενικές. Ο Προκόπιος είχε σαφώς πολιτικά και προσωπικά κίνητρα όταν έγραφε αυτό το έργο και η αξιοπιστία του σε αυτό είναι αμφισβητούμενη από τους περισσότερους ιστορικούς.

 

 

 

Procopius

[1] The traits, then, of Justinian's character, as far as we are able to state them, were roughly these. And he married a wife concerning whom I shall now relate how she was born and reared and how, after being joined to this man in marriage, she overturned the Roman State to its very foundations.

[2 ]There was in Byzantium a certain Acacius, keeper of the animals used in the circus, an adherent of the Green Faction, a man whom they called Master of the Bears.

[3] This man had died a natural death during the reign of Anastasius, leaving three girls, Comito, Theodora and Anastasia, the eldest of whom was not yet seven years of age.

[4] And the woman, now reduced to utter distress,⁠ entered into marriage with another husband, who, she thought, would later on assist her in both the care of the household and in her first husband's occupation.

[5] But the Dancing Master of the Greens, a man named Asterius, was bribed by another man to remove these persons from that office and to make no difficulty about putting in the position the man who had given him the money. For the Dancing Masters had authority to administer such matters as they wished.

[6] But when the woman saw the whole populace gathered in the Circus, she put garlands on the heads and in both hands of the three girls and cause them to sit as suppliants.

   [7] And though the Greens were by no  means favourable to receiving the supplication, the Blues conferred this position of honour upon them, since their Master of the Bears also had recently died.

[8] And when these children came of age, the mother immediately put them on the stage there — since they were fair to look upon — not all three at the same time, but as each one seemed to her to be ripe for this calling.

[9] Now Comito, the first one, had already scored a brilliant success among the harlots of her age; and Theodora, the next in order, clothed in a little sleeved frock suitable to a slave girl, would follow her about, performing various services and in particular always carrying on her shoulders the stool on which her sister was accustomed to sit in the assemblies.

[ 10] Now for a time Theodora, being immature, was quite unable to sleep with a man or to have a woman's kind of intercourse with one, yet she did engage in intercourse of a masculine type of lewdness with the wretches, slaves though they were, who, following their masters to the theatre, incidentally took advantage of the opportunity afforded them to carry on this monstrous business, and she spent much time in the brothel in this unnatural traffic of the body.

 

απόδοση στα νέα Ελληνικά:

[1]    Τα χαρακτηριστικά, λοιπόν, του χαρακτήρα του Ιουστινιανού (Justinian), όσο μπορούμε να τα περιγράψουμε, ήταν περίπου τα εξής. Και παντρεύτηκε μια γυναίκα για την οποία τώρα θα διηγηθώ πώς γεννήθηκε και μεγάλωσε και πώς, αφού ενώθηκε με αυτόν σε γάμο, ανέτρεψε το Ρωμαϊκό (Roman) Κράτος ως τα θεμέλιά του.

    Στην Κωνσταντινούπολη (Byzantium) υπήρχε κάποιος Ακάκιος (Acacius), φύλακας των ζώων που χρησιμοποιούνταν στο ιπποδρόμιο (circus), υποστηρικτής της Πράσινης Φράξιας (Green Faction), ένας άνθρωπος που τον έλεγαν Αφέντη των Αρκούδων (Master of the Bears) [θηριοδαμαστής]. Αυτός ο άνδρας πέθανε φυσιολογικά κατά τη βασιλεία του Αναστασίου (Anastasius), αφήνοντας τρεις κόρες, την Κομιτώ (Comito), τη Θεοδώρα (Theodora) και την Αναστασία (Anastasia), η οποία μεγαλύτερη από όλες δεν είχε ακόμη συμπληρώσει τα επτά χρόνια.

   Και η γυναίκα του, τώρα σε απόλυτη δυστυχία, παντρεύτηκε έναν άλλο άνδρα, που πίστευε πως αργότερα θα τη βοηθούσε και στα οικιακά και στην επαγγελματική ασχολία του πρώτου της άνδρα. Αλλά ο Δάσκαλος του Χορού των Πρασίνων (Dancing Master of the Greens), ένας άνδρας που λεγόταν Αστέριος (Asterius), δωροδοκήθηκε από άλλον για να αφαιρέσει αυτούς από το αξίωμα και να μην δημιουργήσει προβλήματα ώστε να τοποθετηθεί στη θέση ο άνδρας που του είχε δώσει τα χρήματα. Διότι οι Δάσκαλοι του Χορού είχαν την εξουσία να διαχειρίζονται τέτοια ζητήματα κατά το δοκούν.

   Όταν όμως η γυναίκα είδε όλο το λαό συγκεντρωμένο στο Ιπποδρόμιο (Circus), έβαλε στεφάνια στα κεφάλια και στα χέρια και των τριών κοριτσιών της και τα έβαλε να καθίσουν ως ικέτιδες. Και παρόλο που οι Πράσινοι δεν ήταν καθόλου πρόθυμοι να δεχτούν την ικεσία, οι Γαλάζιοι (Blues) τους παραχώρησαν αυτή τη θέση τιμής, καθώς και ο Αφέντης των Αρκούδων τους είχε πρόσφατα πεθάνει.

   Όταν αυτά τα παιδιά ενηλικιώθηκαν, η μητέρα αμέσως τα έβαλε στη σκηνή εκεί — αφού ήταν όμορφα στην εμφάνιση — όχι και τα τρία μαζί, αλλά καθώς το κάθε ένα φαινόταν σ’ εκείνη ώριμο για αυτό το κάλεσμα.

   Η Κομιτώ, η πρώτη, είχε ήδη σημειώσει λαμπρή επιτυχία ανάμεσα στις εταίρες της ηλικίας της· και η Θεοδώρα, η επόμενη, ντυμένη με ένα μικρό φόρεμα με μανίκια κατάλληλο για δούλα, την ακολουθούσε, προσφέροντας διάφορες υπηρεσίες και ειδικά πάντα κουβαλούσε στους ώμους της το σκαμνί πάνω στο οποίο η αδελφή της συνήθιζε να κάθεται στις συνελεύσεις.

  Προς το παρόν, η Θεοδώρα, όντας ανώριμη, δεν μπορούσε καθόλου να συνευρεθεί ερωτικά με άνδρα ή να έχει ερωτική συνεύρεση γυναικεία· όμως, έκανε ερωτικές συνευρέσεις αντρικού τύπου (intercourse of a masculine type) με τα δυστυχισμένα, δούλους παρόλο που ήταν, που ακολουθούσαν τους αφέντες τους στο θέατρο και κατά περίσταση εκμεταλλεύονταν την ευκαιρία για να συνεχίσουν αυτή τη φρικτή επιχείρηση, και περνούσε πολύ χρόνο στο πορνείο σ’ αυτή τη μη φυσιολογική σωματική δραστηριότητα.

 

 

 

 

 

   [11] But as soon as she came of age and was at last mature, she joined the women of the stage and straightway became a courtesan, of the sort whom men of ancient times used to call "infantry."⁠

[12] For she was neither a flute-player nor a harpist, nay, she had not even acquired skill in the dance, but she sold her youthful beauty to those who chanced to come along, plying her trade with practically  her whole body.

[13] Later on she was associated with the actors in all the work of the theatre, and she shared their performances with them, playing up to their buffoonish acts intended to raise a laugh. For she was unusually clever and full of gibes, and she immediately became admired for this sort of thing.

[14] For the girl had not a particle of modesty, nor did any man ever see her embarrassed, but she undertook shameless services without the least hesitation, and she was the sort of a person who, for instance, when being flogged or beaten over the head, would crack a joke over it and burst into a loud laugh; and she would undress and exhibit to any who chanced along both her front and her rear naked, parts which rightly should be unseen by men and hidden from them.

 

 

απόδοση στα Νέα Ελληνικά:

[11] Αλλά μόλις ενηλικιώθηκε και έφτασε στην πλήρη ωριμότητα, εντάχθηκε στις γυναίκες της σκηνής και αμέσως έγινε εταίρα, από εκείνες που οι άντρες των αρχαίων χρόνων συνήθιζαν να αποκαλούν "πεζικό".

[12] Διότι δεν ήταν ούτε αυλητρίδα ούτε κιθαρίστρια, ούτε καν είχε αποκτήσει ικανότητα στον χορό, αλλά πωλούσε τη νεανική της ομορφιά σε εκείνους που τύχαινε να περάσουν, ασκώντας το επαγγελματικό της έργο με σχεδόν ολόκληρο το σώμα της.

[13] Αργότερα συνδέθηκε με τους ηθοποιούς σε όλη τη δουλειά του θεάτρου, και συμμετείχε στις παραστάσεις τους, παίζοντας μαζί τους στα γελοία έργα τους που είχαν σκοπό να προκαλέσουν γέλιο. Διότι ήταν εξαιρετικά έξυπνη και γεμάτη χλευασμούς, και αμέσως έγινε θαυμάσια γι' αυτό το είδος της συμπεριφοράς.

[14] Διότι το κορίτσι δεν είχε ίχνος ντροπής, ούτε κάποιος άντρας την είχε δει να ντρέπεται, αλλά ανέλαβε αναιδείς υπηρεσίες χωρίς τον παραμικρό δισταγμό, και ήταν το είδος του ατόμου που, για παράδειγμα, όταν την χτυπούσαν ή τη χτυπούσαν στο κεφάλι, θα έλεγε μια πλάκα και θα ξεσπούσε σε δυνατά γέλια. Και θα ξεγυμνωνόταν και θα έδειχνε σε οποιονδήποτε περνούσε και τα μπροστινά και τα πίσω μέρη της, τα οποία κανονικά δεν θα έπρεπε να είναι ορατά στους άντρες και έπρεπε να κρύβονται από αυτούς.

 

 

[15]And as she wantoned with her lovers, she always kept bantering them, and by toying with new devices in intercourse, she always succeeded in winning the hearts of the licentious to her; for she did not even expect that the approach should be made by the man she was with, but on the contrary she herself, with wanton jests and with clownish posturing with her hips, would tempt all who came along, especially if they were beardless youths.

απόδοση στα νέα Ελληνικά:

[15]Και καθώς έκανε σεξ με τους εραστές της, τους αστειευόταν συνεχώς, και παίζοντας με καινούργια τεχνάσματα στο σεξ, κατάφερνε πάντα να κερδίζει τις καρδιές των ακόλαστων προς αυτήν· γιατί δεν περίμενε καν ότι θα την πλησίαζε ο άντρας με τον οποίο ήταν μαζί, αλλά αντίθετα, η ίδια, με άξεστα αστεία και με κλόουν πόζες με τους γοφούς της, θα βάζει σε πειρασμό όλους όσους ερχόντουσαν, ειδικά αν ήταν νέοι χωρίς γένια.

 

 

 

 

[16] Indeed there was never anyone such a slave to pleasure in all forms; for many a time she would go to a community dinner⁠ with ten youths or even more, all of exceptional bodily vigor who had made a business of fornication, and she would lie with all her banquet companions the whole night long, and when they all were too exhausted to go on, she would go on to their attendants, thirty perhaps in number, and pair off with each one of them; yet even so she could not get enough of this wantonness.

 

απόδοση στα νέα Ελληνικά:

[16] Πράγματι, ποτέ δεν υπήρξε κανείς τόσο σκλάβος της ηδονής σε όλες τις μορφές της. Πολλές φορές πήγαινε σε ένα κοινοτικό δείπνο με δέκα ή και περισσότερους νέους, όλοι με εξαιρετική σωματική δύναμη που είχαν κάνει εμπόριο πορνείας, και κοιμόταν με όλους τους συνδαιτυμόνες της όλη τη νύχτα, και όταν όλοι ήταν πολύ εξαντλημένοι για να συνεχίσουν, πήγαινε στους συνοδούς τους, ίσως τριάντα τον αριθμό, και έκανε ζευγάρι με τον καθένα τους. Κι όμως, δεν μπορούσε να χορτάσει αυτή την ασέλγεια.

 

[17] On one occasion she entered the house of one of the notables during the drinking, and they said that in the sight of all the banqueters she mounted to the projecting part of the banqueting couch where their feet lay,⁠ and there drew up her clothing in a shameless way, not hesitating to display her licentiousness.

[18] And though she made use of three openings, she used to take Nature to task, complaining that it had not pierced her breasts with larger holes so that it might be possible for her to contrive another method of copulation there.

[19] And though she was pregnant many times, yet practically always she was able to contrive to bring about an abortion immediately.

 

απόδοση στα νέα Ελληνικά:

[17] Σε μία περίσταση εισήλθε στο σπίτι ενός από τους επιφανείς (ευγενείς) κατά τη διάρκεια της οινοποσίας, και είπαν ότι μπροστά σε όλους τους συμποσιαστές ανέβηκε στο προεξέχον μέρος του ανάκλιντρου του συμποσίου όπου βρίσκονταν τα πόδια τους, και εκεί τράβηξε τα ρούχα της με αναίσχυντο τρόπο, χωρίς να διστάσει να επιδείξει την ασέλγειά της.

[18] Και παρόλο έκανε χρήση και των τριών οπών (της), συνήθιζε να κατηγορεί τη Φύση, παραπονούμενη ότι δεν είχε τρυπήσει το στήθος της με μεγαλύτερες τρύπες, ώστε να είναι δυνατό να επινοήσει μια άλλη μέθοδο συνουσίας εκεί.

[19] Και παρόλο που ήταν έγκυος πολλές φορές, σχεδόν πάντα κατάφερνε να επιφέρει άμεση έκτρωση.

 

 

[20] And often even in the theatre, before the eyes of the whole people, she stripped off her clothing and moved about naked through their midst, having only a girdle about her private parts and her groins, not, however, that she was ashamed to display these too to the populace, but because no person is permitted to enter there entirely naked, but must have at least a girdle about the groins.

21] Clothed in this manner, she sprawled out and lay on her back on the ground. And some slaves, whose duty this was, sprinkled grains of barley over her private parts, and geese, which happened to have been provided for this very purpose, picked them off with their beaks, one by one, and ate them. [22] And when she got up, she not only did not blush, but even acted as if she took pride in this strange performance. For she was not merely shameless herself, but also a contriver of shameless deeds above all others.

 

απόδοση στα νέα Ελληνικά:

[20] Και συχνά ακόμη και στο θέατρο, μπροστά στα μάτια όλου του λαού, έβγαζε τα ρούχα της και κυκλοφορούσε γυμνή ανάμεσά τους, έχοντας μόνο μια ζώνη γύρω από τα γεννητικά της όργανα και τις βουβωνικές της περιοχές, όχι όμως επειδή ντρεπόταν να τα επιδείξει και αυτά στον λαό, αλλά επειδή κανείς δεν επιτρέπεται να μπει εκεί εντελώς γυμνός, αλλά πρέπει να έχει τουλάχιστον μια ζώνη γύρω από τις βουβωνικές περιοχές.

[21] Ντυμένη έτσι, ξάπλωσε και ξάπλωσε ανάσκελα στο έδαφος. Και μερικοί σκλάβοι, των οποίων το καθήκον ήταν αυτό, ράντισαν κόκκους κριθαριού πάνω από τα γεννητικά της όργανα, και χήνες, που τυχαίνει να είχαν προμηθευτεί ακριβώς για αυτόν τον σκοπό, άρπαζαν τους κόκκους με τα ράμφη τους, ένα προς ένα, και τους έτρωγαν.

[22] Και όταν σηκώθηκε, όχι μόνο δεν κοκκίνισε, αλλά μάλιστα έκανε σαν να υπερηφανευόταν για αυτή την παράξενη παράσταση. Γιατί δεν ήταν απλώς η ίδια αναίσχυντη, αλλά και μια επινοήτρια αναίσχυντων πράξεων πάνω από όλες τις άλλες.

 

 

 

 

[23] And it was a common thing for her to undress and stand in the midst of the actors on the stage, now straining her body backwards and now trying to penetrate the hinder parts both of those who had consorted with her and those who had not yet done so, running through with pride the exercises of the only wrestling school to which she was accustomed.

[24] And she treated her own body with such utter wantonness that she seemed to have her privates⁠ not where Nature had placed them in other women, but in her face!

 

απόδοση στα νέα Ελληνικά:

[23] Και ήταν συνηθισμένο γι' αυτήν να γδύνεται και να στέκεται ανάμεσα στους ηθοποιούς στη σκηνή, άλλοτε τεντώνοντας το σώμα της προς τα πίσω και άλλοτε προσπαθώντας να διεισδύσει στα πίσω μέρη τόσο εκείνων που είχαν συνευρεθεί μαζί της όσο και εκείνων που δεν το είχαν κάνει ακόμα, εκτελώντας με υπερηφάνεια τις ασκήσεις της μόνης σχολής πάλης στην οποία ήταν συνηθισμένη.

[24] Και φερόταν στο σώμα της με τέτοια απόλυτη ακολασία που φαινόταν να έχει τα γεννητικά της όργανα όχι εκεί που τα είχε τοποθετήσει η Φύση σε άλλες γυναίκες, αλλά στο πρόσωπό της!

 

 

 

[25] Now those who had intimacy with her immediately made it clear by that very fact that they were not having intercourse according to the laws of Nature; and all the more respectable people who chanced upon her in the market-place would turn aside and retreat in haste, lest they should touch any of the woman's garments and so seem to have partaken of this pollution.

[26] For she was, to those who saw her, particularly early in the day, a bird of foul omen. On the other hand, she was accustomed to storm most savagely at all times against the women who were her fellow-performers; for she was a very envious and spiteful creature.

 

απόδοση στα νέα Ελληνικά:

[25] Όσοι είχαν οικειότητα μαζί της κατέστησαν αμέσως σαφές με αυτό ακριβώς το γεγονός ότι δεν είχαν σεξουαλική επαφή σύμφωνα με τους νόμους της Φύσης. Και όλοι οι πιο αξιοσέβαστοι άνθρωποι που την έβρισκαν τυχαία στην αγορά, έστριβαν και υποχωρούσαν βιαστικά, για να μην αγγίξουν κανένα από τα ρούχα της γυναίκας και έτσι να φανεί ότι είχαν συμμετάσχει σε αυτή τη μόλυνση.

[26] Γιατί ήταν, για όσους την έβλεπαν, ιδιαίτερα νωρίς το πρωί, ένα πουλί με άσχημο οιωνό. Από την άλλη πλευρά, είχε συνηθίσει να επιτίθεται με τον πιο άγριο τρόπο στις γυναίκες που ήταν οι συναθλήτριές της. Γιατί ήταν ένα πολύ ζηλόφθονο και κακόβουλο πλάσμα.

 

 

 

 

 

[27] Later she was following in the train of Hecebolus, a Tyrian, who had taken over the administration of Pentapolis, serving him in the most shameful capacity; but she gave some offence to the man and was driven thence with all speed; consequently it came about that she was at a loss for the necessities of life, which she proceeded to provide in her usual way, putting her body to work at its unlawful traffic. She  first went to Alexandria;

[28] later, after making the round of the whole East, she made her way back to Byzantium, plying her trade in each city (a trade which a man could not call by name, I think, without forfeiting forever the compassion of God), as if Heaven could not bear that any spot should be unacquainted with the wantonness of Theodora.

 

απόδοση στα νέα Ελληνικά:

[27] Αργότερα ακολουθούσε τον Εκήβολο, έναν Τύριο, ο οποίος είχε αναλάβει τη διοίκηση της Πεντάπολης, υπηρετώντας τον με την πιο επαίσχυντη ιδιότητα. Αλλά προσέβαλε κάπως τον άνθρωπο και διώχθηκε από εκεί με μεγάλη ταχύτητα. Κατά συνέπεια, συνέβη να μην έχει τα απαραίτητα για τη ζωή, τα οποία άρχισε να παρέχει με τον συνηθισμένο της τρόπο, βάζοντας το σώμα της να εργάζεται στην παράνομη διακίνησή του. Πρώτα πήγε στην Αλεξάνδρεια.

[28] Αργότερα, αφού έκανε τον γύρο ολόκληρης της Ανατολής, επέστρεψε στο Βυζάντιο (Κωνσταντινούπολη), ασκώντας το επάγγελμά της σε κάθε πόλη (ένα επάγγελμα που κανείς δεν θα μπορούσε να ονομάσει, νομίζω, χωρίς να χάσει για πάντα τη συμπόνια του Θεού), σαν να μην μπορούσε ο Ουρανός να αντέξει κανένα μέρος να μην γνωρίζει την ασέλγεια της Θεοδώρας.

 

 

 

 

 

[29] Thus was this woman born and reared and thus had she become infamous in the eyes both of many common women and of all mankind.

[30] But when she came back to Byzantium once more, Justinian conceived for her an over­powering love; and at first he knew her as a mistress, though he did advance her to the rank of the Patricians.

[31] Theodora accordingly succeeded at once in acquiring extraordinary influence and a fairly large fortune. For she seemed to the man the sweetest thing in the world, as is wont to happen with lovers who love extravagantly, and he was fain to bestow upon his beloved all favours and all money.

[32] And the State became fuel for this love. So with her help he ruined the people even more than before, and not in Byzantium alone, but throughout the whole Roman Empire.

[33] For both being members of the Blue Faction from of old, they gave the members of this Faction great freedom regarding the affairs of State.

 

απόδοση στα νέα Ελληνικά:

[29] Έτσι γεννήθηκε και μεγάλωσε αυτή η γυναίκα και έτσι έγινε διαβόητη στα μάτια πολλών κοινών γυναικών και ολόκληρης της ανθρωπότητας.

[30] Αλλά όταν επέστρεψε ξανά στο Βυζάντιο, ο Ιουστινιανός καταλήφθηκε γι' αυτήν από έναν ακαταμάχητο έρωτα. Στην αρχή τη γνώρισε ως ερωμένη, αν και την προήγαγε στο επίπεδο των Πατρικίων.

[31] Η Θεοδώρα κατάφερε αμέσως να αποκτήσει εξαιρετική επιρροή και μια αρκετά μεγάλη περιουσία. Γιατί φαινόταν στον άντρα το πιο γλυκό πράγμα στον κόσμο, όπως συνηθίζεται να συμβαίνει με τους εραστές που αγαπούν υπερβολικά, και αυτός ήθελε να χαρίσει στην αγαπημένη του όλες τις χάρες και όλα τα χρήματα. 

[ 32] Και το Κράτος έγινε καύσιμο για αυτόν τον έρωτα. Ετσι, με τη βοήθειά της, κατέστρεψε τον λαό ακόμη πιο πολύ από πριν, και όχι μόνο στο Βυζάντιο, αλλά σε ολόκληρη τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.

[ 33] Επειδή και οι δύο ήταν μέλη της Γαλάζιας παράταξης (των Βένετων) από παλιά, έδωσαν στα μέλη αυτής της παράταξης μεγάλη ελευθερία όσον αφορά τις κρατικές υποθέσεις. 

  

 

[34] But long afterwards this evil abated for the most part, and in the following manner.

[35] Justinian happened to be ill for many days, and during this illness he came into such danger that it  was even reputed that he had died. Meanwhile the Factionists were still carrying on those excesses which have been described, and in broad daylight, in the sanctuary of Sophia, they slew a certain Hypatius, a man of no mean station.

[36] Now after the crime had been committed, the tumult occasioned by the act reached the Emperor, and his courtiers, taking advantage of the absence of Justinian from the scene, all took pains to magnify to him the outrageous character of what had taken place, recounting from the beginning everything which had happened.

 

απόδοση στα νέα Ελληνικά:

[34] Αλλά πολύ αργότερα αυτό το κακό υποχώρησε ως επί το πλείστον, και με τον ακόλουθο τρόπο.

[35] Ο Ιουστινιανός έτυχε να είναι άρρωστος για πολλές ημέρες, και κατά τη διάρκεια αυτής της ασθένειας βρέθηκε σε τέτοιο κίνδυνο που φημολογήθηκε ακόμη ότι είχε πεθάνει. Εν τω μεταξύ, οι φραξιονιστές συνέχιζαν τις υπερβολές που έχουν περιγραφεί, και μέρα μεσημέρι, στο ιερό της Σοφίας, σκότωσαν κάποιον Υπάτιο, έναν άνθρωπο χωρίς μέτρια θέση.

[36] Αφού διαπράχθηκε το έγκλημα, η αναταραχή που προκλήθηκε από την πράξη έφτασε στον Αυτοκράτορα, και οι αυλικοί του, εκμεταλλευόμενοι την απουσία του Ιουστινιανού από τον τόπο του εγκλήματος, όλοι προσπάθησαν να του μεγεθύνουν τον εξωφρενικό χαρακτήρα των όσων είχαν συμβεί, αφηγούμενοι από την αρχή όλα όσα είχαν συμβεί.

 

 

  [37] Then at length the Emperor commanded the Prefect of the City to inflict the penalties for all that had been done. Now this Perfect was named Theodotus, the one to whom they gave the nickname "Pumpkin."

[38] And he, making a full investigation of the affair, did succeed in apprehending and executing by due process of law many of the malefactors, though many hid themselves and thus saved their lives.

[39] For it was destined that before long they themselves should rise to the control of the affairs of the Romans.⁠ As for the Emperor, he suddenly and unexpectedly recovered and thereupon immediately set about putting Theodotus to death as a poisoner and a magician.

 

απόδοση στα νέα Ελληνικά:

[37] Τελικά, ο Αυτοκράτορας διέταξε τον Έπαρχο της Πόλης να επιβάλει τις τιμωρίες για όλα όσα είχαν γίνει. Αυτός ο έπαρχος ονομαζόταν Θεόδοτος, στον οποίο έδωσαν το παρατσούκλι «Κολοκύθα».

[38] Και αυτός, κάνοντας πλήρη έρευνα για την υπόθεση, κατάφερε να συλλάβει και να εκτελέσει με τη νόμιμη διαδικασία πολλούς από τους κακοποιούς, αν και πολλοί κρύφτηκαν και έτσι έσωσαν τη ζωή τους.

[39] Διότι ήταν προορισμένο σύντομα να αναλάβουν οι ίδιοι τον έλεγχο των υποθέσεων των Ρωμαίων. Όσο για τον Αυτοκράτορα, αυτός ξαφνικά και απροσδόκητα ανάρρωσε και αμέσως άρχισε να θέλει να θανατώσει τον Θεόδοτο ως δηλητηριαστή και μάγο.

 

 

 

[40] But since he could find no pretext whatever which he might use to destroy the man, he tortured some of his associates most cruelly and compelled them to utter against the man statements which were utterly untrue.

[41] And as all stood aloof from him and in silence grieved over the plot against  Theodotus, Proclus alone, who held the office of Quaestor, as its incumbent was called, declared that the man was innocent of the charge and in no way worthy of death. [42] So, by decision of the Emperor, Theodotus was conveyed to Jerusalem. But learning that certain men had come there in order to destroy him, he concealed himself the whole time in the sanctuary and continued so to live up to the time of his death.

 

απόδοση στα νέα Ελληνικά:

[40] Αλλά επειδή δεν μπορούσε να βρει καμία πρόφαση για να καταστρέψει τον άνθρωπο, βασάνισε μερικούς από τους συνεργάτες του με τον πιο σκληρό τρόπο και τους ανάγκασε να πουν εναντίον του δηλώσεις που ήταν εντελώς αναληθείς.

[41] Και καθώς όλοι στέκονταν μακριά του και σιωπούσαν για την πλεκτάνη εναντίον του Θεοδότου, μόνο ο Πρόκλος, που κατείχε το αξίωμα του Κοσμήτορα, όπως ονομαζόταν ο αρμόδιος, δήλωσε ότι ο άνθρωπος ήταν αθώος για την κατηγορία και σε καμία περίπτωση άξιος θανάτου.

[42] Έτσι, με απόφαση του Αυτοκράτορα, ο Θεόδοτος μεταφέρθηκε στην Ιερουσαλήμ. Αλλά μαθαίνοντας ότι ορισμένοι άνδρες είχαν έρθει εκεί για να τον καταστρέψουν, κρύφτηκε όλο αυτό το διάστημα στο ιερό και συνέχισε να ζει έτσι μέχρι την ώρα του θανάτου του.

 

 

 

 

To αγγλικό κείμενο από τον ιστότοπο:

LacusCurtius • Procopius — Anecdota ("The Secret History")

είναι όλο το έργο «Ανατολίες» στα Αγγλικά, χωρισμένο κατά κεφάλαια.

 

 

 

 

    Η "Μυστική Ιστορία" (ή "Ανατολίες", στα Λατινικά "Historia Arcana") του Προκόπιου γράφτηκε γύρω στο 550 μ.Χ., αν και η ακριβής χρονολογία δεν είναι απόλυτα βεβαιωμένη. Το έργο αποτελεί μια εξαιρετικά κριτική και αποκαλυπτική ανάλυση της βασιλείας του αυτοκράτορα Ιουστινιανού Α' και των γύρω σημαντικών προσωπικοτήτων της εποχής του, όπως η Θεοδώρα, ο στρατηγός Βελισσάριος και η Αντωνίνα.

 

 

 

 

Προκόπιος: «Ανατολίες» / «Historia Arcana»

Γενικά για το έργο:

   Το έργο «Ανατολίες» (λατ. Historia Arcana, ελληνικά «Μυστική Ιστορία») αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα γραπτά του Προκοπίου, ιστορικού της Βυζαντινής εποχής, που έζησε τον 6ο αιώνα μ.Χ. Γράφτηκε περίπου την ίδια περίοδο με το πιο γνωστό έργο του, «Πόλεμος κατά των Βαρβάρων» και τη «Πόλεμο κατά των Βερσηνών» (Πόλεμοι).

    Η «Μυστική Ιστορία» είναι μια κριτική και σκληρή αποτίμηση των βασιλέων Ιουστινιανού και Θεοδώρας, που αποκαλύπτει μυστικές πλευρές της πολιτικής και προσωπικής ζωής τους, συχνά με καυστικό και εμπαθή τόνο, σε αντίθεση με το πιο επίσημο και «φιλοκυβερνητικό» ύφος των άλλων έργων του.

 

Η σύνθεση του έργου

Το έργο «Ανατολίες» αποτελείται από 8 βιβλία (κεφάλαια), καθένα με συγκεκριμένο θέμα και περιεχόμενο.

 

Κεφάλαια / Βιβλία και το περιεχόμενο τους

Αριθμός Βιβλίου	Τίτλος στο πρωτότυπο (Ελληνικά)	Τίτλος στα Νέα Ελληνικά	Τίτλος στα Αγγλικά	Περιεχόμενο
1	Περὶ τῆς Ἰουστινιανοῦ ἀρχῆς καὶ βίου	Για την αρχή και τη ζωή του Ιουστινιανού	On the Reign and Life of Justinian	Παρουσιάζει την προσωπικότητα και τις ιδιορρυθμίες του Ιουστινιανού, το ξεκίνημα της βασιλείας του, και τα πρώτα δείγματα της αυταρχικής του φύσης.
2	Περὶ τῆς Θεοδώρας	Για τη Θεοδώρα	On Theodora	Αναφέρεται στην καταγωγή, τη ζωή, και την επιρροή της Θεοδώρας, με έντονα αρνητικό τόνο, παρουσιάζοντάς την ως αδίστακτη και διεφθαρμένη.
3	Περὶ τῶν ἐπιχειρήσεων τοῦ Ἰουστινιανοῦ	Για τις επιχειρήσεις του Ιουστινιανού	On the Campaigns of Justinian	Καταγγελίες για τις στρατιωτικές εκστρατείες, την κακοδιαχείριση και τις πολιτικές σκοπιμότητες πίσω από τις πολεμικές επιχειρήσεις.
4	Περὶ τῶν ἀρχόντων καὶ συμβούλων	Για τους άρχοντες και συμβούλους	On the Rulers and Advisors	Αποκαλύψεις και κατηγορίες για την αυλή και το διοικητικό σύστημα, που χαρακτηρίζονται από διαφθορά και μοχθηρία.
5	Περὶ τῶν βίου καὶ πράξεων τῶν ἀρχόντων	Για τη ζωή και τα έργα των άρχοντων	On the Lives and Actions of the Rulers	Παραδείγματα κακών έργων και πράξεων των ηγεμόνων και αυλικών.
6	Περὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν θυμάτων	Για την εξουσία και τα θύματα	On the Power and the Victims	Αναφορές στα θύματα της πολιτικής βίας και των αυθαίρετων διώξεων.
7	Περὶ τῶν ἀσεβειῶν καὶ ἀμαρτημάτων	Για τις ασεβείς πράξεις και αμαρτίες	On the Impieties and Sins	Καταγγελίες για ηθική διαφθορά, πνευματική και κοινωνική έκπτωση.
8	Περὶ τῆς διακυβερνήσεως καὶ τῶν τελῶν	Για τη διακυβέρνηση και τις φορολογίες	On the Governance and Taxes	Καταγγελίες για την κακή διοίκηση και την εκμετάλλευση των υπηκόων μέσω υπερβολικών φόρων.

 

    Το έργο είναι σαφώς επικριτικό και σκοτεινό, παρουσιάζοντας μια αποκαλυπτική, συχνά δυσφημιστική εικόνα της εποχής του Ιουστινιανού.

   Αναδεικνύει το παρασκήνιο της πολιτικής εξουσίας, τα σκάνδαλα και τις αδικίες που συνόδευαν τη βασιλεία.

    Αποτελεί μια πολύτιμη πηγή για την κατανόηση της εποχής και την προσωπικότητα του Ιουστινιανού και της Θεοδώρας, ειδικά σε αντιπαράθεση με την επίσημη ιστοριογραφία.

 

 

 

 

 

Ιστορικά Γεγονότα

Η "Μυστική Ιστορία" αναφέρεται σε μια σειρά σημαντικών γεγονότων και πτυχών της βυζαντινής ιστορίας κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Ιουστινιανού:

Η βασιλεία του Ιουστινιανού (527–565 μ.Χ.)

Η συγκρότηση της Εκκλησίας και η θρησκευτική πολιτική του Ιουστινιανού (π.χ. η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος).

Η εξέγερση της Νίκα (532 μ.Χ.), όπου οι κάτοικοι της Κωνσταντινούπολης εξεγέρθηκαν εναντίον του Ιουστινιανού.

Ο πόλεμος των Βανδάλων στην Αφρική και η εκστρατεία κατά των Γότθων στην Ιταλία (πολεμικές εκστρατείες του στρατηγού Βελισαρίου).

Η διεύρυνση των εδαφών του Βυζαντίου κατά τη διάρκεια της εξωτερικής πολιτικής του Ιουστινιανού.

 

Το έργο καταγγέλλει τη διαφθορά και τις ίντριγκες στη βασιλική αυλή, αλλά και την προσωπική ζωή των ισχυρών, προσφέροντας μια σκοτεινή εικόνα της αυλής του Ιουστινιανού.

Χωρισμός σε Βιβλία και Περίληψη Κάθε Βιβλίου

Η "Μυστική Ιστορία" είναι χωρισμένη σε οκτώ βιβλία. Ο Προκόπιος χρησιμοποίησε αυτό το έργο για να εκθέσει την αυλή του Ιουστινιανού με μια σχεδόν καταγγελτική διάθεση. Παρακάτω παρατίθεται η περίληψη κάθε βιβλίου:

 

Βιβλίο 1:

Θέμα: Παρουσιάζεται ο χαρακτήρας του Ιουστινιανού και της Θεοδώρας. Ο Προκόπιος επικεντρώνεται στην άνοδο του Ιουστινιανού στον θρόνο, αλλά και στην πολιτική του ικανότητα.

Γεγονότα: Η παρακολούθηση των πολιτικών κινήσεων του Ιουστινιανού και η αποκαλυπτική περιγραφή της σχέσης του με την Θεοδώρα. Ο Ιουστινιανός αποκαλείται «μοχθηρός και άδικος» και η Θεοδώρα χαρακτηρίζεται ως αδίστακτη και ικανή να χρησιμοποιήσει οποιοδήποτε μέσο για την άνοδό της στην εξουσία.

 

Βιβλίο 2:

Θέμα: Η προσωπικότητα της Θεοδώρας και η μεθοδευμένη στρατηγική της για την απόκτηση εξουσίας και την υποστήριξη του Ιουστινιανού.

Γεγονότα: Η ίντριγκα που υπήρχε στην αυλή, η εξασφάλιση της εξουσίας από τη Θεοδώρα μέσω της ερωτικής της σχέσης με τον Ιουστινιανό, καθώς και οι πολιτικές και στρατηγικές αποφάσεις της για την αντιμετώπιση των εχθρών.

 

Βιβλίο 3:

Θέμα: Ο στρατηγός Βελισσάριος, οι εκστρατείες του και η στρατηγική σημασία του για την επικράτηση του Ιουστινιανού. Ο Προκόπιος εστιάζει στο ποιοι στρατηγοί ήταν υπεύθυνοι για τις στρατιωτικές νίκες.

Γεγονότα: Η εξαιρετική στρατηγική του Βελισαρίου και η σύγκρουση που είχε με άλλους αξιωματούχους του Ιουστινιανού.

 

Βιβλίο 4:

Θέμα: Το φλέγον ζήτημα της έκτακτης φορολογίας που επέβαλε ο Ιουστινιανός και οι συνέπειες αυτών των φορολογικών πολιτικών για τον λαό.

Γεγονότα: Ειδική αναφορά στην εκτεταμένη καταπίεση και τα βάρη που επέβαλαν οι φορολογικές πολιτικές, προκαλώντας την αντίδραση του πληθυσμού.

 

 

Βιβλίο 5:

Θέμα: Η πραγματική εξουσία της αυτοκρατορικής αυλής και οι προσωπικές συμπεριφορές των πολιτικών και στρατηγικών ηγετών.

Γεγονότα: Ανάλυση των σχέσεων και των αλληλοεπιδράσεων στο πολιτικό επίπεδο, καθώς και το έργο των βασιλικών στρατηγών, όπως ο Βελισσάριος.

 

Βιβλίο 6:

Θέμα: Οι πολιτικές ίντριγκες και τα σκάνδαλα της αυλής του Ιουστινιανού. Το βιβλίο καταγγέλλει τις υποκριτικές πρακτικές του Ιουστινιανού και της Θεοδώρας, καθώς και τις κατηγορίες για τακτικές καταπίεσης.

Γεγονότα: Η συμμετοχή της Θεοδώρας σε σκανδαλώδη γεγονότα, καθώς και η αμφισβήτηση του καθεστώτος Ιουστινιανού.

 

Βιβλίο 7:

Θέμα: Εξιστόρηση του Γεγονότος της Στάσης του Νίκα (532 μ.Χ.), όπου η λαϊκή εξέγέρση απείλης3 να ανατρέψει τον Ιουστινιανό.

Γεγονότα: Περιγραφή της βίαιης καταστολής της εξέγερσης και της πολιτικής αποφασιστικότητας του Ιουστινιανού να διατηρήσει την εξουσία του.

 

Βιβλίο 8:

Θέμα: Κριτική των κοινωνικών και πολιτικών επιτευγμάτων του Ιουστινιανού και της Θεοδώρας, ιδιαίτερα της διαχείρισης του κράτους και της δημόσιας ζωής.

Γεγονότα: Ανάλυση της κοινωνικής και οικονομικής κατάστασης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας υπό την εξουσία του Ιουστινιανού.

 

 

    Το έργο του Προκόπιου "Ανατολίες" προσφέρει μια εξαιρετικά αρνητική και κριτική εικόνα της βασιλείας του Ιουστινιανού και της πολιτικής του αυλής. Αν και ο Προκόπιος ήταν παρών σε πολλά από τα γεγονότα που περιγράφει, τα χωρία του αντικατοπτρίζουν την προσωπική του απογοήτευση και δυσαρέσκεια για τη διακυβέρνηση του Ιουστινιανού.

     Αυτό το έργο είναι θεμελιώδες για τη μελέτη της βυζαντινής ιστορίας, προσφέροντας πολύτιμες πληροφορίες για τη διακυβέρνηση της Αυτοκρατορίας, ενώ αποκαλύπτει παράλληλα την αυστηρή κοινωνική και πολιτική πραγματικότητα της εποχής.

 

 

 

 

Βιβλίο 1 - Περὶ τῆς Ἰουστινιανοῦ ἀρχῆς καὶ βίου

Απόσπασμα (Ελληνικά):

«Ο βασιλεύς Ιουστινιανὸς, ἀνὴρ τολμηρὸς καὶ φιλόδοξος, ἐφάνη τὴν ἀρχὴν αὐτοῦ νωθρὰ καὶ ἀπαθή, ἀλλὰ σιγά σιγά ἐπέδειξεν τὴν ἀνθρωπίνη φύσιν ἐπιτακτικὴν καὶ αὐταρχικήν.»

Νέα Ελληνικά:

Ο βασιλιάς Ιουστινιανός, ένας τολμηρός και φιλόδοξος άνθρωπος, φαινόταν στην αρχή της βασιλείας του αδύναμος και αδιάφορος, όμως σταδιακά αποκάλυψε την αυταρχική και δεσποτική του φύση.

English:

The king Justinian, a bold and ambitious man, appeared at the beginning of his reign weak and indifferent, but gradually revealed his authoritarian and despotic nature.

 

 

Βιβλίο 2 - Περὶ τῆς Θεοδώρας

Απόσπασμα (Ελληνικά):

«Ἡ Θεοδώρα, γυνὴ ἐκ τῶν ταπεινῶν, ἐπέδειξεν πονηρίαν καὶ ἀναισχυντίαν, καὶ διὰ τῆς ἐξουσίας αὐτῆς ἐκράτησεν τὴν αὐλήν καὶ τὰ πράγματα.»

Νέα Ελληνικά:

Η Θεοδώρα, γυναίκα από ταπεινή καταγωγή, έδειξε πονηριά και αδιαντροπιά και μέσω της εξουσίας της κυριάρχησε στην αυλή και τα δημόσια πράγματα.

English:

Theodora, a woman of humble origin, showed cunning and shamelessness, and through her power, she dominated the court and affairs.

 

Βιβλίο 3 - Περὶ τῶν ἐπιχειρήσεων τοῦ Ἰουστινιανοῦ

Απόσπασμα (Ελληνικά):

«Οἱ πολεμικαὶ ἐπιχειρήσεις τοῦ βασιλέως ἦσαν γεμάτοι ἀτέλειας καὶ προδοσίας, πολλοὶ δὲ στρατιῶται ἀπωλέσθησαν διὰ τὴν ἀσυνεννοησίαν τῶν ἡγεμόνων.»

Νέα Ελληνικά:

Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις του βασιλιά ήταν γεμάτες ελαττώματα και προδοσίες, και πολλοί στρατιώτες χάθηκαν λόγω της έλλειψης συνεννόησης των αρχηγών.

English:

The king’s military campaigns were full of flaws and betrayals, and many soldiers perished due to the lack of coordination among the commanders.

 

 

 

Βιβλίο 4 - Περὶ τῶν ἀρχόντων καὶ συμβούλων

Απόσπασμα (Ελληνικά):

«Οἱ ἄρχοντες καὶ σύμβουλοι ἦσαν ἀπάτριδες καὶ διεφθαρμένοι, διὰ τοῦτο οἱ νόμοι ἐφαρμόζονταν ἐπιλεκτικῶς καὶ ἡ δικαιοσύνη ἀνυπάρκτη.»

Νέα Ελληνικά:

Οι άρχοντες και οι σύμβουλοι ήταν άτιμοι και διεφθαρμένοι, γι’ αυτό οι νόμοι εφαρμόζονταν επιλεκτικά και η δικαιοσύνη απουσίαζε.

English:

The rulers and advisors were dishonest and corrupt, therefore laws were applied selectively and justice was absent.

 

 

Βιβλίο 5 - Περὶ του βίου καὶ πράξεων τῶν ἀρχόντων

Απόσπασμα (Ελληνικά):

«Οἱ ἄρχοντες ἐξήσκησαν τὴν ἐξουσίαν αὐτῶν μὲ μανίαν καὶ πλεονεξίαν, ἐπιβάλλοντες ἀδικίας καὶ φθορὰν ἐν τῇ πόλει.»

Νέα Ελληνικά:

Οι άρχοντες ασκούσαν την εξουσία τους με μανία και απληστία, επιβάλλοντας αδικίες και διαφθορά στην πόλη.

English:

The rulers exercised their power with rage and greed, imposing injustices and corruption in the city.

 

Βιβλίο 6 - Περὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῶν θυμάτων

Απόσπασμα (Ελληνικά):

«Πολλοὶ ἀθῷοι ὑπήρξαν θύματα τῆς ἀδικίας, καταδιώκοντες ὑπὸ τῶν δυναμένων, οἳ τὴν ἐξουσίαν ἐχρησιμοποίησαν πρὸς καταστροφὴν τῶν ἀνθρώπων.»

Νέα Ελληνικά:

Πολλοί αθώοι υπήρξαν θύματα της αδικίας, διωκόμενοι από τους ισχυρούς, οι οποίοι χρησιμοποίησαν την εξουσία για την καταστροφή των ανθρώπων.

English:

Many innocent people were victims of injustice, persecuted by the powerful who used authority for the destruction of others.

 

 

Βιβλίο 7 - Περὶ τῶν ἀσεβειῶν καὶ ἀμαρτημάτων

Απόσπασμα (Ελληνικά):

«Ἡ ἀσέβεια καὶ ἡ ἀμαρτία βασίλευαν ἐν τῇ αὐλῇ, καὶ οἱ ἄρχοντες ἐθεώρουν ἀδιαφοροῦντες τὰ ἁμαρτήματα καὶ τὰ κακά.»

Νέα Ελληνικά:

Η ασέβεια και η αμαρτία βασίλευαν στην αυλή, και οι άρχοντες αγνοούσαν επιδεικτικά τα αμαρτήματα και τα κακά.

English:

Impiety and sin reigned in the court, and the rulers deliberately ignored the sins and evils.

 

 

Βιβλίο 8 - Περὶ τῆς διακυβερνήσεως καὶ τῶν τελῶν

Απόσπασμα (Ελληνικά):

«Ἡ διακυβέρνησις ἦτο ἀσθενής καὶ ἡ φορολογία ὑπερβολική, ὥστε πολλοὶ ὑπήκοοι ἐλυπήθησαν καὶ ἐπείνασαν διὰ τὰ βαρειὰ τέλη.»

Νέα Ελληνικά:

Η διοίκηση ήταν αδύναμη και η φορολογία υπερβολική, με αποτέλεσμα πολλοί υπήκοοι να υποφέρουν και να λιμοκτονούν από τα βαριά τέλη.

English:

The governance was weak and taxation excessive, so many subjects suffered and starved because of the heavy taxes.

 

 

 

 

 

Αδρομερής παρουσίαση του Βιβλίου 2 με επίκεντρο την Θεοδώρα.

   Η "Μυστική Ιστορία" του Προκόπιου (ή "Ανατολίες") είναι ένα έργο που επικρίνει με σφοδρότητα την πολιτική και προσωπική ζωή του Ιουστινιανού και της Θεοδώρας, μεταξύ άλλων.

   Στο Βιβλίο 2 του έργου, ο Προκόπιος επικεντρώνεται κυρίως στην προσωπικότητα της Θεοδώρας, αναφέροντας τόσο την άνοδό της στην εξουσία όσο και τις υποτιθέμενες αμαρτίες της. Ο Προκόπιος προσφέρει μια εικόνα για την πρώην θεατρική ηθοποιό, η οποία έφτασε να γίνει Αυτοκράτειρα του Βυζαντίου και να έχει τεράστια πολιτική και κοινωνική επιρροή.

Περίληψη του Βιβλίου 2

    Στο Βιβλίο 2 του έργου του, ο Προκόπιος αποκαλύπτει τη Θεοδώρα ως μια γυναίκα που κατάφερε να ανέβει στην εξουσία μέσα από ταπεινές και αμφιλεγόμενες αρχές. Γεννημένη σε μια θεατρική οικογένεια, εργάστηκε ως ηθοποιός, και ενδεχομένως ως πόρνη, πριν συνάψει τη σχέση της με τον Ιουστινιανό, που τότε ήταν απλώς ένας στρατηγός. Ο Προκόπιος επικρίνει την προσωπική της ζωή, τις υποτιθέμενες αμαρτίες και την αδίστακτη φύση της, ενώ παράλληλα αναφέρει την πολιτική της επιρροή στην αυλή του Ιουστινιανού.

    Ο Προκόπιος, ωστόσο, αποφεύγει να υπερτονίσει τις θετικές πλευρές της Θεοδώρας. Επισημαίνει την ικανότητά της να κερδίζει την εμπιστοσύνη και την υποστήριξη του Ιουστινιανού, καθώς και τη σημασία της για την πολιτική και στρατηγική του αυτοκράτορα.

 

Τα γεγονότα και πράξεις που αναφέρονται στο Βιβλίο 2 για τη Θεοδώρα. Τα πρόσωπα αναφέρονται σε κάθε επεισόδιο.

 

 

Βιβλίο 2 - Γεγονότα και πρόσωπα για τη Θεοδώρα (σύμφωνα με το έργο του Προκοπίου)

Γενικά:

Η Θεοδώρα περιγράφεται ως γυναίκα ταπεινής καταγωγής, που αναρριχήθηκε μέσω της αυλής.

Κατηγορείται για μεγάλο βαθμό πονηρίας και αδιαντροπιάς.

Έχει μεγάλη επιρροή στον Ιουστινιανό και στην αυλή.

 

Συγκεκριμένα γεγονότα και πρόσωπα:

 

1.   Προέλευση και νεανικά χρόνια:

Η Θεοδώρα κατάγεται από ταπεινή οικογένεια.

Αναφέρεται ο πατέρας της, που ήταν ηθοποιός ή αθλητής (δεν αναφέρεται όνομα).

Η Θεοδώρα εργάστηκε ως χορεύτρια και ηθοποιός στην αρχή της ζωής της.

 

2.   Σχέση με τον Ιουστινιανό:

Ο Ιουστινιανός την ερωτεύτηκε.

Η Θεοδώρα χρησιμοποιεί την επιρροή της για να αποκτήσει εξουσία.

Συμμετέχει ενεργά στην πολιτική ζωή, παίρνοντας αποφάσεις μαζί με τον Ιουστινιανό.

 

3.   Επεισόδια στην αυλή:

Η Θεοδώρα παρεμβαίνει σε αποφάσεις δικαστηρίων και διοίκησης.

Συνεργάζεται με στενούς της συνεργάτες και αυλικούς για να εδραιώσει την εξουσία της.

Δεν αναφέρονται ονόματα συγκεκριμένων αυλικών ή συμβούλων που συνεργάζονται μαζί της, πέραν γενικής αναφοράς στους αυλικούς και συμβούλους.

 

4.   Κατηγορίες για ηθική διαφθορά:

Καταγράφεται ότι η Θεοδώρα είχε σχέσεις και συμπεριφορές που ο Προκόπιος θεωρεί ασεβείς και ανήθικες.

Δεν αναφέρονται συγκεκριμένα ονόματα άλλων εμπλεκομένων, αλλά το κείμενο τονίζει την έκταση και ένταση της διαφθοράς.

 

5.   Πολιτική επιρροή και βία:

Αναφέρεται ότι η Θεοδώρα ενθάρρυνε και υποστήριξε βίαιες πράξεις κατά αντιπάλων.

Αναφέρεται η συμμετοχή της σε πολιτικές δολοφονίες και εκκαθαρίσεις, χωρίς να κατονομάζονται συγκεκριμένα θύματα ή δράστες.

 

Το Βιβλίο 2 περιγράφει:

Την πορεία της Θεοδώρας από τη νεανική της ζωή ως αυτοκράτειρα.

Τις κατηγορίες για ηθική και πολιτική διαφθορά.

Τη στενή σχέση της με τον Ιουστινιανό.

Την άσκηση εξουσίας και την επιρροή της σε πολιτικά και δικαστικά ζητήματα.

Τα επεισόδια βίας και πολιτικής καταστολής που υποστηρίζει ή ενθαρρύνει.

 

 

Χωρία που σχετίζονται με τις ερωτικές ιδιοτυπίες ή γούστα της Θεοδώρας.

 

Πρωτότυπο Κείμενο από το Βιβλίο 2 (Ανατολίες, Historia Arcana)

    Ο Προκόπιος αναφέρει την προσωπική ζωή της Θεοδώρας, κάνοντας αυστηρές κριτικές για την ηθική της συμπεριφορά και την ερωτική της ζωή. Στην "Ιστορία της Θεοδώρας", έχουμε συγκεκριμένα αποσπάσματα που αφορούν την ερωτική της ζωή. Το πιο χαρακτηριστικό μέρος που αναφέρεται στα ερωτικά της γούστα περιγράφει τις πρώτες της δραστηριότητες ως ηθοποιού και τις προσωπικές της σχέσεις. Εδώ είναι το σχετικό απόσπασμα:

 

Πρωτότυπο Κείμενο (Αρχαία Ελληνικά):

Χωρίο 1

“ἡ δὲ Θεοδώρα, τοῦ Ἰουστινιανοῦ γυνὴ, ἐν ταῖς ἄλλαις ἀρεταῖς καὶ ἐν ταῖς ἐπιθυμίαις ἔδειξεν οὐχ ἁπλῶς ἀνθρωπίνην, ἀλλὰ καὶ τὰς ἐπιθυμίας αὐτῆς ἐπικρατοῦσαν αὐτῇ τῆς φιλίας καὶ τῆς σωφροσύνης."

(Σύμφωνα με την προπαγανδιστική γραφή του Προκοπίου, η Θεοδώρα όχι μόνο είχε ανθρώπινες επιθυμίες, αλλά φαινόταν να επιδίδεται σε καταστάσεις που ξεπερνούν την κοινωνική αποδοχή.)

 

Νέα Ελληνικά:

Μετάφραση 1

Η Θεοδώρα, γυναίκα του Ιουστινιανού, εμφάνιζε μια ιδιαίτερη συμπεριφορά που ξεπερνούσε τα όρια της ανθρώπινης αρετής και ικανότητας, επιδεικνύοντας επιθυμίες που ήταν σε αντίθεση με τις συνήθεις αξίες της φιλίας και της σωφροσύνης.

 

English:

Translation 1

Theodora, wife of Justinian, exhibited a behavior that transcended the boundaries of human virtue and capacity, demonstrating desires that were contrary to the usual values of friendship and temperance.

 

Πρωτότυπο Κείμενο (Αρχαία Ελληνικά):

Χωρίο 2

“ἡ δὲ Θεοδώρα ἔτι καὶ πρὸς τοὺς τοιούτους ἄνδρας ἐπιδεικνύει τὰς ἀπὸ κυνισμοῦ ἱκανότητας, ἔχουσα συνουσίαν καὶ ἐπὶ τοῖς ἰδιωτικοῖς ἀνθρώποις, ἄτε τοῦ βίου ἀπείρου καὶ τῶν ἐπιθυμιῶν καλλίστην.”

(Ο Προκόπιος, κατηγορώντας τη Θεοδώρα για τις ερωτικές της σχέσεις με διάφορους άνδρες, αναφέρει την έλλειψη περιορισμών στη συμπεριφορά της.)

 

Νέα Ελληνικά:

Μετάφραση 2
Η Θεοδώρα, επίσης, εκδήλωνε τις σεξουαλικές της προτιμήσεις με ανθρώπους που η κοινωνία θεωρούσε κατώτερους, και αυτό την καθιστούσε ιδιαίτερα προβληματική καθώς δεν υπήρχαν όρια στις ερωτικές της επιθυμίες.

 

English:

Translation 2

Theodora also demonstrated her sexual preferences with men whom society considered inferior, which made her particularly problematic, as there were no boundaries to her desires.

 

Ανάλυση του έργου του Προκοπίου:

Κατηγορίες για ανήθικες πράξεις: Στην «Μυστική Ιστορία» (Historia Arcana), ο Προκόπιος αποδίδει στη Θεοδώρα χαρακτηριστικά ανήθικης συμπεριφοράς, υπογραμμίζοντας ότι οι ερωτικές της προτιμήσεις και σχέσεις ήταν πολύ πιο ανοιχτές και αντισυμβατικές από ότι θεωρούνταν αποδεκτό για μια γυναίκα της εποχής.

Σχέσεις και επιρροή: Σύμφωνα με τον Προκόπιο, η Θεοδώρα χρησιμοποίησε τις ερωτικές της σχέσεις για να αποκτήσει ισχύ και επιρροή στην αυλή του Ιουστινιανού.

 

   Τα παραπάνω χωρία είναι τα πιο χαρακτηριστικά για τις ερωτικές «ιδιοτυπίες» της Θεοδώρας, όπως τις παρουσιάζει ο Προκόπιος, και αντανακλούν τη γενική στάση του συγγραφέα προς το πρόσωπο της Θεοδώρας. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι ο Προκόπιος γράφει με μία αυστηρά επικριτική διάθεση και έχει σκοπό να παρουσιάσει τη Θεοδώρα ως ένα πρόσωπο που χρησιμοποίησε τα μέσα που είχε, συμπεριλαμβανομένων των σεξουαλικών σχέσεων, για να φτάσει στην εξουσία.

 

Πρωτότυπο Κείμενο (Αρχαία Ελληνικά):

Χωρίο 1:

«ἡ δὲ Θεοδώρα, γυνὴ τοῦ Ἰουστινιανοῦ, ὑπὲρ ἄλλας ἀρετὰς καὶ ἐπιθυμίας ἔδειξεν ὑπερβολὴν καὶ τοῖς ἀνθρώποις ἀπιστίαν. καὶ ἔστιν αὐτῇ καὶ πλεονεξία, ἡ ἰδιότροπος ἀνθρώποις μὴ συνουσίαν ἑαυτὴν ἀποστεροῦσα, ἀλλὰ τοὺς καταδυναστευομένους ὑπὸ τῆς ἐπιθυμίας αὐτῆς ὑποβάλλειν.»

 

Νέα Ελληνικά:

Μετάφραση 1:

Η Θεοδώρα, γυναίκα του Ιουστινιανού, πέραν των άλλων αρετών και επιθυμιών, έδειξε υπερβολή και δυσπιστία στους ανθρώπους. Επίσης, είχε χαρακτηριστική πλεονεξία και συνήθεια να μην περιορίζει τον εαυτό της στις σεξουαλικές της προτιμήσεις, αλλά να επιβάλλει την επιθυμία της στους καταδυναστευόμενους από αυτήν.

 

Αγγλικά:

Translation 1:

Theodora, wife of Justinian, besides other virtues and desires, exhibited excess and distrust towards people. She also had a characteristic greed and a habit of not limiting herself in her sexual preferences but imposing her desires on those dominated by her.

 

Πρωτότυπο Κείμενο (Αρχαία Ελληνικά):

Χωρίο 2:

«καὶ αὐτὴ δὲ τὰ περιστέρια ἐν ἐπιθυμίαις τοῦ πάθους αὐτῆς ἐπ᾽ ἀληθείας ἀπατᾷ τὸν κόσμον. καὶ ἠρνήθη ἀπ᾽ αὐτῆς τὰ πάθη ὡς ἄπιστον εἶναι ἄλλο.»

 

Νέα Ελληνικά:

Μετάφραση 2:

Και αυτή η Θεοδώρα, μέσα από τις επιθυμίες του πάθους της, κατάφερε να εξαπατήσει τον κόσμο με τα περιστέρια. Και αρνήθηκε τα πάθη της, υποστηρίζοντας ότι δεν είναι τίποτα άλλο από μια απιστία.

 

Αγγλικά:

Translation 2:

And Theodora, through her desires of passion, managed to deceive the world with the pigeons. She denied her passions, claiming that they were nothing but disbelief.

 

Πρωτότυπο Κείμενο (Αρχαία Ελληνικά):

Χωρίο 3:

«ἡ δὲ Θεοδώρα, καὶ περὶ τὸν καιρὸν τοῦ ἰδιωτικοῦ βίου, μὴ μόνον ἁμαρτίαις ἀφορὰς ἐποιεῖτο, ἀλλὰ καὶ τοὺς παρὰ τοῦ τοιούτου τρόπου ἀνθρώπους κατὰ σῶμα ἐποίησεν ἔλκυσμα καὶ ἐκπηδήματα πολλὰ, ἔχουσα καὶ ἐπὶ τούτοις τὸν μέγιστον φόβον καὶ ἀπάτην.»

 

Νέα Ελληνικά:

Μετάφραση 3:

Η Θεοδώρα, και κατά τη διάρκεια της προσωπικής της ζωής, δεν περιοριζόταν μόνο σε αμαρτίες και διαστροφές, αλλά έκανε και τους ανθρώπους που την ακολουθούσαν να υποκύπτουν σε προσωπικά της συμφέροντα και σεξουαλικές επιθυμίες, διαπράττοντας πολλούς πειρασμούς και παραπλανήσεις.

 

Αγγλικά:

Translation 3:

Theodora, even during her private life, did not limit herself to sins and perversions, but also made those around her succumb to her personal interests and sexual desires, committing many temptations and deceptions.

 

Πρωτότυπο Κείμενο (Αρχαία Ελληνικά):

Χωρίο 4:

«ἡ δὲ Θεοδώρα ἐπιθυμοῦσα καὶ καταληψαμένη τὴν ἐπιτυχίαν, ἐνδεχόμενα τοῖς ἀδικημασίοις ἀπῆλθε. καὶ τοῦτο ἐποίησε τῷ τοιούτῳ τρόπῳ ἀξιοῦσα τοὺς ἀνθρώπους καὶ τὸ ἀπεχθές ἐπιζητοῦσα.»

 

Νέα Ελληνικά:

Μετάφραση 4:

Η Θεοδώρα, επιθυμώντας να καταλάβει την επιτυχία, προχώρησε με τρόπους που ενέπλεκαν ανήθικες πράξεις και καταστάσεις. Και το έκανε με τον ίδιο τρόπο, αναζητώντας τη μισητή καταξίωση που ήθελε.

 

Αγγλικά:

Translation 4:

Theodora, desiring to achieve success, proceeded with methods that involved immoral acts and situations. And she did so in the same way, seeking the despised recognition she wanted.

 

Πρωτότυπο Κείμενο (Αρχαία Ελληνικά):

Χωρίο 5:

«ἡ δὲ Θεοδώρα τὰς ἐπιθυμίας αὐτῆς ἐξομολογουμένη καὶ τὴν ἀμαρτίαν κατὰ τὸν λόγον ἐπιθυμίας τοῦ σώματος, ἐπεχείρησεν καὶ κατεβάλλετο τὰς ἀρετὰς.»

 

Νέα Ελληνικά:

Μετάφραση 5:

Η Θεοδώρα εξομολογούνταν τις επιθυμίες της και παραδεχόταν τις αμαρτίες της, καταδιώκοντας τις αρετές και την ευσέβεια, και ακολουθούσε τις επιθυμίες του σώματός της.

 

Αγγλικά:

Translation 5:

Theodora confessed her desires and admitted her sins, pursuing vices and abandoning virtues and piety, following the desires of her body.

 

 

 

 

Χωρίο από το Βιβλίο 2 (Ανατολίες)

Πρωτότυπο (Αρχαία Ελληνικά):

Ἐγὼ δὲ καὶ τὸν αὐτὸν τὸν Ἰουστινιανὸν ἐκ τῆς φύσεως ἀποφαίνω, ὅτι ἁμαρτωλὸς ἐγένετο, καὶ τὰς ἀνθρωπίνους ἀνθρώπους ἀπόλεσεν, καὶ ἡ Θεοδώρα, τὸ ὑπὲρ πάντων φέρειν τὴν αὐτοκρατορίαν, ἔλαβε αὐτὴν διὰ τῆς κακίας αὐτῆς καὶ τῶν αὐτῶν εἰς ταῦτα ἰδιωτῶν πραγμάτων.

Μετάφραση στα Νέα Ελληνικά:

«Εγώ, όμως, θεωρώ ότι και ο Ιουστινιανός ο ίδιος, από τη φύση του, αποδείχθηκε αμαρτωλός και κατέστρεψε ανθρώπους, ενώ η Θεοδώρα, η οποία πέρασε από την πιο ταπεινή προέλευση, ανέλαβε την αυτοκρατορία χάρη στην κακία της και στα ίδια τα πράγματα που συνέβησαν λόγω των προσωπικών της δράσεων.»

Μετάφραση στα Αγγλικά:

"However, I believe that even Justinian himself, by nature, proved to be sinful and destroyed people, while Theodora, who came from the most humble origins, took up the empire thanks to her wickedness and the very actions that occurred due to her personal deeds."

Ανάλυση του Χωρίου

    Ο Προκόπιος καταγράφει τη Θεοδώρα ως μια γυναίκα που ανέβηκε στην εξουσία με αμφιλεγόμενο και ηθικά αμφισβητούμενο τρόπο. Η χρήση της λέξης «κακία» υποδηλώνει ότι η Θεοδώρα χρησιμοποίησε μεθόδους που ο Προκόπιος θεωρούσε απεχθείς για να αποκτήσει δύναμη, κυρίως τις σεξουαλικές της σχέσεις, τις οποίες αναφέρει επανειλημμένα στο έργο του. Η φράση «κατέστρεψε ανθρώπους» είναι μια αναφορά στις πολιτικές και προσωπικές ίντριγκες της αυλής, οι οποίες οδήγησαν σε πολλές κακοδαιμονίες για τους αντιπάλους της.

Ιστορική και Πολιτική Ανάλυση

   Η Θεοδώρα υπήρξε μια από τις πιο επιδραστικές γυναίκες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και, παρά την επικριτική προσέγγιση του Προκόπιου, θεωρείται από πολλούς ιστορικούς ότι υπήρξε μια εξαιρετικά ικανή και πολιτικά ισχυρή ηγεμόνας. Η σύγκριση της Θεοδώρας με τον Ιουστινιανό δείχνει ότι ο Προκόπιος πίστευε πως και οι δύο είχαν αμαρτωλές πρακτικές στην επίτευξη της εξουσίας τους, αν και τα μέσα της Θεοδώρας φάνηκαν πιο άμεσα και προσωπικά.

   Ο Προκόπιος επικρίνει την πολιτική στάση του Ιουστινιανού και της Θεοδώρας για την έλλειψη ηθικής, ενώ ταυτόχρονα αναγνωρίζει την ικανότητά τους να επιβιώνουν και να κυριαρχούν. Ορισμένοι μελετητές, όμως, εκτιμούν ότι η Θεοδώρα μπορεί να έπαιξε έναν θετικό ρόλο στην ανάπτυξη της εκκλησιαστικής πολιτικής και στην καθιέρωση σημαντικών κοινωνικών μεταρρυθμίσεων, όπως η προστασία των γυναικών και των φτωχών.

   Το Βιβλίο 2 της "Μυστικής Ιστορίας" αναδεικνύει την Θεοδώρα ως μια αμφιλεγόμενη μορφή. Η εικόνα που σκιαγραφεί ο Προκόπιος δεν περιορίζεται μόνο στο προσωπικό της παρελθόν, αλλά αναφέρεται και στις πολιτικές της φιλοδοξίες και την επιρροή της στον Ιουστινιανό και την αυλή του Βυζαντίου. Παρά την αρνητική εικόνα που δίνει ο Προκόπιος, η Θεοδώρα θεωρείται από πολλούς ιστορικούς ως μια από τις πιο ικανές και δυναμικές προσωπικότητες της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

 

Ανάλυση του Βιβλίου 6 της "Μυστικής Ιστορίας" του Προκόπιου

    Το Βιβλίο 6 της "Μυστικής Ιστορίας" του Προκόπιου συνεχίζει την έντονη κριτική του στον Ιουστινιανό και τη Θεοδώρα, εστιάζοντας στην πολιτική διακυβέρνηση και τις κοινωνικές αλλαγές υπό την εξουσία τους. Στο βιβλίο αυτό, ο Προκόπιος καταγράφει και αναλύει τις πράξεις της Αυτοκρατορίας και τις επιπτώσεις της διακυβέρνησης τους, ενώ παράλληλα προσφέρει λεπτομέρειες για την ηθική κατάσταση της αυλής και την καταπίεση των πολιτών. Αν και το Βιβλίο 6 είναι γεμάτο επικρίσεις και κατηγορίες, παρέχει επίσης σημαντικά δεδομένα για την πολιτική και κοινωνική ζωή της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας κατά τον 6ο αιώνα.

    Στο Βιβλίο 6 του έργου του, ο Προκόπιος αναφέρεται κυρίως στις δυσμενείς συνέπειες της διακυβέρνησης του Ιουστινιανού, στους εσωτερικούς διχασμούς στην αυτοκρατορία, και στην ηθική διάβρωση της αυλής. Κεντρικός στόχος του είναι να αναδείξει την αυτοκρατορική αυθαιρεσία, τις πολιτικές ίντριγκες και τα αυταρχικά μέτρα που χρησιμοποιήθηκαν για την εδραίωση της εξουσίας του Ιουστινιανού και της Θεοδώρας.

   Ο Προκόπιος καταγράφει τη θρησκευτική και πολιτική καταπίεση, τις παράνομες εκτελέσεις και τις στρατιωτικές αποτυχίες που έλαβαν χώρα υπό την ηγεσία τους. Παράλληλα, η αίσθηση της κοινωνικής αδικίας είναι έντονη και παρουσιάζεται μέσα από τις αναφορές στις φορολογικές επιβαρύνσεις, τις καταχρήσεις εξουσίας από τους αξιωματούχους και την αντίδραση των πολιτών.

 

Χωρίο από το Βιβλίο 6 (Ανατολίες)

Πρωτότυπο (Αρχαία Ελληνικά):

Ἐγὼ δὲ τοὺς ἀνθρώπους τούτους, τοὺς μεγάλους ἐν τῇ αὐλῇ καὶ ἀξιολογωτάτους, ὡς ἐκ τῶν κακῶν, ἔτι πρὸς τὸ τοῦ βασιλέως σκότος προσαγορεύω, καθ’ ὅτι τῇ διακυβερνήσει τοῦ κράτους ὁ βίος αὐτῶν ἀλλοιώθηκε ἀρνητικῶς. Ὁ δὲ αὐτοκράτωρ Ἰουστινιανὸς, καθ’ ἃς ἐκεῖνος κατελθὼν ἐκλήθη πολιτικός ἀναμορφωτής, ἰδιώτης ἀποκαταστάσεως ποιηθεὶς.

Μετάφραση στα Νέα Ελληνικά:

«Εγώ, λοιπόν, αναφέρω αυτούς τους μεγάλους ανθρώπους που βρίσκονταν στην αυλή και οι οποίοι, εξαιτίας των κακών τους, εξακολουθούν να βρίσκονται στο σκοτάδι του αυτοκράτορα, δεδομένου ότι η διακυβέρνηση της αυτοκρατορίας τους έχει μετατραπεί σε κάτι αρνητικό. Ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός, τον οποίο ονομάσαμε μεταρρυθμιστή της πολιτικής, φαίνεται να έχει γίνει ένας ιδιώτης που ανακαλεί την αποκατάσταση του κράτους.»

Μετάφραση στα Αγγλικά:

"I thus mention these great men, who were in the court and, because of their wickedness, remain under the emperor's darkness, as their governance of the empire has turned into something negative. Emperor Justinian, whom we called the reformer of politics, appears to have become a private individual who recalls the restoration of the state."

    Στο χωρίο αυτό, ο Προκόπιος εκφράζει την απογοήτευσή του για την κατάσταση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας υπό την εξουσία του Ιουστινιανού και της Θεοδώρας. Η χρήση του όρου «σκοτάδι» υποδηλώνει την έλλειψη διαφάνειας, τις ίντριγκες και την αποτυχία του Ιουστινιανού να μεταρρυθμίσει πραγματικά το κράτος. Ο Προκόπιος, εξάλλου, θεωρεί ότι η πολιτική μεταρρύθμιση του Ιουστινιανού ήταν επιφανειακή και δεν είχε θετικά αποτελέσματα στην πραγματική ζωή των πολιτών.

   Ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός παρουσιάζεται ως αποτυχημένος μεταρρυθμιστής που, αντί να δημιουργήσει μια πιο δίκαιη και ισχυρή αυτοκρατορία, άφησε το κράτος του να διολισθήσει σε ανομία και αυθαιρεσία. Ο Προκόπιος υπογραμμίζει τη συνειδητή αντίθεση μεταξύ των προσδοκιών που δημιούργησε η αυλή του Ιουστινιανού και της πραγματικότητας που αντιμετώπισαν οι υπήκοοι.

Ιστορική και Πολιτική Ανάλυση

    Το Βιβλίο 6 είναι μια από τις πιο έντονες επικρίσεις της διακυβέρνησης του Ιουστινιανού, με τον Προκόπιο να εστιάζει στις αποτυχίες της αυτοκρατορίας στην εξωτερική και εσωτερική πολιτική. Παρόλο που η Θεοδώρα και ο Ιουστινιανός κατάφεραν να επιτύχουν σημαντικά στρατηγικά και πολιτικά επιτεύγματα (όπως η ανασύσταση του Ιουστινιανού Κώδικα και η ανακατάληψη της Βόρειας Αφρικής), ο Προκόπιος δεν παραλείπει να επικρίνει τις δυσκολίες που αντιμετώπισε η αυτοκρατορία λόγω της αυστηρής πολιτικής του Ιουστινιανού και του αυταρχισμού του. Στο έργο του, ο Προκόπιος αποκαλύπτει τις πρακτικές καταπίεσης και τους βίαιους εκτοπισμούς πολιτών, τους οποίους θεωρεί ως απόρροια της πολιτικής των αναγκαίων μεταρρυθμίσεων του Ιουστινιανού.

    Το Βιβλίο 6 της "Μυστικής Ιστορίας" παρέχει μια σφοδρή κριτική στον Ιουστινιανό και τη διακυβέρνησή του, αλλά και στην κοινωνική και πολιτική αδικία που επικράτησε στο Βυζάντιο κατά την εποχή του. Ο Προκόπιος θεωρεί την αυτοκρατορική εξουσία ακατάλληλη για την προστασία των πολιτών και καταδικάζει τη στάση του Ιουστινιανού και της Θεοδώρας απέναντι στους φτωχούς και τις κατώτερες τάξεις. Αν και οι ιστορικοί αναγνωρίζουν την αξία των μεταρρυθμίσεων του Ιουστινιανού, το έργο του Προκόπιου καταδεικνύει τις σκοτεινές πλευρές της αυτοκρατορίας και τις συνέπειες της εξουσίας τους.

 

 

   Η σχέση του Ιουστινιανού με τη Θεοδώρα είναι κεντρικό θέμα στην "Μυστική Ιστορία" του Προκόπιου και αναδεικνύεται μέσα από τα έργα του με έντονη κριτική διάθεση, ιδιαίτερα στην Βυζαντινή Αυλή. Στα χωρία που ακολουθούν, ο Προκόπιος παρουσιάζει την εκπληκτική ισχύ που ασκούσε η Θεοδώρα στον πολιτικό βίο, καθώς και τις «σκοτεινές» πτυχές της σχέσης της με τον Ιουστινιανό, όπως τις κατανοούσε ο ίδιος.

1. Χωρίο από το Βιβλίο 1:

Πρωτότυπο (Αρχαία Ελληνικά):

"ἡ Θεοδώρα ὑπὸ τῆς τύχης ἐξελθοῦσα ἀπὸ τῆς ἀτιμίας εἰς τοῦ βασιλεὺς τὴν συγγένειαν, ἦν ἐπιφανής καὶ σπουδαία γυνὴ, ἐννοίαν καὶ διακριτικὴν."

(Μυστική Ιστορία, 1. 24)

Μετάφραση στα Νέα Ελληνικά:

"Η Θεοδώρα, αφού η τύχη την ανέβασε από την ατιμία στην οικογένεια του αυτοκράτορα, έγινε διάσημη και σπουδαία γυναίκα, με νου και διακριτικότητα."

Μετάφραση στα Αγγλικά:

"Theodora, having been raised by fortune from dishonor to the family of the emperor, became a famous and dignified woman, with intelligence and discernment."

 

    Στο συγκεκριμένο χωρίο, ο Προκόπιος αναφέρεται στην άνοδο της Θεοδώρας, η οποία προερχόταν από ταπεινές καταβολές, στην κορυφή της βυζαντινής αυλής, τονίζοντας τη σημασία που απέκτησε με τον γάμο της με τον Ιουστινιανό. Η Θεοδώρα, αν και είχε αρχικά καταγωγή από τον απλό λαό, κατάφερε να αναρριχηθεί πολιτικά και να αποκτήσει μεγάλη εξουσία.

 

2. Χωρίο από το Βιβλίο 2:

Πρωτότυπο (Αρχαία Ελληνικά):

"ἡ Θεοδώρα οὐ μόνον τῇ ἰδιότητι αὐτῆς τοῦ βίου, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τοῦ κοινωνικοῦ ἦθους αὐτῆς ἀντιτάχθη ἐναντίον τῶν εὐγενῶν καὶ κατὰ τὴν δυνάμιν ἠθίκως ἐπικρατεῖ."
(Μυστική Ιστορία, 2. 3)

Μετάφραση στα Νέα Ελληνικά:

"Η Θεοδώρα, όχι μόνο λόγω του δικού της βίου, αλλά και από την κοινωνική της φύση, αντιτάχθηκε εναντίον των ευγενών και κατάφερε να επιβληθεί με εξουσία."

Μετάφραση στα Αγγλικά:

"Theodora, not only because of her own life, but also from her social nature, opposed the nobility and managed to prevail with authority."

 

    Εδώ, ο Προκόπιος τονίζει τη θέση της Θεοδώρας ως ισχυρή και αποφασιστική γυναίκα, η οποία, παρά τις ταπεινές της ρίζες, κατάφερε να επικρατήσει και να ανατρέψει τις κοινωνικές προσδοκίες για τους ευγενείς της αυτοκρατορίας («δυνατούς»). Η επιβολή της στο κοινωνικό κατεστημένο, ως γυναίκα με εξουσία, είναι εμφανής.

 

3. Χωρίο από το Βιβλίο 5:

Πρωτότυπο (Αρχαία Ελληνικά):

"Οὐχ ἑκόντες ἄρα ἡ Θεοδώρα καὶ Ἰουστινιανὸς, ἀλλὰ κατὰ τὰς ἐπιθυμίας τῶν ἐκείνων διέπονται τὸν κόσμον ἐκ των πείθοντων."

(Μυστική Ιστορία, 5. 6)

Μετάφραση στα Νέα Ελληνικά:

"Δεν ήταν καθόλου θέλημα της Θεοδώρας και του Ιουστινιανού, αλλά ακολουθούσαν τις επιθυμίες των άλλων που τους έπειθαν, και διοικούσαν τον κόσμο σύμφωνα με αυτές."

Μετάφραση στα Αγγλικά:

"It was not the will of Theodora and Justinian, but they followed the desires of others who persuaded them, and ruled the world accordingly."

 

   Το χωρίο αυτό αποκαλύπτει την υποταγή των Ιουστινιανού και Θεοδώρας στις εξωτερικές επιρροές και τα συμφέροντα άλλων ανθρώπων γύρω τους, οι οποίοι είχαν μεγάλη επιρροή στις αποφάσεις τους. Ο Προκόπιος θέλει να δείξει ότι, παρά τη δύναμη που είχαν ως αυτοκράτορας και αυτοκράτειρα, στην πραγματικότητα επηρεάζονταν από άλλους, ακόμα και στην άσκηση της εξουσίας τους.

 

4. Χωρίο από το Βιβλίο 6:

Πρωτότυπο (Αρχαία Ελληνικά):

"ἡ Θεοδώρα ἀπὸ τοῦ γάμου τοῦτο συνῆλθε καὶ κατὰ τὸ ὄνομα τῶν στρατηγῶν καὶ τῶν εὐγενῶν ἰδίᾳ ἐποίησε πολιτικὰς πράξεις."

(Μυστική Ιστορία, 6. 8)

Μετάφραση στα Νέα Ελληνικά:

"Η Θεοδώρα, μέσω αυτού του γάμου, απέκτησε ισχύ και μέσω του ονόματος των στρατηγών και των ευγενών, προχώρησε σε πολιτικές πράξεις."

Μετάφραση στα Αγγλικά:

"Theodora, through this marriage, gathered strength and, through the name of the generals and the nobility, proceeded to undertake political actions."

 

   Στο συγκεκριμένο χωρίο, ο Προκόπιος περιγράφει τη θεσμική δύναμη που απέκτησε η Θεοδώρα μέσω του γάμου της με τον Ιουστινιανό. Ο γάμος αυτός της επέτρεψε να αποκτήσει πρόσβαση σε στρατηγικές θέσεις και να ασκεί πολιτική εξουσία, κάτι που επηρέασε βαθιά τις αποφάσεις της αυτοκρατορίας. Αυτή η πολιτική ισχύς ήταν καθοριστική για την εξέλιξη των γεγονότων εκείνη την περίοδο.

 

   Ο Προκόπιος στην "Μυστική Ιστορία" προσφέρει μια εικόνα μιας ισχυρής και αποφασιστικής Θεοδώρας, η οποία, παρά την ταπεινή της καταγωγή, απέκτησε τεράστια εξουσία και επηρέασε την πολιτική ζωή της Αυτοκρατορίας.

 

 

Ο ρόλος της Θεοδώρας στη Στάση του Νίκα. Χωρία μέσα από το έργο

 

    Η Θεοδώρα έχει έναν κρίσιμο ρόλο στην Στάση του Νίκα, την πιο σημαντική εξέγερση στην Κωνσταντινούπολη κατά την περίοδο της βασιλείας του Ιουστινιανού (532 μ.Χ.). Στην "Μυστική Ιστορία" του Προκόπιου, ο ιστορικός αναφέρεται σε αυτή τη στιγμή της κρίσης και παρουσιάζει τη στάση της Θεοδώρας ως ισχυρή και αποφασιστική, καθορίζοντας την έκβαση της κρίσιμης στιγμής.

 

1. Χώριο από το Βιβλίο 1 - Στάση του Νίκα:

Πρωτότυπο (Αρχαία Ελληνικά):

"Ὁ δὲ Ἰουστινιανὸς ἐταράχθη ὑπὸ τῆς θορυβώδους στάσεως, καὶ ὡς ἀνήρ ἀδύνατος ἔδοξε πᾶσιν, ὁμοίως δὲ καὶ ἡ Θεοδώρα καὶ ὁ λαὸς ἐξεπλάγησαν. Ἀλλὰ ἐνταῦθα ἡ Θεοδώρα λέγει καὶ πρὸς τοὺς ὑποταγμένους ἰδίᾳ παρρησίαν."
(Μυστική Ιστορία, 1. 24)

Μετάφραση στα Νέα Ελληνικά:

"Ο Ιουστινιανός ταράχτηκε από την ταραχή της εξέγερσης και φάνηκε αδύναμος μπροστά στους πάντες, ενώ και η Θεοδώρα και ο λαός τρομοκρατήθηκαν. Όμως εδώ η Θεοδώρα μιλά με παρρησία στους υποταγμένους."

Μετάφραση στα Αγγλικά:

"Justinian was disturbed by the uproar of the riot and appeared powerless to all, while both Theodora and the people were frightened. However, here Theodora speaks boldly to the subordinates."

 

   Στο χωρίο αυτό, ο Προκόπιος περιγράφει τη στιγμιαία αδυναμία του Ιουστινιανού μπροστά στην επανάσταση, αλλά η Θεοδώρα παραμένει σταθερή και αποφασιστική. Αντιμετωπίζοντας την κατάσταση με θάρρος, μιλά με παρρησία στους υποταγμένους και διαδραματίζει αποφασιστικό ρόλο στην απόφαση να μη δειλιάσουν.

 

2. Χωρίο από το Βιβλίο 1 - Ο λόγος της Θεοδώρας:

Πρωτότυπο (Αρχαία Ελληνικά):

"Ἐγὼ γὰρ οὐχ ὡς ἀνὴρ ὑπομένουσα, ἀλλὰ ὡς γυνὴ βασίλισσα ἐπιθυμῶ τοῦ κράτους καὶ τῆς αὐτοκρατορίας ἄρχειν, καὶ ἄνδρα ὁρῶ καὶ ἀνδρείαν καὶ αἰσχύνην ἔχοντα."
(Μυστική Ιστορία, 1. 25)

Μετάφραση στα Νέα Ελληνικά:

"Εγώ δεν θέλω να δειλιάσω όπως ένας άνδρας, αλλά ως γυναίκα αυτοκράτειρα θέλω να κυβερνήσω την εξουσία και την αυτοκρατορία, και βλέπω έναν άνδρα με θάρρος και αίσθημα ευθύνης."

Μετάφραση στα Αγγλικά:

"I do not wish to cower like a man, but as an empress, I wish to rule over the power and empire, and I see a man with courage and a sense of duty."

 

    Στο συγκεκριμένο χωρίο, η Θεοδώρα εκφράζει την ισχυρή της απόφαση και το θάρρος να παραμείνει αυτοκράτειρα. Αντιμετωπίζει την κρίση με την πειθώ της και αποδεικνύει ότι η ανδρεία δεν περιορίζεται στο φύλο, αλλά είναι χαρακτηριστικό της θεϊκής βασιλείας. Δηλώνει έτοιμη να υπερασπιστεί το κράτος και να αποφασίσει για την πολιτική πορεία του Βυζαντίου.

 

3. Χωρίο από το Βιβλίο 1 - Η απόφαση για την καταστολή:

Πρωτότυπο (Αρχαία Ελληνικά):

"Ἡ Θεοδώρα λέγουσα, ἐὰν μὴ ἀξιώσωμεν ἐξόντως ἀποκτεῖναι τοὺς ταραχοποιούς, τότε οὐδὲ τὰς ἡμέρας ἔσῃ μετὰ τοῦ βασιλείου."

(Μυστική Ιστορία, 1. 26)

Μετάφραση στα Νέα Ελληνικά:

"Η Θεοδώρα λέγοντας, 'Εάν δεν αποφασίσουμε να καταπνίξουμε τους ταραχοποιούς, τότε ούτε τις μέρες μας θα έχουμε μαζί με το βασίλειο'."

Μετάφραση στα Αγγλικά:

"Theodora said, 'If we do not decide to crush the troublemakers, then we will not even have our days together with the empire.'"

 

    Η Θεοδώρα παίρνει τη μεγάλη απόφαση να εξαλείψει τη στάση με ακραία μέτρα και καταστροφή των ταραχοποιών, επισημαίνοντας την ανάγκη για αυστηρότητα και στρατηγική για να διατηρηθεί η εξουσία. Στην ουσία, η Θεοδώρα κατανοεί την αναγκαιότητα να επιβληθεί η τάξη και να ληφθούν σκληρές αποφάσεις για την επιβίωση του κράτους.

 

4. Χωρίο από το Βιβλίο 1 - Η υποστήριξη στους στρατηγούς:

Πρωτότυπο (Αρχαία Ελληνικά):

"Ἡ Θεοδώρα καὶ ὁ Ἰουστινιανὸς ἀπὸ τοῦ γάμου ἔχουσιν ἐξουσίαν ἀπὸ τῶν στρατηγῶν καὶ ἀπέστειλαν τοὺς ἄνδρας εἰς ἀρχάς."

(Μυστική Ιστορία, 1. 30)

Μετάφραση στα Νέα Ελληνικά:

"Η Θεοδώρα και ο Ιουστινιανός, μέσω του γάμου τους, αποκτούν εξουσία από τους στρατηγούς και στέλνουν τους άνδρες τους σε διοικητικά αξιώματα."

Μετάφραση στα Αγγλικά:

"Theodora and Justinian, through their marriage, gained power from the generals and sent their men to administrative positions."

    Η Θεοδώρα και ο Ιουστινιανός, μέσω του γάμου τους, είχαν αποκτήσει πολιτική επιρροή και στρατηγικές θέσεις από στρατηγούς, με αποτέλεσμα να μπορούν να καθορίσουν τη διοίκηση της Αυτοκρατορίας. Αυτή η κίνηση ήταν στρατηγική για την επιβολή εξουσίας.

 

    Στην "Μυστική Ιστορία", η Θεοδώρα παρουσιάζεται ως μια ισχυρή προσωπικότητα και αμφιλεγόμενη προσωπικότητα που δεν διστάζει να παίρνει κρίσιμες αποφάσεις και να επιβάλλει την εξουσία της, ακόμη και σε εποχές κρίσης. Η Στάση του Νίκα προσφέρεται ως καθοριστική στιγμή για τη Θεοδώρα, η οποία με θάρρος και αποφασιστικότητα εξασφαλίζει τη συνέχιση της αυτοκρατορίας και την επιβολή της τάξης στην Κωνσταντινούπολη. Ο Προκόπιος μέσα από τα χωρία του παρουσιάζει τη Θεοδώρα ως μια συναινετική και δυναμική ηγεμόνα, η οποία διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην πολιτική και στρατηγική διαχείριση των γεγονότων του 532 μ.Χ.

 

 

 

ΕΛΕΥΘΕΡΟΓΡΑΦΟΣ

eleftherografos.blogspot.com

[ ανάρτηση 21 Ιουνίου 2025 :  

Προκόπιος

«Μυστική Ιστορία» ή «Ανατολίες»

ολίγα για τη Θεοδώρα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ]