Πλάτων Ροδοκανάκης "Το Βυζαντινόν θέατρον" (μετάφραση στα Αγγλικά και Γαλλικά) εργοβιογραφικό σημείωμα Θεατρογραφικά ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΚΕΨΗ

 

Πλάτων Ροδοκανάκης

« Το βυζαντινόν θέατρον »

δημοσίευση 1919

περ. "Η Εικονογραφημένη"

(απόδοση στα Αγγλικά και Γαλλικά)

Θεατρογραφικά

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΚΕΨΗ

 

 

Πλάτων Ροδοκανάκης - Το Βυζαντινόν θέατρον - ("Βυζαντινά Δίπτυχα") - μεταθανάτια δημοσίευση (1919) περ. "Η Εικονογραφημένη"

 

 

Πλάτων Ροδοκανάκης

« Το Βυζαντινόν θέατρον »

( από τα «Βυζαντινά Δίπτυχα» )

 

 

 

 

( Κατά Δεκέμβριον του 1918 απέθανεν ο Πλάτων Ροδοκανάκης, ο γνωστός λόγιος, θεατρικός συγγραφεύς κ.λ. Ο Πλάτων Ροδοκανάκης είχεν εγκύψει εις εμβριθείς μελέτας της Βυζαντινής ιστορίας, κατέλιπε δε διάφορα σημειώματα ιστορικά, μονογραφίας και άρθρα πολλά, τα οποία εδημοσίευσαν αι εφημερίδες. Μεταξύ άλλων είχε γράψει και το ιστορικόν δράμα ο «Άγιος Δημήτριος», το οποίον τον ανέδειξεν έτι πλέον. Το κατωτέρω σημείωμά του περί Βυζαντινού Θεάτρου, παρμένο από τα Βυζαντινά Δίπτυχά του, είναι ένα μνημόσυνο της «Εικονογραφημένης» ).  

 

 

 

 

   Υπήρχε σκηνή εις το Βυζάντιον. Ή μάλλον υψούντο δύο είδους σκηναί, αφού και τότε το θέατρον εδιχάζετο εις δύο, εις την σοβαράν φιλολογίαν και εις τας επιθεωρήσεις.

   Εις την τάξιν των επιθεωρήσεων θα ήτο δυνατόν να κατατάξη κανείς όλα εκείνα τα παλκοσένικα, τα οποία είχον στηθή εις διάφορα πανδοχεία των λιμένων της Κωνσταντινουπόλεως, του Βουκολέοντος, των Ελευθερών ή της Σκάλας της Χαλκηδόνος.  

  Εκεί ανήρχοντο διάφοροι Θεοδώραι με κοντά φουστανάκια, δια να επιδείξουν κνήμας, να τραγουδήσουν διάφορα σόκιν τραγουδάκια, ν’ απομιμηθούν διασύρουσαι υψηλά πρόσωπα της αριστοκρατίας και έπειτα να κατεβούν δια να τρέξουν να καθίσουν εις τα γόνατα του εκλεκτού των.

  Εις μεγάλας πανηγύρεις, γάμους βασιλέων, υποδοχάς ξένων πρέσβεων, όταν η πρωτεύουσα έπλεεν εις τα λάβαρα και τις ανθοστόλιστες γιρλάντες, τα θεατράκια αυτά έβγαιναν σαν τα σαλιγκάρια εις περιοδείαν ανά τας συνοικίας και εκεί οι αστέρες των υπογείων παραδείσων της Θεοφυλάκτου, κάποια Αναστασώ ή κάποια Κομιτώ, θα έκαμναν τας θεοσεβείς αστάς να αμπαρώνουν τα παράθυρά των, δια να μη φθάση μέχρις αυτών το βακχικό τραγούδι της διαβοήτου «μαχλάδος».

 

    Η σοβαρά θεατρική φιλολογία της Βυζαντινής εποχής ανευρίσκεται ιστορικώς το πρώτον κατά τον δέκατον αιώνα, ότε ο φράγκος επίσκοπος Κρεμώνης Λουιτπράνδος επεσκέφθη την Κωνσταντινούπολιν ως πρέσβυς του βασιλέως Όθωνος.  Ο περίεργος αυτός καλόγηρος, διηγείται μεταξύ άλλων εις τα απομνημονεύματά του, ότι παρέστη εν Βυζαντίω εις την διδασκαλίαν έργου τιτλοφορουμένου «Η Ανάληψις του Προφήτου Ηλία».    

   Παρομοίαν πληροφορίαν έχομεν και περί τας παραμονάς της καταλύσεως της Ελληνικής Αυτοκρατορίας, ότε ο Μπερτρανδόν ντέ λα Μπροκιέρ παρέστη εις την διδασκαλίαν άλλου έργου, τιτλοφορουμένου «Οι Τρεις Παίδες εν τη Καμίνω».

 

 

   Μεταξύ των ελαχίστων χειρογράφων τα οποία μας διέσωσαν τας δραματικάς εμπνεύσεις αγνώστων ποιητών «Η Θυσία του Αβραάμ» είναι χωρίς άλλο από τας περισσότερον δυναμένας να μας πληροφορήσουν τί ακριβώς ήτο ένα «Μυστήριον».

   Υπάρχει εις αυτό το θρησκευτικόν δράμα, εις το πρώτον ήμισυ ιδίως, ζηλευτή κίνησις και η σύγκρουσις των αισθημάτων επέρχεται με τόσην φυσικότητα, ώστε αληθινά συγκινεί.

 

 

 

/ - πηγή: περ. «Η Εικονογραφημένη»

 ( διευθυνταί Δήμος Βρατσάνος, Κ. Λαδόπουλος )

Αθήναι,

Έτος ΙΕ’, αριθ. 169-171,

Νοέμβριος-Δεκέμβριος-Ιανουάριος 1919, σ. 13.

 

 

( το πρωτότυπο σε πολυτονικό )

( στην παρούσα ανάρτηση έχουν αφαιρεθεί κάποια τμήματα της δημοσίευσης σε σχέση με το πρωτότυπο του κειμένου της "Εικονογραφημένης")  

 

 

 

 

English Translation

 

Platon Rodokanakis (Πλάτων Ροδοκανάκης)
The Byzantine Theatre (Το Βυζαντινόν Θέατρον)
Published 1919
Mag. "Illustrated"

 

Platon Rodokanakis – The Byzantine Theatre – (Byzantine Diptychs) – Posthumous publication (1919), Mag. "Illustrated"

 

Platon Rodokanakis
“The Byzantine Theatre”
(from the “Byzantine Diptychs”)

 

   (In December 1918, Platon Rodokanakis (Plato Rodokanakis), the well-known scholar and playwright, passed away. Platon Rodokanakis had devoted himself to thorough studies of Byzantine history and left behind various historical notes, monographs, and numerous articles, which were published in newspapers. Among other works, he had written the historical drama “Saint Demetrios”, which brought him even greater recognition. The following note on the Byzantine Theatre, taken from his Byzantine Diptychs, is a tribute from "The Illustrated" magazine.)

 

 

   There was a stage in Byzantium. Or rather, two kinds of stages arose, since even then the theatre was divided in two: into serious literature and into revues.
   To the category of revues, one could assign all those platforms set up in various inns near the ports of Constantinople—Boukoleon, Eleutherios, or the pier of Chalcedon.

   There, various Theodoras (Theodorai) would ascend, wearing short dresses, to show off their legs, sing lewd songs, imitate and mock high-ranking members of the aristocracy, and then descend to rush and sit on the lap of their chosen admirer.
   During major celebrations, royal weddings, or receptions of foreign ambassadors, when the capital was adorned with banners and flowered garlands, these little theatres would emerge like snails, touring the neighborhoods. And there, stars of the underground paradises of Theophylaktos—some Anastasô (Anastaso) or some Komitô (Komito)—would cause pious women to bolt their windows so that the Bacchic song of the notorious “máchlados” wouldn’t reach them.

   The serious theatrical literature of the Byzantine era is historically attested for the first time in the 10th century, when the Frankish bishop of Cremona, Liutprand (Luitprandus), visited Constantinople as ambassador of King Otto.
This curious monk recounts in his memoirs, among other things, that he attended in Byzantium a performance titled “The Ascension of the Prophet Elias.”
   A similar piece of information comes from around the time of the fall of the Greek Empire, when Bertrandon de la Broquière (Bertrandon de la Broquière) witnessed a performance of another play titled “The Three Youths in the Furnace.”

   Among the few manuscripts that have preserved for us the dramatic inspirations of unknown poets, “The Sacrifice of Abraham” is without a doubt one of the most informative examples of what exactly a “Mystery” play was.

    This religious drama, especially in its first half, shows admirable movement and emotional conflict that unfolds with such naturalness that it truly moves the audience.

 

 

 

 

 

Traduction française

 

Platon Rodokanakis (Πλάτων Ροδοκανάκης)

Le Théâtre Byzantin (Το Βυζαντινό Θέατρον)

Publication en 1919

Rev. "L’Illustré"

 

Platon Rodokanakis – Le Théâtre Byzantin – (Diptyques Byzantins) – Publication posthume (1919), rev. "L’Illustré"

Platon Rodokanakis

« Le Théâtre Byzantin »
(extrait des « Diptyques Byzantins »)

   (En décembre 1918, Platon Rodokanakis (Platon Rodokanakis), célèbre érudit et dramaturge, mourut. Platon Rodokanakis s’était consacré à des études approfondies sur l’histoire byzantine et laissa divers écrits historiques, des monographies et de nombreux articles publiés dans la presse. Parmi ses œuvres, il écrivit également le drame historique « Saint Démétrios », qui accrut encore sa renommée. La note suivante sur le théâtre byzantin, tirée de ses Diptyques Byzantins, constitue un hommage de la revue « L’Illustré ».)

   Il existait une scène à Byzance. Ou plutôt, deux types de scènes apparaissaient, car même à cette époque, le théâtre se divisait en deux : la littérature sérieuse et les revues.

   À la catégorie des revues, on pourrait rattacher toutes ces estrades installées dans diverses auberges des ports de Constantinople — Boucoléon, Éléuthérios ou le quai de Chalcédoine.
Là, diverses Theodoraï (Théodoras), en courtes robes, montaient pour exhiber leurs jambes, chanter des chansons grivoises, imiter et ridiculiser les personnages de la haute aristocratie, puis descendaient précipitamment s’asseoir sur les genoux de leur favori.

 Lors des grandes fêtes, des mariages royaux ou des réceptions d’ambassadeurs étrangers, quand la capitale se couvrait de bannières et de guirlandes fleuries, ces petits théâtres sortaient comme des escargots en tournée dans les quartiers. Là, les vedettes des enfers souterrains de Theophylaktos (Théophylacte), quelque Anastasô (Anastaso) ou quelque Komitô (Komito), forçaient les pieuses bourgeoises à barricader leurs fenêtres pour ne pas entendre le chant bacchique de la fameuse « máchlados » (mahlade).

    La littérature théâtrale sérieuse de l’époque byzantine apparaît pour la première fois dans les sources historiques au Xe siècle, quand l’évêque franc de Crémone, Liutprand (Liuprand), visita Constantinople comme ambassadeur du roi Otton.
Ce moine curieux rapporte dans ses mémoires, entre autres, avoir assisté à une représentation intitulée « L’Ascension du Prophète Élie ».
Une information semblable nous vient peu avant la chute de l’Empire grec, lorsque Bertrandon de la Broquière (Bertrandon de la Broquière) assista à la représentation d’une autre pièce intitulée « Les Trois Jeunes Gens dans la Fournaise ».

   Parmi les rares manuscrits ayant préservé l’inspiration dramatique de poètes inconnus, « Le Sacrifice d’Abraham » est sans doute l’un des plus révélateurs sur ce qu’était réellement un «Mystère».

   Ce drame religieux, surtout dans sa première moitié, présente un mouvement remarquable, et le conflit des sentiments y est exprimé avec une telle spontanéité qu’il émeut véritablement.

 

 

 

   Υπάρχει προηγηθείσα ανάρτηση στο ίδιο ιστολόγιο της 30 Μαρτίου 2022.

   Εδώ έχει επιπροστεθεί απόπειρα απόδοσης του κειμένου στα Αγγλικά και στα Γαλλικά.

   Έχει επίσης προστεθεί ένα άτυπο εργοβιογραφικό σημείωμα για τον Πλάτωνα Ροδοκανάκη.

 

 

 

-1883: Σμύρνη: γέννηση Πλάτων Ροδοκανάκης (1883-1919), Έλληνας πεζογράφος.

 

 

 

 

 

1908: Πλάτων Ροδοκανάκης, “De Profundis”, τυπογρ. Εστία, Αθήνα, (λυρικά πεζά, πεζά ποιήματα)

 <  Δύσκολη η επακριβής ειδολογική κατάταξη (ποίηση, λυρική πρόζα)

Υπενθυμίζουμε ότι ο Πλάτων Ροδοκανάκης εντάσσεται στο ρεύμα του αισθητισμού.

/ - 1. Προανάκρουσμα,

/ - 2. Νοσταλγία,

/ - 3. Αι δύο Σελήναι,

/ - 4. Ερωτικός Εσπερινός,

/ - 5. Φαιαί Αναμνήσεις,

/ - 6. Μαρμάρινος Ύπνος

/ - 7. Το Αρχιπέλαγος,

/ - 8. Τάνταλος,

/ - 9. Ανδρομέδα,

/ -10. Σμύρνη, *

/ -11. Ο Ύμνος του Μαχαραγιά *

  Αντιγράφω την κριτική του Στέλιου Ξεφλούδα από τον τόμο «Νιρβάνας, Χρηστομάνος, Ροδακανάκης και άλλοι», Αετός, Αθήνα, 1953, (σ. 24-25):

« Ο Πλάτων Ροδοκανάκης στα 1908 κυκλοφόρησε το πρώτο βιβλίο του με τίτλο “De Profundis”, γραμμένο σε μια εξεζητημένη καθαρεύουσα.

   Ένα είδος πεζών ποιημάτων, όπου ό,τι περιγράφεται μεγαλοποιείται, εξωραϊζεται κι’ είναι φορτωμένο από κοσμητικές εκφράσεις.

   Υπάρχει στο έργο.. προσπάθεια για αναζήτηση σπάνιων λέξεων.

  Το ύφος του έχει πλούτο χρωματικό, ακράτητη ωραιοπάθεια, είναι κομψότεχνο, περίτεχνο, εξεζητημένο.

  Υπάρχει ακόμα ένας τόνος ποιητικής απαισιοδοξίας

  Τα πεζογραφήματα του Ροδοκανάκη δεν είναι ούτε διηγήματα, ούτε αφηγήματα.

   Είναι στην ουσία μια προβολή του εαυτού του, της ιδιοσυγκρασίας του, του φλογερού του ερωτισμού, της απωθημένης ασκητικότητάς του, εξομολογήσεις, λυρικές περιγραφές, ιστορίες που μπορούσε να ήταν ποιήματα. Καμιά προσπάθεια για σύνθεση, για δημιουργία προσώπων, για απόδοση της αντικειμενικής πραγματικότητας.» > 

 

1908: Πλάτων Ροδοκανάκης, «Το φλογισμένο ράσο» (δημοσίευση) (αυτοβιογραφικό αφήγημα)

 < Το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Πλάτωνος Ροδοκανάκη «Το φλογισμένο ράσο» δημοσιεύτηκε σε συνέχειες στην εφ. «Ακρόπολις» στα 1908 [17-24 Φεβρουαρίου 1908].

   Στα 1911 εκδόθηκε αυτοτελώς σε τόμο.

  Ο Κωνσταντίνος Χρηστομάνος εργαζόταν ως δημοσιογράφος στην εφ. Ακρόπολι. ¨Όπως μας παραδίδει ο Μιχαήλ Ροδάς σε διάλεξή του στη Σμύρνη στα 1920 για τον Πλάτωνα Ροδοκανάκη – αναφέρεται από τον Απ. Σαχίνη στο βιβλίο του «Η Πεζογραφία του Αισθητισμού», 1981, (σ. 407)- εκεί (δηλ. στην εφ. Ακρόπολι) πρωτοδημοσίευσε τα λυρικά αφηγήματά του «Το φλογισμένο ράσο» (Φεβρουάριος 1908) και «Το βυσσινί τριαντάφυλλο» (Φεβρουάριος 1909). >  

 

 

 

1908: Κωνσταντίνος Χρηστομάνος, «Τρία φιλιά», (δράμα) (παράσταση)

[ Η σύγκρουση με τον Πλάτωνα Ροδοκανάκη ]

 < / - a) Η τραγική σονάτα εις μέρη 3 «Τρία φιλιά» του Κωνσταντίνου Χρηστομάνου παραστάθηκε στις 29 Αυγούστου 1908 από την «Νέα Σκηνή». [ο πλήρης τίτλος του θεατρικού ομίλου: «Η Νέα Σκηνή»]. >

  Πρωταγωνίστρια: η Μαρίκα Κοτοπούλη

/ - b) αδρομερώς η υπόθεση:

   Η Ντοντό και η Λιάνα αγαπούν τον Φαίδη. Ο Φαίδης νυμφεύεται την Ντοντό. Γυρνώντας από το ταξίδι του μέλιτος φιλά την Λιάνα, κατά παράκληση της Ντοντός. Η Ντοντό αρρωσταίνει. Πρόκειται να πεθάνει. Φέρνει στο σπίτι τους τη Λιάνα, βάζει τον Φαίδη να ξαναφιλήσει τη Λιάνα μπροστά της, και η Ντοντό πηγαίνει στην άλλη κάμαρα και αυτοκτονεί.

/ - c) σύντομη παρουσίαση από το περ. «Νέα Ζωή»:

{ Τα «Τρία φιλιά» του Χρηστομάνου είν’ ένα ποιητικώτατο και πολύ λεπτό ψυχολογικό έργο.

    Δυό φιλενάδες, η Δόρα κ’ η Λιάνα, μικρές ακόμα, μαθήτριες του παρθεναγωγείου με κοντά φουστανάκια, αγαπούν κ’ η δυό μαζύ κάποιο νέο, Φαίδωνα τ’ όνομα, της Σχολής την Ευελπίδων. Η μιά τον αγαπά για τα χαρίσματά του, η άλλη κατά συμπάθειαν γιατι τον αγαπά κ’ ή φιλενάδα της. Ήλθεν εποχή που οι δυό ερωτευμένοι, ο Φαίδων κ’ η Δόρα στεφανώθηκαν. Δεν πέρασ’ όμως πολύς καιρός κι’ ο Φαίδων άρχισε ν’ αγαπά τη Λιάνα.

    Η Δόρα το αντιλαμβάνεται και τρελλή από τη ζούλια της μιά μέρα, την ώρα που ο Φαίδων κ’ η Λιάνα βρισκόντανε ’ς τη σάλα του σπιτιού της αγκαλιασμένοι, χωρίς να τους φανερώση τίποτες πηγαίνει στο διπλανό δωμάτιο και σκοτόνεται με το πιστόλι, αφίνοντάς τους ανεξήγητη την αιτία του σκοτωμού της, έτσι για να ιβασανίζουνται διπλά.}

/ - πηγή c.: περ. «Νέα Ζωή», Αλεξάνδρεια, Έτος Ε’, τεύχος 49, Οκτώβριος 1908, στήλη: Με μια ματιά, (σ. 30-31).

/ - d.) Δημοσίευση του θεατρικού στο περ. «Ο Παν» (1909), σε τρία τεύχη, τεύχος Ιανουάριος 1909, τεύχος Φεβρουάριος 1909, τεύχος Μάρτιος-Απρίλιος 1909 :

Κ. ΧΡΗΣΤΟΜΑΝΟΥ

ΤΑ ΤΡΙΑ ΦΙΛΙΑ

ΤΡΑΓΙΚΗ ΣΟΝΑΤΑ ΣΕ ΤΡΙΑ ΜΕΡΗ

 

/ - ) Γύρω από την υπόθεση του συγκεκριμένου θεατρικού έργου του Κωνσταντίνου Χρηστομάνου δημιουργήθηκε σάλος και φιλολογική δίκη περί λογοκλοπής.

    Ο Πλάτων Ροδοκανάκης υποστήριξε ότι πρωτύτερα είχε αφηγηθεί  την αρχική υπόθεση του αφηγήματός του «Το βυσσινί τριαντάφυλλο», που περιελάμαβανε έναν εύελπι, στο καφνείον «Το Πανελλήνιον» ενώπιον των Καμπούρογλου, Κατσίμπαλη, Χρηστομάνου, Γιαννόπουλου.

   Μετά από λίγες ημέρες πληροφορήθηκε την αναγγελία του ανεβάσματος της τραγικής σονάτας του Κωνσταντίνου Χρηστομάνου «Τρία φιλιά», που σύμφωνα με τον Πλάτωνα Ροδοκανάκη, ήταν η ίδια υπόθεση με την οποία εκείνος είχε αφηγηθεί ενωρίτερα στην ομήγυρη των συγγραφέων στο «Πανελλήνιον».

   Ακολούθησαν καταγγελίες και ανταλλαγή επιστολών στις εφημερίδες.

   Στο τέλος η φιλολογική διαμάχη κλιμακώνεται σε «φιλολογική δίκη», όπου ο Κωνσταντίνος Χρηστομάνος καταγγέλλει τον Πλάτωνα Ροδοκανάκη επί δυσφημίσει, η οποία διεξήχθη στο Ειρηνοδικείον. Μάλιστα στη δίκη κατέθεσαν πολλοί διακεκριμένοι λόγιοι της εποχής, ακόμη μάλιστα και ο Κωστής Παλαμάς. Τελικώς ο Πλάτων Ροδοκανάκης απηλλάγη.

  Τελικώς, όπως ομολογεί ο ίδιος ο Πλάτων Ροδοκανάκης, αναγκάστηκε να παραλλάξει τον κεντρικό ήρωα στο «Βυσσινί τριαντάφυλλο», αρχικώς να τον παρουσιάσει ως μουσικό, στην τελική μορφή του έργου ως ζωγράφο, και τα «τρία φιλιά» που ανταλλάσσουν οι ερασταί να τα μετατρέψει σε «χίλια φιλιά».

 / - περισσότερα για τη συγκεκριμένη «φιλολογική δίκη» δες στο Απόστολος Σαχίνης, «Η Πεζογραφία του Αισθητισμού», 1981, (σ. 416-418). >

 

 

 

1911: Πλάτων Ροδοκανάκης, «Το φλογισμένο ράσο», Εστία, Αθήνα, (έκδοση σε τόμο) (αυτοβιογραφικό πεζογράφημα)

< Υπενθύμιση: είχε δημοσιευτεί το πρώτον σε συνέχειες στην εφ. «Ακρόπολις» από τις 17-24 Φεβρουαρίου του 1908. Τώρα εκδίδεται σε αυτοτελή τόμο.

/ - a.)  Ο Γρηγόριος Ξενόπουλος σε βιβλιοκριτική του τον Μάρτιο του 1908, αμέσως δηλαδή μετά την δημοσίευση του αφηγήματος στην εφ. Ακρόπολι γράφει μεταξύ άλλων για το «Φλογισμένο ράσο» .. .

 « Το σχεδίασμα του δράματος, με το οποίον τελειώνει το έργον, υπενθυμίζει πολύ, εις τ΄αποσπάσματά του, την Σαλώμην του Όσκαρ Ουάιλδ και εν μέρει την Ελισάβετ του Χρηστομάνου.»

/ - b.) Αναγράφεται η κριτική του Απόστολου Σαχίνη («Πεζογραφία του Αισθητισμού», 1981, (σ. 414-415):

 « Είναι το καλύτερο αφήγημά του. Όλο το βιβλίο παρουσιάζεται σαν ημερολόγιο του «εσωτερικού του είναι»

/ - c.) Ο Στέλιος Ξεφλούδας στην εισαγωγή του στον τόμο που έχει επιμεληθεί και ανθολογήσει «Νιρβάνας, Χρηστομάνος, Ροδοκανάκης και άλλοι», Αετός, Αθήνα, 1953, (σ 25) γράφει:

  « Ο Ροδοκανάκης στο «Φλογισμένο ράσο» μας δίνει εξομολογητικά τον εαυτό του, την εφηβική του αυτοβιογραφία. Οι εξομολογήσεις αυτές …δείχνουν την αγωνία και το αισθησιακό μαρτύριο ενός νέου απομακρυσμένου από κάθε χαρά της ζωής, που άφησε, όπως γράφει, απ’ τους ώμους του να κυλιστεί το ράσο, δραπέτης της Χάλκης.»

/ - d.)  Ο Μιχάλης Ροδάς σε διάλεξή του για τον Πλάτωνα Ροδοκανάκη στη Σμύρνη στα 1920, (δηλαδή μετά τον θάνατο του συγγραφέα:1919) λέει μεταξύ άλλων:

  « Ο Ροδοκανάκης παρά τις αντιρρήσεις της μητέρας του, αποφάσισε να να φοιτήσει στη θεολογική Σχολή της Χάλκης. Ωστόσο η ωραιοπάθεια και η ηδυπάθεια της ιδιοσυγκρασίας του τον ανάγκασαν να την εγκαταλείψει και να επιστρέψει στον «κόσμο».»

 

 

1912: Πλάτων Ροδοκανάκης, «Ο θρίαμβος», (πεζοτράγουδο)

 

1912: Πλάτων Ροδοκανάκης, «Το βυσσινί τριαντάφυλλο»,  (τόμος) (αφηγήματα)

< Μερικά από τα σχόλια του Στέλιου Ξεφλούδα, προερχόμενα από την εισαγωγή του στον τόμο των εκδόσεων Αετός (1953) «Νιρβάνας, Χρηστομάνος, Ροδοκανάκης και άλλοι» (σ. 26):

   « Στο «βυσσινί τριαντάφυλλο» ο Ροδοκανάκης θέλει να βγει από τον εαυτό του, να δημιουργήσει κάποια ιστορία, να ζωντανέψει κάποια πρόσωπα. Δεν το κατορθώνει. Εξακολουθεί  κι εδώ (όπως στο «φλογισμένο ράσο») να εξομολογιέται δια μέσου των προσώπων του. Το έργο δεν είναι διήγημα. Είναι ένα λυρικό πεζογράφημα ή καλύτερα ένα σύμβολο του έρωτα και του θανάτου.»

  Πιο κάτω ο Στέλιος Ξεφλούδας μας παραθέτει κριτική του Κωστή Παλαμά από τον πρόλογο του βιβλίου:

  « Στο «βυσσινί τριαντάφυλλο» βρίσκετε στοιχεία από τη ζωή, το σχέδιο μιας ιστορίας, κάτι σαν ψυχολογική ανάλυση, κάποι δράμα, κάτι σαν χαρακτήρας, λίγη ειρωνεία, λίγη φιλοσοφία, ξέρω κι εγώ τι. Μα το ξεδιακριτικό του γνώρισμα είναι το εγώ του συγγραφέα , που δεν περιγράφει τη ζωή πιστά ή άπιστα, μα την ερμηνεύει ντύνοντάς την… μέσα στα φορέματα του λυρισμού».

  Όπως γράφει ο Απόστολος Σαχίνης στο «Η πεζογραφία του Αισθητισμού» (1981, σ. 409): «Ο Ροδοκανάκης υπήρξε πρώιμο ταλέντο. Παρουσιάστηκε νωρίς στα νεοελληνικά γράμματα –νέος, μόλις 24 χρονών (το De Profundis κυκλοφόρησε στα τέλη του 1908). Αλλά και φανέρωσε , κυρίως με το «Φλογισμένο ράσο» που είναι το πιο αξιόλογο αφήγημά του, μια αναμφισβήτητη ωριμότητα έκφρασης. Με τα δύο αυτά έργα (που δημοσιεύτηκαν στα 1908) θα έλεγε κανείς πως ολοκλήρωσε τη συγγραφική του προσωπικότητα.

    Τόσο «Ο θρίαβος» όσο και αφηγήματα στο «Βυσσινί τριαντάφυλλο» δεν πρόσθεσαν τίποτα το σημαντικό στη λογοτεχνική παραγωγή του. Εξάλλου έπειτα από το «Βυσσινί τριαντάφυλλο», το τελευταίο του αυτό βιβλίο, έπειτα δηλαδή από τα είκοσι εννέα του χρόνια, έπαψε πια να ασχολείται με την αφηγηματική πεζογραφία.»

   Λίγο παρακάτω στο ίδιο βιβλίο (σ. 414) ο Απόστολος Σαχίνης σημειώνει εντοπίζοντας την διάθεση απαισιοδοξίας που χαρακτηρίζει όλο το έργο του Πλάτωνα Ροδοκανάκη:

  « Έπειτα, «Το βυσσινί τριαντάφυλλο» τελειώνει  με τη διπλή αυτοκτονία των δύο ερωτευμένων, που είναι τα κύρια πρόσωπά του, ενώ όλα σχεδόν τα αφηγήματα του ομώνυμο τόμου καταλήγουν σε θανάτους, αρρώστιες και δυστυχίες κάθε λογής».

/ - δες επίσης, μεταξύ άλλων, την εκτενή παρουσίαση του συγκεκριμένου βιβλίου, με φωτογραφία του αυθεντικού πρωτότυπου εξωφύλλου, στον ιστότοπο «Περί… γραφής», λήμμα: Ροδοκανάκης Πλάτων (λήμμα που περιέχει πολλά στοιχεία για τη ζωή και την εργογραφία του Πλάτωνος Ροδοκανάκη). >

 

-1916: Πλάτων Ροδοκανάκης, «Βυζαντινά Πολύπτυχα», (μελέτη)

 

1918: Πλάτων Ροδοκανάκης, «Η Κλυταιμνήστρα», (δράμα) (παράσταση)

 < Το δράμα «Η Κλυταιμνήστρα» του Πλάτωνος Ροδοκανάκη εις στίχους ιαμβικούς παραστάθηκε στην Αθήνα, πρεμιέρα: 9 Σεπτεμβρίου 1918, από τον θίασο Μαρίκας Κοτοπούλη. >

 

 

 

 

 

 

 

1919: θάνατος του Πλάτωνος Ροδοκανάκη (1883-1919), Έλληνα πεζογράφου.

/ - επιλεγέντα αποσπάσματα από επιθανάτιο άρθρο στο περ. «Πινακοθήκη»:

   Απέθανεν εις το νοσοκομείον «Ευαγγελισμός» ο Πλάτων Ροδοκανάκης, μυθιστοριογράφος και δραματικός συγγραφεύς.

    Υπάλληλος βιβλιοπωλείου [:Ελευθερουδάκης], ενεφανίσθη το πρώτον με το έργον «De profundis» ρυθμικόν πεζογράφημα. Κατόπιν εδημοσίευσε το «Φλογισμένο ράσο» και αργότερα το λυρικόν μυθιστόρημα «Το βυσινί τριαντάφυλλο».

    Εις το «Έθνος» είχε δημοσιεύση την «Θυσίαν», ενδιαφέροντα δε χρονογραφήματα εδημοσίευσε κατά καιρούς εις Αθηναϊκάς εφημερίδας.

    Εσχάτως εξέδωκε τα «Βυζαντινά πολύπτυχα».

    Έγραψε και δύο λυρικά δράματα, τον «Άγιον Δημήτριον» και την «Κλυταιμήστραν».

    Ο  Ροδοκανάκης ήτο πρωτότυπος και αισθητικός συγγραφεύς. Τα έργα του έχουν χρώμα και ρυθμόν.

   Εσχάτως είχεν επιδοθή εις Βυζαντινός μελέτας. είχε διορισθή έφορος των εν Θεσσαλονίκη Βυζαντινών αρχαιοτήτων και πρό τινος είχεν αναλάβη την διεύθυνση του νεοσυστάτου Βυζαντινού Αρχαιολογικού τμήματος εις το Υπουργείον της Παιδείας.

    Η κηδεία του εγένετο δημοσία δαπάνη. Τον νεκρόν απεχαιρέτησεν ο κ. Ηλίας Βουτιερίδης εκ μέρους του «Συνδέσμου των Συντακτών».

/ - πηγή: περ. «Πινακοθήκη», Χρονιά ΙΗ, τεύχος 215-216, Ιανουάριος-Φεβρουάριος 1919, (σ. 110). >  

 

 

 

-1920: + Πλάτων Ροδοκανάκης, «Η Βασίλισσα και αι Βυζαντιναί Αρχόντισσαι», Μιχαήλ Σ. Ζηκάκης, Εν Αθήναις,  (μελέτη)

< Τα Περιεχόμενα:

/ - Πρόλογος

/ - Κεφ. Α’.:

/ - Η Αυγούστα,

/ - Κεφ. Β’.:

/ - Τα αυτοκρατορικά συνοικέσια

/ - Η υποδοχή της νύμφης,

/ - Το στέψιμον,

 [ η «Πρόκυψις» αυτής: η αφ’ υψηλού δηλαδή επίδειξίς της εις τους δήμους.]

/ - Περέργοι γάμοι,

[ - a.) το συνοικέσιον του βασιλέως Ιωάννου Παλαιολόγου υιού του Μανουήλ Παλαιολόγου, με την Σοφίαν, θυγατέρα του μαρκησίου Μόντης Φερράρα. Η κόρη είχε πολύ ωραίον σώμα, δυστυχώς όμως η κεφαλή αυτής ήτο η συγκέντρωσις κάθε ασχημίας.

/ - b.) H «εκ Λογγοβάρδων» Ειρήνη, σύζυγος του Ανδρονίκου Β’ του Παλαιολόγου. Η Ειρήνη ήθελε να επιβάλει εις το Βυζάντιον τα περί διαδοχής έθιμα, τα επικρατούντα εις τα κρατίδια της Ιταλίας.

/ - c.) H Ευδοκία, η τρίτη θυγάτηρ του Αλεξίου Αγγέλου, συζευχθείσα τον ηγεμόνα των Σέρβων, Στέφανο Νεμάν, ευρίσκετο μετ’ αυτού εις χυδαιοτάτας διενέξεις.

/ - d.) H Θεοδώρα, θυγάτηρ του αυτοκράτορος Ιωάννου Καντακουζηνού, της οποίας το συνοικέσιον με τον σουλτάνο Ορχάν της Προύσσης ήτο πολιτική ανάγκη αναπόδραστος.

/ - e.) Δια του γάμου της ελληνίδος πριγκηπίσσης Ειρήνης μετά του τσάρου Πέτρου, η Βουλγαρία του δεκάτου αιώνος, αρδευθείσα από το ρεύμα ελλήνων καλλιτεχνών ήρχισε να δεινύη συμπτώματα εκπολιτίσεως.

/ - f.) Ο γάμος της Ελένης, θυγατρός του Ασσάν Ιωάννου, με τον υιόν του Ιωάννου Δούκα, Θεόδωρον. Ο γαμβρός ήγε ηλικίαν δώδεκα ετών, η δε νύμφη μόλις είχεν ιδεί να ανθή ο ένατος Μάϊος της ζωής της.

/ - Κεφ. Γ’:

/ - Οι καθρέπται,

/ - Αι κομμώσεις,

/ - Τα καλύμματα της κεφαλής,

/ - Τα υφάσματα,

/ - Τα κοσμήματα,

/ - Τα υποδήματα,

/ - Τα φορεία,

/ - Η εθιμοτυπία,

/ - Η δίαιτα,

/ - Κεφ. Δ’.:

/ - Η φιλανθρωπία,

/ - Κεφ. Ε’.:

/ - Γυναικείοι ηρωϊσμοί,

/ - Μαύραι ημέραι,

/ - Η θέσις της γυναικός εν τη κοινωνία,

/ - Τα μοναστήρια,

/ - Ερωτικαί περιπέτειαι,

/ - Τα λουτρά,

/ - Κεφ. ΣΤ’.:

/ - Η κηδεία της Αυγούστης,

/ - Ο βασιλικός ενταφιασμός,

/ - Το αυλικόν πένθος. >

 

 

-1922: + Πλάτων Ροδοκανάκης, «Το Βυζαντινόν Θέατρον», (άρθρο) (μεταθανάτια δημοσίευση)

< Το άρθρο-δοκίμιο του τεθνεώτος Πλάτωνος Ροδοκανάκη «Το Βυζαντινόν Θέατρον» δημοσιεύθηκε στην ετήσια περιοδική έκδοση: Ερασμία Ν. Ζαριφάκη, «Νεοελληνικόν Ημερολόγιον 1922», τόμος Β΄, εκ του Πατριαρχικού Τυπογραφείου, Εν Αλεξανδρεία, 1922, σελ. 35-37. >

 

 

1922: + Πλάτων Ροδοκανάκης, «Άγιος Δημήτριος: μυστήριον εις πράξεις 3», Εστία, Εν Αθήναις, (θεατρικό) (έκδοση)  

 

1923: + Πλάτων Ροδοκανάκης, «Μέσα στα γιασεμιά. (Σμυρναϊκό Διήγημα)», [σειρά: Βιβλιοθήκη της τσέπης, 3], (έκδοσις περ. «Χαραυγή»), Εν Αθήναις, (σ. 47). (Εκτενές διήγημα - νουβέλλα)

Τα κεφάλαια της νουβέλλας:

/ - Η Πελαγία,  

/ - Μητέρα και κόρη,

/ - Στο σπίτι,

/ - Η επίσκεψις,

/ - Ο Τζάκος,

/ - Ο πατέρας,

/ - Το μαγαζάκι του Σκίντζη. >

 

 

       

 

 

 

ΕΛΕΥΘΕΡΟΓΡΑΦΟΣ

eleftherografos.blogspot.com

[ ανάρτηση 2 Ιουλίου 2025 : 

Πλάτων Ροδοκανάκης

« Το βυζαντινόν θέατρον »

δημοσίευση 1919

περ. "Η Εικονογραφημένη"

(απόδοση στα Αγγλικά και Γαλλικά)

Θεατρογραφικά

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ]