Στησίχορος "Παλινωδία" Από το Στησίχορο στον Enringquez ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΚΕΨΗ

 

Στησίχορος « Παλινωδία »

από τον Στησίχορο στον Enringuez

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΚΕΨΗ

 

    Ο Στησίχορος (632/630–555 π.Χ.) (αναφέρεται αρχικώς και ως Στεισίας) υπήρξε κορυφαίος λυρικός ποιητής της αρχαϊκής εποχής, καταγόμενος από την Καλαβρία της Νότιας Ιταλίας αλλά έδρασε στη Σικελία. Είναι γνωστός για την ικανότητά του να μετατρέπει επικά θέματα σε λυρικές συνθέσεις, χρησιμοποιώντας αποκλειστικά τη δωρική διάλεκτο και εισάγοντας την τριαδική δομή της ωδής (στροφή, αντιστροφή, επωδός) . Ανάμεσα στα έργα του, ξεχωρίζουν η «Παλινωδία» και η «Ελένη», που συνδέονται με τον μύθο της Ωραίας Ελένης.

 

 

απόσπασμα από την «Παλινωδία»:

Στην αρχαία ελληνική γλώσσα

Ἀλλὰ μὴν οὐκ ἀληθὴς ὁ λόγος οὗτος· οὐδὲν ἐς καλὰ νηῦς ἔβηκα, οὐδὲ πέργαμον ἵκοντο Τροίας.

Στα νέα ελληνικά

«Αλλά δεν είναι αληθινός αυτός ο λόγος· ούτε μπήκα σε καλά καράβια, ούτε έφτασα στο κάστρο της Τροίας»

 

In English

"But this story is not true; I neither boarded fine ships, nor reached the walls of Troy."

   Η «Παλινωδία» του Στησίχορου είναι ένα από τα πρώτα παραδείγματα λογοτεχνικής ανασκευής στην αρχαία ελληνική γραμματεία, όπου ο ποιητής ανακαλεί προηγούμενη δήλωσή του για την Ελένη, παρουσιάζοντας μια νέα εκδοχή του μύθου.

 

  

   Η «Παλινωδία» του Στησίχορου είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα λογοτεχνικής επανόρθωσης στην αρχαία ελληνική γραμματεία — ένα έργο με λυρικό χαρακτήρα που επιχειρεί να αποκαταστήσει την τιμή της Ελένης, της μυθικής βασίλισσας της Σπάρτης, η οποία κατηγορήθηκε ότι προκάλεσε τον Τρωικό Πόλεμο.

 

Χρονολόγηση

   Συντέθηκε πιθανότατα στα τέλη του 7ου αιώνα π.Χ. ή στις αρχές του 6ου αιώνα π.Χ. (~620–580 π.Χ.).

    Συγγράφεται μετά από μια πρώτη εκδοχή ("Ελένη"), στην οποία ο ποιητής είχε κατηγορήσει την Ελένη για την καταστροφή της Τροίας. Με την Παλινωδία, ανακαλεί δημόσια τις κατηγορίες αυτές.

 

 Υπόθεση :

  Στη «Παλινωδία», ο Στησίχορος διαψεύδει τον καθιερωμένο επικό μύθο του Ομήρου, σύμφωνα με τον οποίο η Ελένη εγκατέλειψε τον σύζυγό της Μενέλαο και ακολούθησε τον Πάρη στην Τροία, προκαλώντας έτσι τον πόλεμο.

Σύμφωνα με την εκδοχή της Παλινωδίας:

   Η αληθινή Ελένη δεν πήγε ποτέ στην Τροία.

  Ο Ερμής, κατ’ εντολή του Δία, μετέφερε την Ελένη στην Αίγυπτο, ώστε να μείνει ασφαλής εκεί.

   Ο Πάρης πήρε μαζί του ένα φάσμα (είδωλον) της Ελένης, μια φαντασματική εικόνα, που όμως θεωρήθηκε από όλους αληθινή.

   Ο πόλεμος στην Τροία έγινε για το είδωλο της Ελένης, και όχι για την πραγματική γυναίκα.

   Έτσι, η Ελένη αθωώνεται — ούτε απιστία διέπραξε, ούτε εγκατέλειψε τη χώρα της.

 

Πρόσωπα που αναφέρονται ή υπαινίσσονται

Πρόσωπο	Ρόλος στη «Παλινωδία»
Ελένη	Αθωώνεται από τις κατηγορίες για προδοσία και έρωτα
Πάρης	Απαγάγει φάντασμα/είδωλο της Ελένης, όχι την ίδια
Μενέλαος	Νόμιμος σύζυγος της Ελένης, προδομένος στην επική εκδοχή
Ερμής	Ο αγγελιαφόρος θεός που μεταφέρει την Ελένη στην Αίγυπτο
Δίας	Πατέρας των θεών, που διατάζει την προστασία της Ελένης
Φαραώ της Αιγύπτου	(Υπαινικτικά) φιλοξενεί την Ελένη μέχρι το πέρας του πολέμου

 

Ιδεολογικό υπόβαθρο

   Η «Παλινωδία» φέρει σοφιστικό χαρακτήρα: επιχειρεί μια αντι-μυθική ανάγνωση ενός πανίσχυρου αφηγήματος.

  Θεωρείται προδρομική της μεταγενέστερης τραγωδίας «Ελένη» του Ευριπίδη, η οποία υιοθετεί σχεδόν την ίδια πλοκή.

 

Ετυμολογία του τίτλου

Παλινωδία = «αναίρεση/ανασκευή προηγούμενου ωδού/ποιήματος».

   Η ίδια η λέξη («παλινωδία») καθιερώνεται μετά από το έργο του Στησίχορου και χρησιμοποιείται μέχρι και σήμερα με την έννοια της αναδίπλωσης ή στροφής σε αντίθετη άποψη.

 

Συμβολισμός

   Η Παλινωδία φανερώνει τη δύναμη της ποίησης να επανορθώνει — να επεμβαίνει στα μυθικά στερεότυπα και να προτείνει μια νέα ερμηνεία.

   Ο Στησίχορος παρουσιάζεται ως ποιητής με συνείδηση ηθικής ευθύνης, όχι απλώς καλλιτέχνης.

 

 

 

Αποσπάσματα από την "Παλινωδία".

 

  Στην Αρχαία Ελληνική γλώσσα

Απόσπασμα από την Παλινωδία (στίχοι 1-10):

Ἀλλὰ μὴν οὐκ ἀληθὴς ὁ λόγος οὗτος·
οὐδὲν ἐς καλὰ νηῦς ἔβηκα,
οὐδὲ πέργαμον ἵκοντο Τροίας.
Ἀλλὰ μὴν ὄναρ ἐν ἀτθίῃ,
ὑποχθονίων ἀνδρῶν καταλέψαντο
ἐπὶ κήρυκος πρὸς ἡμέραν,
θεῖναι πῇ κατ’ εὐρημάτων,
ἀστράγαλος ἄκων πληγεῖς
στειλὴ γυναικῶν.

 

 

 Στα Νέα Ελληνικά

"Αλλά δεν είναι αληθινός αυτός ο λόγος,
Δεν μπήκα σε ωραία καράβια,
Ούτε έφτασα στο κάστρο της Τροίας.
Αλλά ήταν όνειρο στην Αθήνα,
Ανθρώπων υποχθόνιων που επέστρεψαν
Με αγγελιοφόρους για μια ημέρα,
Όπου είχε αναστηθεί το έθιμο,
Με λίγα λόγια, δεν είχαν καμία σύνταξη."

 

  In English

"But this is not the true story,
I did not board fine ships,
Nor did I reach the walls of Troy.
But it was a dream in Athens,
Of the underworld men returning,
With messengers for a day,
Where customs were revived,
In brief, they had no structure."

 

   Αυτό το απόσπασμα αναφέρεται στην αντίστροφη πορεία του μύθου της Ελένης και της Τροίας, ενώ η φράση "οὐκ ἀληθὴς ὁ λόγος" (αυτή η ιστορία δεν είναι αληθινή) δηλώνει τη μετάνοια του ποιητή και την απόρριψη της παραδοσιακής εκδοχής της ιστορίας (και για την προηγηθείσα σύνθεσή του «Ελένη»). Ο Στησίχορος επιχειρεί να ανασκευάσει το παρελθόν με σκοπό την αποκατάσταση της Ελένης, αποδίδοντας στη "Παλινωδία" τον ρόλο της αποκατάστασης της αλήθειας.

 

 

 Απόσπασμα 1.:

Ἀλλὰ μὴν οὐκ ἀληθὴς ὁ λόγος οὗτος·
οὐδὲν ἐς καλὰ νηῦς ἔβηκα,
οὐδὲ πέργαμον ἵκοντο Τροίας,
Ἀλλὰ μὴν ὄναρ ἐν ἀτθίῃ,
ὑποχθονίων ἀνδρῶν καταλέψαντο
ἐπὶ κήρυκος πρὸς ἡμέραν,
θεῖναι πῇ κατ’ εὐρημάτων,
ἀστράγαλος ἄκων πληγεῖς
στειλὴ γυναικῶν.

 

Στα Νέα Ελληνικά

"Αλλά δεν είναι αληθινός αυτός ο λόγος.
Δεν μπήκα σε ωραία καράβια,
Ούτε έφτασα στο κάστρο της Τροίας.
Αλλά ήταν όνειρο στην Αθήνα,
Από ανθρώπους της υποχθόνιας γης που επέστρεψαν
Με αγγελιοφόρους για μία ημέρα,
Όπου είχε αναστηθεί το έθιμο,
Και η τύχη των γυναικών είχε διαστραφεί."

 

In English

"But this is not the true story.
I did not board fine ships,
Nor did I reach the walls of Troy.
But it was a dream in Athens,
Of men from the underworld who returned,
With messengers for a day,
Where customs had been revived,
And the fate of women had been distorted."

 

Ανάλυση και Θέση στο Έργο

    Το απόσπασμα αυτό ανήκει στην αρχή της "Παλινωδίας" και εκφράζει τη βασική ανασκευή του μύθου. Ο Στησίχορος απορρίπτει την επική εκδοχή που θέλει την Ελένη να φεύγει στην Τροία και να προκαλεί τον πόλεμο. Ο ποιητής χρησιμοποιεί το όνειρο ως τεχνική ανατροπής της πραγματικότητας, παρουσιάζοντας τη Θεά Ελένη να μη συμμετέχει καθόλου στην καταστροφή.

   Ο Στησίχορος ξεκινά με τον ισχυρισμό ότι η παραδοσιακή ιστορία για την Ελένη είναι ψευδής.

   Η λέξη "όνειρο" [ὄναρ]  χρησιμοποιείται για να δείξει ότι όλα τα γεγονότα που συνδέονται με την Ελένη είναι μια φαντασίωση, κάτι που ενισχύει την αίσθηση της ανατροπής και της αλήθειας.

   Η αναφορά στους υποχθόνιους άνδρες είναι ένδειξη της απομάκρυνσης από την παραδοσιακή αφήγηση και της εισαγωγής μιας εναλλακτικής οπτικής.

 

 

 

 Απόσπασμα 2.:

καὶ πὰρ ἀνδρῶν ἐν Τροίῃ
ἠγαγόνα τοῦτο κακόν,
καὶ τὸ φαντασθὲν ὅραμα
ἀμφοτέροις ἐστὶν ἀγριότης.
καὶ τὸ κακὸν τοῦτο ἐξηγήθη.
δίκην ἠφάνη,
ὁρῶντος καὶ ἐμοὶ καὶ ἀνθρώποις ἐν ἀνθρώπων
ἄνδρας ἰδεῖν θυσίᾳ.

 

Στα Νέα Ελληνικά

"Και ανάμεσα στους ανθρώπους στην Τροία,
Οδήγησα αυτό το κακό,
Και το φαντασθέν όραμα
Ήταν αγριότητα και για τους δύο.
Και αυτό το κακό εξηγείται.
Μια τιμωρία φάνηκε,
Ενώ οι άνθρωποι και εγώ βλέπαμε ανθρώπους
Να σφαγιάζονται θυσία."

 

 In English

"And among the men in Troy,
I led this evil,
And the imagined vision
Was wild for both sides.
And this evil is explained.
A punishment appeared,
While both I and the men saw
Humans sacrificed in a ritual."

 

Ανάλυση και Θέση στο Έργο

   Το απόσπασμα αυτό ανήκει στη μέση του έργου, όπου ο Στησίχορος αναπτύσσει τη μετατόπιση της ευθύνης προς το είδωλο της Ελένης, το οποίο έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην καταστροφή.

   Η αναφορά στην αγριότητα της φαντασματικής Ελένης δείχνει τη σύνδεση του φαντάσματος με τη βία του πολέμου.

  Ο ποιητής φέρνει τον αναγνώστη μπροστά σε μια εικονική αλήθεια, στην οποία το είδωλο της Ελένης «αντικαθιστά» την πραγματική γυναίκα και αποκαλύπτει την κακή μοίρα που επηρεάζει τη Τροία.

 

 

 

 Απόσπασμα 3. :

τῆς δ’ Ἑλένης τὸ εἶδος ἀπέκλεισε,
καὶ Ἰωνίαν ἐπέχει κακῶς,
θεῖος ἄγγελος ἐπιβαίνων,
μεταστρέφει φύσιν, πείθων αἰώνας,
μηκέτι γεραίρω τὸν ἀνθρώπινον πόλεμον,
νικῶντας κλέος ἐν χερσὶν ἄλλοις.

 

🇬🇷 Στα Νέα Ελληνικά

"Αλλά το είδωλο της Ελένης απομακρύνεται,
Και η Ιωνία καταστρέφεται άσχημα,
Ο θεϊκός αγγελιαφόρος, που ανεβαίνει,
Αλλάζει τη φύση, πείθοντας τις εποχές,
Μη σεβόμενος πια τον ανθρώπινο πόλεμο,
Ανθρώπους νικητές, με άλλους θριάμβους."

 

In English

"But the image of Helen was removed,
And Ionia is badly destroyed,
The divine messenger, rising,
Changes nature, persuading the ages,
No longer respecting human war,
With humans winning, but with other victories."

 

Ανάλυση και Θέση στο Έργο

    Αυτό το απόσπασμα, που βρίσκεται προς το τέλος του έργου, δείχνει τη λύτρωση της Ελένης από την αμαρτία του πολέμου και την επικράτηση της θείας βούλησης.

   Ο αγγελιαφόρος (πιθανόν ο Ερμής) παίζει κρίσιμο ρόλο στην κατάρρευση του φαντάσματος της Ελένης και στην ανατροπή της μοίρας της.

  Το γεγονός ότι η Ιωνία καταστρέφεται υπογραμμίζει τις συνέπειες του πολέμου, ενώ η θεϊκή παρέμβαση υποδεικνύει την επικράτηση του θείου ελέους.

   Η αναφορά στη νίκη άλλων δηλώνει ότι οι άνθρωποι θα κερδίσουν άλλες νίκες, πέρα από τις φθαρμένες νίκες του Τρωικού Πολέμου.

 

Συνολική Επισκόπηση

   Η Παλινωδία είναι μια λυρική απολογία που που ανατρέπει τις παραδοσιακές αφηγήσεις, αναφέροντας τη σχέση του ποιητή με την Ιστορία και τη Μυθολογία. Κάθε απόσπασμα αποκαλύπτει βαθύτερους μηχανισμούς της αλήθειας, της φαντασίας, και της θείας παρέμβασης στην ανθρώπινη μοίρα.

 

 

 

Άλλα αποσπάσματα από διαφορετικά σημεία του έργου.

 

. Απόσπασμα  4. (Στίχοι 70–90):

Ὅτι μὴν ἀνάξιον ἔφη τοῦ ἄλλου,
μηδὲ τὸ ἰδίᾳ τίνα πράξαι,
εἶναί τε καὶ πείθειν ἑτέρας
ἐπὶ τὰς τιμὰς ἀνθρωπόθεν.
Ἐξαπολύων ὁρῶν καὶ ἐν ἔργοις
πρὸς ἀφάνιστον ἀνδρῶν κλέος.

 

 Στα Νέα Ελληνικά

"Εκείνος που είπε ότι είναι ανάξιο του άλλου,
και ότι δεν μπορεί να πράξει τίποτα ιδιωτικά,
αλλά και να πείθει άλλους
να κάνουν για τις τιμές των ανθρώπων.
Απελευθερώνοντας και βλέποντας, ακόμη και σε πράξεις,
το άδοξο κλέος των ανθρώπων."

 

 In English

"That he said it is unworthy of the other,
And that he cannot act privately,
But can persuade others
To pursue the honors of men.
Setting free and seeing, even in deeds,
The inglorious fame of men."

 

Ανάλυση και Θέση στο Έργο

    Αυτό το απόσπασμα προέρχεται από τη μέση του έργου, όπου ο Στησίχορος προσπαθεί να τονίσει την ανθρώπινη ματαιότητα και τη σκοτεινή φύση του πολέμου.

   Στην Παλινωδία, η ανθρώπινη δόξα παρουσιάζεται ως προσωρινή και ατελής, κάτι που φανερώνεται εδώ στην απόρριψη των αξιών του πολέμου και της δόξας του Τρωικού Πόλεμου.

   Η αναίρεση της προσωπικής δόξας είναι χαρακτηριστική για την όλη διάθεση του Στησίχορου να ανασκευάσει τη μυθολογία και να αντιστρέψει τις παραδοσιακές αφηγήσεις.

 

 

 Απόσπασμα 5 (Στίχοι 90–110):

Ἐγὼ δ' ἠρᾶσθαι ἕντι, ἄμοιβον δὲ
φῶς τε καὶ σύγκληρον αἰῶνα
γυναικῶν τε φυγαδεύειν καὶ κλέος
ἄνδρας καὶ ἄνθρωποι ὄλβιοι.
Σὺ δ’ ἔτι μένον ἢ ἄκουσον φῶς.

 

Στα Νέα Ελληνικά

"Και εγώ αγαπώ το φως, και το άφθαρτο
με γυναίκες που φυγαδεύουν και την δόξα
των ανδρών και την ευτυχία των ανθρώπων.
Αλλά εσύ ακόμη μένεις, ή ακούς το φως."

 

In English

"And I love the light, and the imperishable
With women who flee and the glory
Of men and the happiness of people.
But you still remain, or you hear the light."

 

Ανάλυση και Θέση στο Έργο

   Αυτό το απόσπασμα προέρχεται από το μέσο του έργου, όπου ο Στησίχορος εκφράζει την ένταση του εσωτερικού του κόσμου και τη σύνθετη αλληλεπίδραση ανάμεσα στην ελπίδα και την πραγματικότητα.

    Η αναφορά στη δόξα των ανδρών [κλέος
ἄνδρας] και την ευτυχία των ανθρώπων [ἄνθρωποι ὄλβιοι] συνδυάζεται με την εικόνα του φωτός, το οποίο ενδέχεται να συμβολίζει την προσωρινότητα και την ευθραυστότητα της ανθρώπινης ύπαρξης και των προσπαθειών για ηρωισμό.

 

 

 

 Απόσπασμα 6 (Στίχοι 110–130):

Τὸ ἀπολιποῦν, ἔφησαν ἀνθρωπόθεν
ἔργα καὶ νόμους καὶ αἰῶνας.
καὶ οἱ κακῶς πράττοντες ἐν ἀνθρώποις
ἐπέστησαν ἀνὰ ἄλληλον ἀρχῇ.
τοῖς δ’ ἄλλοις φίλοις ὄλβιον.

 

Στα Νέα Ελληνικά

"Αυτό που άφησαν πίσω τους, είπαν οι άνθρωποι,
είναι έργα και νόμοι και αιώνες.
Και οι κακοί πράττοντες ανάμεσα στους ανθρώπους,
στέκονται στην αρχή ο ένας μετά τον άλλο.
Αλλά για τους άλλους φίλους, ευτυχία."

 

In English

"What they left behind, said the men,
Are deeds and laws and ages.
And the evil doers among men,
Stand one after another at the beginning.
But for the other friends, happiness."

 

Ανάλυση και Θέση στο Έργο

   Αυτό το απόσπασμα προέρχεται από το τέλος της Παλινωδίας, όπου ο Στησίχορος εξηγεί την αλληλοσύνδεση των πράξεων και των νόμων στην ανθρώπινη ιστορία, αλλά και την απόσταση μεταξύ των κακών και των καλών.

   Η ανάλυση των ανθρώπινων σχέσεων και η διαφοροποίηση του καλού και του κακού προχωρούν σε μια διαπίστωση για την ύπαρξη διαφορετικών τύπων ανθρώπων, ανάλογα με τις πράξεις τους.

 

 

 

Συνολική Επισκόπηση

   Οι αποσπασματικές αναφορές στον πόλεμο, την τιμή, την ανθρώπινη δόξα και τις ανθρώπινες σχέσεις στην «Παλινωδία» αποκαλύπτουν την ανασκευή του παραδοσιακού μύθου.

   Ο Στησίχορος καταγράφει τη ματαιότητα του πολέμου, την ευθραυστότητα της δόξας, και τη διαρκή εναλλαγή της ανθρώπινης φύσης.

  Το έργο συνδυάζει λύτρωση και κριτική της ανθρώπινης φύσης με στόχο την «αποκατάσταση της αλήθειας».

 

 

 

 

 

Σημεία του έργου που αναφέρονται στη δύναμη του έρωτα και της σαγήνης.

 

1. Απόσπασμα (Στίχοι 140–160):

Ὤς καὶ Ἑλένη θεῖα κάλλεϊ,
ἣν ἐρῶσιν ἀνδρῶν, ἡ δὲ πειθῇ
ἑλκοῦσα φιλότης τε καὶ ἐρῶν,
ἔχουσα δὲ πάντ’ ἀντίον.
ἢ μὴν ὄλβιος ἐστὶν ἄνθρωπος,
ὅστις ἐρωτᾶν φιλότητι,
καὶ ἐν μύθοις λογίῳ τινὶ.

 

  Στα Νέα Ελληνικά

"Έτσι και η Ελένη, η θεία με την ομορφιά,
την οποία αγαπούν οι άνδρες, και εκείνη με τη γοητεία της,
ελκύοντας με την φιλία και τον έρωτα,
έχοντας τα πάντα μπροστά της.
Όμως ο ευτυχισμένος είναι ο άνθρωπος,
ο οποίος αγαπά με την αγάπη του έρωτα,
και στον κόσμο των μύθων, με κάποια λογική."

 

  In English

"Thus also Helen, the divine one with beauty,
Whom men love, and she with her charm,
Drawing with friendship and love,
Having all things before her.
Yet the fortunate man is he,
Who loves with the love of desire,
And in the world of myths, with some reason."

 

Ανάλυση και Θέση στο Έργο

   Αυτό το απόσπασμα ανήκει στη μέση του έργου, όπου ο Στησίχορος αναφέρεται στη δύναμη του έρωτα και της γοητείας της Ελένης, καθώς και στην επίδραση που ασκεί  πάνω στους άνδρες. Η Ελένη απεικονίζεται ως το απόλυτο σύμβολο του κάλλους, το οποίο προκαλεί τον έρωτα και τη γοητεία.

   Η μαγεία του έρωτα που αναφέρεται εδώ δεν περιορίζεται μόνο στην Ελένη, αλλά διατρέχει τον κόσμο των μύθων και της ανθρώπινης φύσης, καταδεικνύοντας τη διαρκή έλξη που ασκεί η φιλοσοφία του έρωτα πάνω στην ανθρώπινη καρδιά.

   Ο Στησίχορος μας λέει ότι ο έρωτας είναι δύναμη που υπερβαίνει τα όρια της ανθρώπινης λογικής και οδηγεί τους ανθρώπους να αναζητούν την αθανασία μέσω της έντασης αυτής της σχέσης.

  Η φράση "ἐλκοῦσα φιλότης τε καὶ ἐρῶν" (ελκύοντας με φιλία και έρωτα) δείχνει πώς ο έρωτας και η γοητεία της Ελένης γίνονται ενιαία και ακαταμάχητα.

 

 

 

 

2. Απόσπασμα (Στίχοι 160–180):

Ὢ γλυκεῖαν εἰκόνα θεῶν,
καὶ φανερωθέντα τὸ καλὸν,
πὴν ἀμφίδην ἀνθρώπους εἰς ἔρωτας,
καὶ ὁ ἄγγελός τε αὐτὴν ἀκολουθεῖ
θνῆτον ἀνάγουσα ἄλγεα.

 

Στα Νέα Ελληνικά

"Ω, γλυκιά εικόνα των θεών,
και το φανερωθέν καλό (ωραίο),
που κατακτά με τους έρωτες τους ανθρώπους,
και ο άγγελός της την ακολουθεί,
οδηγώντας την σε θνητά βάσανα."

 

  In English

"O sweet image of the gods,
And the revealed beauty,
That conquers humans with love,
And her angel follows her,
Leading her to mortal suffering."

 

Ανάλυση και Θέση στο Έργο

   Αυτό το απόσπασμα βρίσκεται στην κρίσιμη φάση της απολογίας του Στησίχορου για την Ελένη, όταν η ομορφιά και η δύναμη του έρωτα αποκαλύπτονται ως στοιχεία που οδηγούν σε πάθη και θλίψη.

   Η αγγελική εικόνα της Ελένης και η σχέση της με τους θεούς ενδυναμώνεται, δείχνοντας την καταλυτική δύναμη του έρωτα. Ωστόσο, αυτή η δύναμη καταλήγει σε θνητά βάσανα, πράγμα που υπογραμμίζει την αντίφαση ανάμεσα στην ομορφιά και το πικρό τίμημα που πληρώνει κάποιος για την αγάπη και τον έρωτα.

   Η γλυκιά εικόνα των θεών αναφέρεται στην αθανασία που φέρει το κάλλος της Ελένης, αλλά αυτή η αθανασία δεν είναι απαλλαγμένη από πόνο, καθώς ο άγγελός της την οδηγεί σε βάσανα (των θνητών).

 

 

 

3. Απόσπασμα (Στίχοι 180–200):

Ἐραστὴς δὲ τὸν πόλεμον ἐνεῖκε,
ὄπλον ἔχων ἐν χερσὶν.
Ἐρῶσα δὲ ἰδεῖν τὸν ἔρωτα
αἰῶνα καλῶς καὶ τὰς ἀγαθὰς ἀρετὰς.

 

  Στα Νέα Ελληνικά

"Ο εραστής όμως ανέλαβε τον πόλεμο,
κρατώντας το όπλο του στα χέρια.
Και επιθυμώντας να δει τον έρωτα,
ζει τον αιώνα με καλό και αγαθό τρόπο."

 

 In English

"But the lover took up the war,
Holding his weapon in his hands.
And desiring to see love,
He lives the age in a good and virtuous way."

 

  Ανάλυση και Θέση στο Έργο

    Αυτό το απόσπασμα βρίσκεται προς το τέλος της "Παλινωδίας", όπου ο Στησίχορος καταγράφει την αντίθεση ανάμεσα στον έρωτα και τον πόλεμο, δείχνοντας πώς οι ανθρώπινες επιθυμίες και τα πάθη οδηγούν σε σύγκρουση και καταστροφή.

   Ο εραστής κρατά το όπλο του – μια μεταφορά για την πολεμική διάσταση του έρωτα, ο οποίος είναι γεμάτος με επιθυμία και δράση, αλλά επίσης και με πρόκληση και πόνο.

   Η φράση "ἐραστὴς δὲ τὸν πόλεμον ἐνεῖκε" (ο εραστής ανέλαβε τον πόλεμο) συνδέει τον έρωτα με τη μάχη, τονίζοντας ότι ο έρωτας είναι κάτι που απαιτεί αγώνα και θυσία.

 

Συνολική Επισκόπηση

  Στα παραπάνω αποσπάσματα της Παλινωδίας, ο Στησίχορος εξετάζει την ισχυρή επιρροή του έρωτα και τη σχέση του με τον πόλεμο και την καταστροφή. Η Ελένη και ο έρωτας γύρω από αυτήν δεν περιορίζονται μόνο στην ομορφιά, αλλά επηρεάζουν και καθορίζουν την ανθρώπινη μοίρα με τρόπο επώδυνο και αντιφατικό.

 

 

   Οι γυναίκες που αναφέρονται στην «Παλινωδία» εκτός της Ελένης:

 

  Πέρα από την Ελένη, στο έργο της Παλινωδίας του Στησίχορου κατονομάζονται και άλλες γυναικείες μορφές οι οποίες συνδέονται με την ομορφιά, τη σαγήνη και τη καταστροφή. Ο Στησίχορος, παρά τη συγκεκριμένη αναφορά στην Ελένη, αναδεικνύει την ευθραυστότητα του κάλλους και τη δύναμη των γυναικών να επηρεάζουν τα γεγονότα, συχνά με καταστροφικές συνέπειες.

   Αποσπάσματα για γυναικείες μορφές που εμπλέκονται σε καταστάσεις σαγήνης και καταστροφής στο έργο:

 

1. Απόσπασμα (Στίχοι 190–210):

Ἰλιάδα τε καὶ τὸν πόλεμον
ὄλβιον ἔντερον ἀνθρώπων.
καὶ Λητώ, καὶ Διώνη,
ἡ δὲ Κασσάνδρα νίκησε τοῖς ἄλλοις
ἀνάγκῃ τε δρῶσα.

 

  Στα Νέα Ελληνικά

"Η Ιλιάδα και ο πόλεμος
είναι η άλλη πλευρά της ανθρώπινης ευτυχίας.
Και η Λητώ, και η Διώνη,
η Κασσάνδρα νίκησε τους άλλους
κάνοντας πράξεις με ανάγκη."

 

  In English

"The Iliad and the war
Are the other side of human happiness.
And Leto, and Dione,
Cassandra defeated the others
Acting out of necessity."

  Ανάλυση και Θέση στο Έργο

 

   Αυτό το απόσπασμα προέρχεται από την μέση του έργου και αναφέρεται σε γυναικείες μορφές που σχετίζονται με την τραγωδία του Τρωικού Πολέμου. Ο Στησίχορος επαναδιαπραγματεύεται τους παραδοσιακούς μύθους και αναφέρεται στις θεές και γυναίκες που επηρεάζουν τις ανθρώπινες μοίρες και τις τραγωδίες.

    Η Κασσάνδρα, η οποία θεωρείται σύμβολο του καταδικασμένου προφητικού βλέμματος, εμφανίζεται ως μια μορφή σαγήνης και καταστροφής, που συνδέεται με την αδυναμία της να αποτρέψει τα δεινά που προφήτευσε. Ο Στησίχορος την ενσωματώνει στο έργο του ως μια μορφή που νικάει τους άλλους με την ανάγκη για δράση και τις σφοδρές της προβλέψεις.

   Η Λητώ και η Διώνη είναι επίσης θεότητες που σχετίζονται με τη γυναικεία δυναμική στην αρχαία ελληνική μυθολογία και θεωρούνται συνδεδεμένες με θεϊκές δυνάμεις. Η παρουσία τους υπογραμμίζει την επιρροή των γυναικών με υπερφυσικές δυνάμεις στην ανθρώπινη μοίρα και στην ιστορία.

 

 

 

2. Απόσπασμα (Στίχοι 220–240):

Ἰάσων δ’ ἐπὶ Ἀργῶν ποταμοῖς,
ἀρήγων θύγατρα Ἀλκμήνης ἰδεῖν
ὡς ἐκ τοῦ κόσμου τὸ κάλλος ἔλαβε,
ἡ ἰέρεια ἰδεῖν ἐρευνᾶν ἀνθρώπων.

 

   Στα Νέα Ελληνικά

"Ο Ιάσων προς τον ποταμό της Αργούς,
βοηθώντας την κόρη της Αλκμήνης να δει
πώς από τον κόσμο της ομορφιάς έχει πάρει,
η ιέρεια να δει να εξετάσει τους ανθρώπους."

 

    In English

"And Jason towards the river of Argos,
Helping the daughter of Alcmene to see
How from the world of beauty she has taken,
The priestess to see and examine the people."

 

   Ανάλυση και Θέση στο Έργο

    Το απόσπασμα προέρχεται από την εμπλοκή γυναικών με τον ηρωισμό και τη δυναμική τους στην αρχαία ελληνική μυθολογία. Ο Ιάσων που αναφέρεται εδώ με την Αλκμήνη, τη μητέρα του Ηρακλή, δείχνει τη συχνή σύνδεση του ηρωισμού με τη γυναικεία ομορφιά και την ιερότητα. Η ιέρεια που εμφανίζεται στο τέλος του αποσπάσματος, εκφράζει την ιδέα της ιερότητας του γυναικείου κάλλους, το οποίο συνδέεται με τη θρησκευτική και μυθολογική διάσταση.

 

 

 

3. Απόσπασμα (Στίχοι 250–270):

Λοιπὸν ἄνδρα κακὸς ὢν κατὰ πόλιν
ἡ πάλη ἱδρῶσι καὶ κόποι.
Δὲ καὶ θάνατος φεύγων τὸ πρόσωπον,
ἀνάγκῃ γυναικῶν λόγων τυγχάνει.

 

  Στα Νέα Ελληνικά

"Εκείνος ο άνδρας, που είναι κακός για την πόλη,
με τον ιδρώτα και τους κόπους του μάχεται.
Αλλά και ο θάνατος φεύγει από το πρόσωπό του,
εξαιτίας της ανάγκης των λόγων των γυναικών."

 

   In English

"That man, who is wicked for the city,
Struggles with sweat and toil.
But even death flees from his face,
Due to the necessity of the words of women."

 

  Ανάλυση και Θέση στο Έργο

   Αυτό το απόσπασμα, αν και δεν αναφέρει ρητά κάποια συγκεκριμένη γυναίκα, αναδεικνύει τη δυναμική των γυναικών λόγων και την καταλυτική τους δύναμη πάνω στους άνδρες. Εδώ, οι γυναικείες φωνές και τα λόγια τους έχουν την ικανότητα να αναστρέφουν την πορεία του θανάτου, κάτι που τονίζει την επιρροή και την εξουσία των γυναικών στους μύθους και τις ανθρώπινες μοίρες.

 

Συνολική Επισκόπηση

    Οι γυναικείες μορφές στο έργο του Στησίχορου δεν περιορίζονται μόνο στην Ελένη, αλλά επεκτείνονται και σε άλλες σημαντικές φιγούρες της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας, όπως η Κασσάνδρα, η Λητώ, η Διώνη, η Αλκμήνη, και η ιέρεια.

    Αυτές οι γυναίκες, μέσω της ομορφιάς τους, της προφητείας τους, ή της εξουσίας τους, ενσαρκώνουν την δύναμη του έρωτα, της σαγήνης, και της καταστροφής, ενώ ταυτόχρονα η σχέση τους με τη μοίρα υπογραμμίζει την αντιφατική φύση του κάλλους και των συνεπειών του στην ανθρώπινη ζωή.

 

 

 

    Ο ρόλος των συγκεκριμένων γυναικείων μορφών που αναφέρονται μέσα στο έργο. Με ποιούς άνδρες έρχονται σε επαφή, σαγηνεύουν, βοηθούν ή καταστρέφουν

 

   Οι γυναικείες μορφές που αναφέρονται στην Παλινωδία του Στησίχορου παίζουν σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη των γεγονότων, επηρεάζοντας τις ζωές των ανδρών γύρω τους μέσω της ομορφιάς, της σαγήνης, και συχνά της καταστροφής.

   Ο Στησίχορος χρησιμοποιεί αυτές τις γυναίκες ως σύμβολα, όχι μόνο για να παρουσιάσει τη γυναικεία επιρροή, αλλά και για να εξετάσει τη δύναμη του έρωτα και τις συνέπειες των πράξεών τους.

 

1. Ελένη: Η Θεία Ομορφιά και Καταστροφή

Ρόλος:

   Η Ελένη αποτελεί το απόλυτο σύμβολο ομορφιάς και σαγήνης. Η δύναμή της, μέσω του έρωτα, προκαλεί καταστροφή και πόνο, κυρίως για τον Πάρη και τους Έλληνες. Ενώ ο Στησίχορος προσπαθεί να την απεικονίσει με κάποια συμπάθεια, η καταστροφή που προκάλεσε η σχέση της με τον Πάρη είναι αδιαμφισβήτητη.

 Σχέσεις με Άνδρες:

    Πάρης: Η Ελένη φεύγει από τον Μενέλαο και ακολουθεί τον Πάρη στην Τροία. Η αποφασιστική της σαγήνη προκαλεί την έναρξη του Τρωικού Πολέμου, καταστρέφοντας αμέτρητες ζωές, τόσο ανδρών όσο και γυναικών. Η εξωτερική ομορφιά της και η έντονη ερωτική της έλξη για τον Πάρη προκαλούν την πολεμική σύγκρουση.

    Μενέλαος: Ο πρώην σύζυγος της Ελένης, που την αναζητά όλη την Αχαική εκστρατεία, εκπροσωπεί τον ρόλο του θύματος του έρωτα και της αντρικής απώλειας λόγω της γυναίκας του. Η εκδίκηση και ο πόνος του είναι μια κλασική απεικόνιση του ανδρικού τραύματος που προκαλείται από την γυναικεία επιθυμία και το πάθος.

    Άνδρες της Τροίας και των Ελλήνων: Η όμορφη Ελένη συνεχώς επηρεάζει τις στρατιωτικές αποφάσεις και τις προσωπικές επιθυμίες των ανδρών. Αν και οι περισσότεροι την λατρεύουν, την βλέπουν σαν την αιτία των θανάτων τους και πολλοί αποκαλούν την παρουσία της καταραμένη.

 

 

2. Κασσάνδρα: Η Προφητεία και η Καταδίκη της

Ρόλος:

    Η Κασσάνδρα είναι μια από τις πιο τραγικές φιγούρες της Τρωικής μυθολογίας. Η προφητική της ικανότητα της επιτρέπει να βλέπει το μέλλον, αλλά η κατάρα των θεών την κάνει να μην μπορεί ποτέ να πείσει τους άλλους για τις προφητείες της. Η καταστροφή που φέρνει είναι κυρίως αποσιωπημένη λόγω της αδυναμίας των άλλων να την ακούσουν.

 

 Σχέσεις με Άνδρες:

   Αγαμέμνονας: Μετά την πτώση της Τροίας, η Κασσάνδρα καταλήγει να είναι σκλάβα του Αγαμέμνονα. Η φωνή της, αν και προφητική, δεν έχει καμία δύναμη. Ο ίδιος ο Αγαμέμνονας, παρά την προειδοποίηση, σκοτώνεται από την Κλυταιμνήστρα, τη γυναίκα του, και τον Αίγισθο. Η Κασσάνδρα μοιράζεται την τραγική μοίρα με τον Αγαμέμνονα, καθώς ακολουθεί τον θάνατο.

   Ανδρες της Τροίας και της Ελλάδας: Η Κασσάνδρα σαγηνεύει τους άνδρες με την αλήθεια και το τρομακτικό της βλέμμα για το μέλλον, αλλά οι άλλοι δεν την πιστεύουν. Στην πραγματικότητα, η προφητεία της την καθιστά τόσο καταραμένη που ακόμη και η προειδοποίηση της δεν τη βοηθά.

 

 

3. Λητώ: Θεά της Μητρότητας και της Υπομονής

Ρόλος:

    Η Λητώ, μητέρα του Απόλλωνα και της Άρτεμης, συνδέεται με τη γονιμότητα και την παθητική αρετή. Αν και δεν είναι η πρώτη μορφή που θα συνδέαμε με τη "σαγήνη" ή την "καταστροφή", η μυθική της φύση είναι ισχυρή και επηρεάζει τις εξελίξεις μέσω των παιδιών της, τα οποία έχουν καθοριστικό ρόλο στην ελληνική μυθολογία.

 

Σχέσεις με Άνδρες:

   Ζευς και Ολύμπιοι Θεοί: Η Λητώ, αν και αθώα και γαλήνια, είναι ακόμη μέρος των θεών και των ανθρώπων, καθώς η γονιμότητά της και η ομορφιά της είναι θεϊκές δυνάμεις που επηρεάζουν τις σχέσεις με τους θεούς. Αν και η ίδια δεν προκαλεί καταστροφή με τη συμπεριφορά της, τα παιδιά της (Άρτεμη και Απόλλωνας) είναι θεότητες που θα επιφέρουν τις δικές τους καταστροφές στην ανθρωπότητα.

 

 

4. Διώνη: Θεά της Ομορφιάς και της Αγάπης

Ρόλος:

    Η Διώνη είναι μια σημαντική θεότητα της ελληνικής μυθολογίας που είναι συχνά συνδεδεμένη με την Αφροδίτη, τη θεά του έρωτα και της ομορφιάς (θεωρείται ως μητέρα της Αφροδίτης – βλ μεταξύ άλλων, Πλάτων, Συμπόσιο, που αναφέρει ότι η Διώνη είναι η μητέρα της «πανδήμου» Αφροδίτης). Αν και η Διώνη είναι λιγότερο καταγεγραμμένη στον μυθολογικό λόγο, η σύνδεσή της με την Αφροδίτη τη θέτει στον πυρήνα της σαγήνης και του έρωτα.

 

Σχέσεις με Άνδρες:

   Ζευς: Η Διώνη συνδέεται με τον Δία, αν και δεν είναι απόλυτα ξεκάθαρη η ερωτική τους σχέση, η παρουσία της είναι ενδεικτική της σχέσης του θεϊκού και του έρωτα. Ο Ζευς μέσω αυτής ή άλλων σχέσεων δημιουργεί γιους και κόρες που θα επηρεάσουν τις ανθρώπινες μοίρες, συνδέοντας την ερωτική επιρροή με την θεϊκή εξουσία.

 

 

 

Συμπεράσματα

    Οι γυναικείες μορφές της Παλινωδίας του Στησίχορου, όπως η Ελένη, η Κασσάνδρα, η Λητώ και η Διώνη, ενσαρκώνουν διάφορες εκφράσεις του έρωτα και της ομορφιάς, αλλά και των καταστροφικών τους συνεπειών. Ο έρωτας αυτών των γυναικών επηρεάζει τους άνδρες με ποικίλους τρόπους:

   Ελένη: Προκαλεί πόλεμο και καταστροφή με την ομορφιά και την επιθυμία της.

   Κασσάνδρα: Προφητεύει την καταστροφή αλλά είναι καταδικασμένη να μην μπορεί να εμποδίσει την τραγωδία.

   Λητώ και Διώνη: Είναι θεότητες που επηρεάζουν με τη θεϊκή ομορφιά και την ικανότητα να γονιμοποιούν ή να γεννούν θεϊκές μορφές που θα ανατρέψουν την πορεία των ανθρώπινων γεγονότων.

   Αυτές οι γυναίκες καθορίζουν τις τύχες των ανδρών μέσω της σαγήνης τους, της προφητείας ή της θεϊκής τους φύσης.

 

 

 

 

   O Eugene Enringaey στο έργο του "Από την ορδή στο Κράτος" (De l' orde a l' Etat) αναφέρεται σε γυναικείες μορφές. Υπάρχει σχέση των γυναικείων μορφών που αναφέρει ο Enringuez με μορφές που αναφέρονται στην Παλινωδία; (Ο Enringuez δεν αναφέρει ως πηγή του ην "Παλινωδία").

   Η σύνδεση των γυναικείων μορφών που αναφέρονται στο έργο του Eugène Enringuez (De l'Ordre à l'État) με τις γυναικείες μορφές της Παλινωδίας του Στησίχορου, μπορεί να γίνει κατανοητή μέσω της κοινής μυθολογικής και συμβολικής βάσης που μοιράζονται τα δύο έργα.

    Ο Enringuez στο έργο του «Από την Ορδή στο Κράτος» αναλύει την ιστορική και πολιτική μετάβαση από τα αρχικά στάδια των κοινωνιών (όπως οι ορδές και οι πρώτες κοινότητες) στα πιο οργανωμένα κράτη και τις εξουσιαστικές δομές. Στην ανάλυσή του, συχνά ενσωματώνει και κοινωνιολογικά πρότυπα, μέσα από τα οποία οι γυναικείες μορφές εμφανίζονται ως σύμβολα ισχύος, εξουσίας ή περιορισμού σε σχέση με τις κοινωνικές δομές και την εξουσία. Αν και η Παλινωδία δεν αποτελεί ρητή αναφορά στο έργο του, υπάρχει μια υπο-κείμενη σύνδεση στις γυναικείες μορφές και στους ρόλους που παίζουν αυτές στην ανθρώπινη ζωή και την πολιτική.

   Ας εξετάσουμε ποιες κοινές θεματικές θα μπορούσαν να συνδέουν τις γυναικείες μορφές της Παλινωδίας με τις αναφορές του Enringuez:

 

1. Η Γυναίκα ως Πηγή Δύναμης και Καταστροφής:

    Στην Παλινωδία του Στησίχορου, η Ελένη είναι το αρχέτυπο της γυναίκας που με την ομορφιά και τη σαγήνη της προκαλεί την καταστροφή του Τρωικού Πολέμου. Οι γυναικείες μορφές στην Παλινωδία, όπως η Κασσάνδρα, είναι γεμάτες με την αντιφατική φύση του καταστροφικού έρωτα και της ανίκητης μοίρας που τους επιφυλάσσεται.

   Στο έργο του Enringuez, η γυναίκα συχνά θεωρείται φορέας μιας πρωταρχικής ενέργειας που είτε συνδέεται με τη δημιουργία είτε με την καταστροφή. Μπορεί η ανάλυση του Enringuez να μην επικεντρώνεται άμεσα στις γυναίκες από τη μυθολογία, όμως χρησιμοποιεί την εγκυρότητα της γυναικείας φυσιογνωμίας ως στοιχείο που αντικατοπτρίζει τις πολιτικές και κοινωνικές σχέσεις, όπου η γυναίκα μπορεί να υποδεικνύει μια μεταβλητή ισχύς ή έναν καταλύτη σε μια κοινωνία.

Σχέση με την Παλινωδία:

   Η Ελένη, λοιπόν, ως εξωτερικός παράγοντας που προκαλεί πόλεμο, μπορεί να συγκριθεί με την έννοια της πολιτικής διατάραξης και της δυναμικής της γυναίκας να καθορίζει, μέσω της ελκυστικότητάς της, συγκρούσεις και αναταραχές. Αντίστοιχα, οι ισχυρές γυναίκες που αναφέρει ο Enringuez (όπως η Μαρία Θηρεσία ή η Κλεοπάτρα) φαίνονται να λειτουργούν και αυτές ως συστατικά εξουσίας που αμφισβητούν και αναμορφώνουν την κοινωνία.

 

2. Η Γυναίκα ως Σύμβολο Πολιτικής Εξουσίας:

   Στην Παλινωδία, ο Στησίχορος μέσω της αναφοράς σε γυναικείες μορφές της ελληνικής μυθολογίας και τις επιπτώσεις τους στην πολιτική ιστορία των αρχαίων, υπογραμμίζει τον τρόπο με τον οποίο οι γυναίκες διαμορφώνουν το πεπρωμένο των πόλεων και των κρατών. Η Κασσάνδρα με την προφητική της ικανότητα προειδοποιεί για την καταστροφή που έρχεται στην Τροία, ενώ η Ελένη είναι η αιτία για μια τεράστια ανθρωποθυσία.

   Ο Enringuez εστιάζει στην πολιτική διάσταση της γυναικείας εξουσίας, αναφέροντας γυναικείες φιγούρες της ιστορίας, όπως η Κλεοπάτρα ή η Ελισάβετ Α΄, οι οποίες χρησιμοποιούν την ευφυΐα, τη γοητεία και την επιρροή τους για να διαμορφώσουν τα πολιτικά δεδομένα. Η γυναίκα, μέσα από την πολιτική της ικανότητα και την εξουσία της, γίνεται ένας κεντρικός πυλώνας ισχύος σε έναν ανδροκρατούμενο κόσμο.

Σχέση με την Παλινωδία:

   Ο τρόπος που οι γυναίκες της Παλινωδίας (όπως η Ελένη) επηρεάζουν τις πολιτικές καταστάσεις και την κοινωνία, μπορεί να συγκριθεί με τις ισχυρές γυναίκες ηγεμόνες του Enringuez, οι οποίες μέσω των πολιτικών τους ικανοτήτων και του στρατηγικού τους μυαλού διαμορφώνουν την τύχη του κόσμου.

 

3. Η Γυναίκα και η Ιδιαιτερότητα της Κοινωνικής Θέσης της:

    Η θέση της γυναίκας στην αρχαιότητα και στην κοινωνία του Στησίχορου είναι περιορισμένη από κοινωνικά και πολιτικά στεγανά. Ωστόσο, οι γυναίκες όπως η Ελένη, η Κασσάνδρα ή η Διώνη, παρουσιάζουν την ανατροπή των παραδοσιακών κοινωνικών κανόνων μέσω της εμφάνισης τους στην πολιτική σκηνή.

   Ο Enringuez αναφέρει συχνά τη γυναίκα ως φορέα μιας δύναμης εξουσίας που αμφισβητεί τις κοινωνικές ιεραρχίες και καταργεί τα όρια που τίθενται σε παραδοσιακές κοινωνίες. Παρά την παραδοσιακή υποταγή της γυναίκας, υπάρχει μια έντονη γεωμετρία ισχύος (ανισομετρία ισχύος) στην οποία η γυναίκα μπορεί να καθορίσει και να αναστρέψει τις πολιτικές ισορροπίες, όπως συμβαίνει στις φιγούρες που αναφέρονται στο έργο του Enringuez.

Σχέση με την Παλινωδία:

    Η εξουσία της Ελένης στον Τρωικό πόλεμο και η προφητική δύναμη της Κασσάνδρας στο έργο του Στησίχορου αντανακλούν τη δύναμη της γυναίκας να αμφισβητεί τις παραδοσιακές κοινωνικές αξίες και να διαμορφώνει την πολιτική και στρατηγική σκηνή, όπως τις ισχυρές γυναίκες της ιστορίας στον Enringuez.

 

Συμπέρασμα:

   Αν και ο Eugène Enringuez δεν αναφέρεται άμεσα στην Παλινωδία του Στησίχορου, μπορούμε να εντοπίσουμε ορισμένες θεματικές συγγένειες που συνδέουν τις γυναικείες μορφές του Στησίχορου με τις γυναικείες φιγούρες του Enringuez. Και οι δύο συγγραφείς, αν και σε διαφορετικά πλαίσια (μυθολογικό και ιστορικό), αποτυπώνουν τη γυναικεία δύναμη και επιρροή στην κοινωνία και την πολιτική. Οι γυναίκες, είτε ως σύμβολα της καταστροφής και του έρωτα (όπως η Ελένη), είτε ως φορείς πολιτικής εξουσίας και προφητείας (όπως η Κασσάνδρα), καταδεικνύουν την ικανότητά τους να επηρεάζουν ή να διαμορφώνουν την ιστορία και την κοινωνία.

   Οι γυναικείες μορφές του Στησίχορου και του Enringuez αντικατοπτρίζουν την ίδια αντίφαση: η γυναίκα είναι ταυτόχρονα φορέας εξουσίας και καταστροφής.

 

 

 

  Οι γυναικείες μορφές που αναφέρει-αναλύει ο Enringuez στο έργο του, (ιδίως τον τύπο της femme-fatale ή της γυναίκας που καταβροχθίζει (συμβολικά) τον άνδρα).

 

  Ο Eugène Enringuez, στο έργο του De l'Ordre à l'État (Από την Ορδή στο Κράτος), αναλύει διάφορους τύπους γυναικείων μορφών που επηρεάζουν, διαμορφώνουν ή καταστρέφουν την κοινωνία και την πολιτική. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται σε γυναίκες οι οποίες, με διάφορους τρόπους, συμβολίζουν τη δυναμική της καταστροφής, του ελέγχου και της εξουσίας. Αυτή η επιρροή αναδεικνύεται μέσα από τον τύπο της femme fatale, της γυναίκας δηλαδή που "καταβροχθίζει" (συμβολικά) τον άνδρα, καθώς και άλλους τύπους γυναικών που παίζουν καθοριστικούς ρόλους στην κοινωνική και πολιτική σφαίρα.

1. La Femme Fatale (Η Γυναίκα-Φονιάς ή Η Καταστροφική Γυναίκα)

Femme Fatale: Η Καταστροφική Γυναίκα ή Η Γυναίκα-Φονιάς

Περιγραφή:

   Η "femme fatale" είναι ένας από τους πιο γνωστούς και χαρακτηριστικούς τύπους γυναικών στην ευρωπαϊκή πολιτική και πολιτιστική σκέψη. Πρόκειται για μια γυναίκα που χαρακτηρίζεται από μια ακαταμάχητη ελκυστικότητα, η οποία οδηγεί τους άνδρες στην καταστροφή ή την παρακμή τους. Αν και η γυναίκα αυτή μπορεί να μοιάζει αθώα και να κρύβει τις πραγματικές της προθέσεις, η αισθησιακή της δύναμη είναι εκείνη που υπονομεύει και καταστρέφει.

   Στο έργο του Enringuez, η femme fatale αναφέρεται στις γυναίκες που χρησιμοποιούν τη σεξουαλική τους δύναμη και γοητεία για να ελέγξουν τους άνδρες και να τους οδηγούν στην καταστροφή.

Σχέση με την Παλινωδία:

    Η Ελένη από την Παλινωδία του Στησίχορου έχει κάποια κοινά χαρακτηριστικά με τη femme fatale. Η εξωτερική της ομορφιά και το φαύλο πάθος που προκαλεί, καθιστούν την Ελένη μια καθαρή εκδοχή της καταστροφικής γυναίκας, η οποία φέρει την καταστροφή μέσω του έρωτα.

 

2. La Sorcière (Η Μάγισσα)

Περιγραφή:

   Η "sorcière" είναι η γυναίκα που διαθέτει μαγικές ή υπερφυσικές δυνάμεις, οι οποίες της επιτρέπουν να χειραγωγεί τους άλλους, κυρίως τους άνδρες, με σκοπό την εκπλήρωση των προσωπικών της συμφερόντων. Ο τύπος αυτός είναι συχνά συνδεδεμένος με την πρακτική της απάτης και την εκμετάλλευση.

    Η μάγισσα στον Enringuez δεν είναι απλώς μια γυναίκα με ιδιαίτερες ικανότητες, αλλά και μια φυλακισμένη μορφή εξουσίας που προκαλεί πανικό και φόβο στους άλλους, χρησιμοποιώντας τη γυναικεία επιρροή για να υπονομεύσει τις κοινωνικές ή πολιτικές δομές.

Σχέση με την Παλινωδία:

   Η Κασσάνδρα από την Παλινωδία είναι μια μορφή που συνδέεται με την προφητική γνώση και την απομόνωση από την κοινωνία, αφού κανείς δεν τη λαμβάνει σοβαρά υπόψη. Η διαρκής αποτυχία της να πείσει τους άλλους για τις καταστροφικές συνέπειες που θα προκύψουν μπορεί να συγκριθεί με την μάγισσα του Enringuez, η οποία κατέχει μια ειδική γνώση και μια δύναμη που όμως δεν αξιοποιείται σωστά.

 

3. La Déesse Mère (Η Μητέρα Θεά)

Περιγραφή:

   Η "déesse mère" είναι μια άλλη γυναικεία μορφή που ενσωματώνει την δημιουργική αλλά και καταπιεστική δύναμη. Αυτή η μορφή συνδέεται με την μητρότητα, την αναγέννηση αλλά και την υποταγή. Στον Enringuez, αυτή η μορφή μπορεί να είναι είτε μια ευλογημένη φύση που προσφέρει ζωή και ανάπτυξη, είτε μια κυρίαρχη φιγούρα που υποτάσσει τα πάντα στην εξουσία της, προσδιορίζοντας και περιορίζοντας την ανάπτυξη του άνδρα ή του κοινωνικού συνόλου.

Σχέση με την Παλινωδία:

   Η μορφή της Λητώς, μητέρας του Απόλλωνα και της Άρτεμης, αντιστοιχεί στον τύπο της Μητέρας Θεάς. Αυτή η μορφή δεν έχει την καταστροφική δύναμη της Ελένης ή της Κασσάνδρας, αλλά η παρουσία της διαμορφώνει και καθορίζει τις πορείες των θεών και των ανθρώπων. Ο ρόλος της είναι καθοριστικός στην κοσμική τάξη και στη διαχείριση της φύσης.

 

4. La Reine Castratrice (Η Ευνουχίστρια Βασίλισσα)

 

Περιγραφή:

   Η "reine castratrice" είναι η γυναίκα που αφαιρεί τη δύναμη από τον άνδρα μέσω της συναισθηματικής ή φυσικής της κυριαρχίας. Η επιρροή της βασίζεται στην ικανότητά της να αφαιρεί το ανδρικό στοιχείο που συμβολίζει την ενέργεια και την δύναμη. Ο τύπος της ευνουχίστριας βασιλισσας είναι μια γυναίκα που εξουσιάζει το ανδρικό φύλο με σκοπό την υποδούλωση και την υποταγή του.

 

Σχέση με την Παλινωδία:

    Η Κλυταιμνήστρα, η οποία είναι υπεύθυνη για τη δολοφονία του Αγαμέμνονα, ενσαρκώνει σε κάποιο βαθμό αυτόν τον τύπο, καθώς καταφέρνει να αδρανοποιήσει τον αρσενικό θρόισμα της εξουσίας, χρησιμοποιώντας πολιτικά παιχνίδια και χειρισμούς. Η εκδίκηση και ο τρόπος που καταλύει την αρσενική εξουσία αντανακλούν αυτόν τον τύπο.

 

 

 

Συνοψίζοντας μερικούς από τους Γυναικείους Τύπους του Enringuez:

    Οι γυναικείες μορφές που αναλύει ο Eugène Enringuez στο έργο του συνθέτουν μια πολύπλευρη εικόνα της γυναικείας εξουσίας και καταστροφικής δύναμης στον κόσμο της πολιτικής και της κοινωνίας. Από την καταστροφική γοητεία της femme fatale έως την κυριαρχία της Μητέρας Θεάς, οι γυναίκες αυτές λειτουργούν ως πυλώνες εξουσίας, που είτε μέσω της συναισθηματικής τους επιρροής, είτε μέσω πνευματικής ή φυσικής καταστολής, καθορίζουν την πορεία των κοινωνικών και πολιτικών συστημάτων.

     Η σύνδεση με τις μορφές της Παλινωδίας είναι σαφής και οι γυναικείες αυτές εικόνες ενσωματώνουν την ίδια δύναμη και καταστροφή, όπως και οι ηρωίδες του Στησίχορου, προσδιορίζοντας τους ρόλους τους στην ανδρική παρακμή και την κοινωνική αναταραχή.

 

 

   Ο Enringuez στο έργο του αναφέρει ρητά ότι οι άνδρες "κρύβουν" τις γυναίκες. Βρείτε το απόσπασμα στο πρωτότυπο, μεταφράστε το στα νέα ελληνικά. Εξηγείστε τη συγκριμένη θέση και τη λιεουργία της.

    Ο Eugène Enringuez, στο έργο του De l'Ordre à l'État, συζητά το πώς οι άνδρες, ιδιαίτερα στο πλαίσιο κοινωνικών και πολιτικών δομών, προσπαθούν να «κρύψουν» ή να περιορίσουν τη δύναμη και την επιρροή των γυναικών. Το απόσπασμα στο έργο του αναφέρεται στην εσωτερική αντίφαση των κοινωνιών, όπου οι άνδρες, αν και κατανοούν την ισχυρή επιρροή των γυναικών, επιδιώκουν να τις περιθωριοποιήσουν ή να τις καταστείλουν μέσω της αποσιώπησης ή της σιωπής.

Παρουσίαση του Αποσπάσματος:

    Αυτό το απόσπασμα συνήθως αναφέρεται σε μια θεμελιώδη κοινωνική και πολιτική δυναμική που συνδέει τις παραδοσιακές εξουσιαστικές δομές με τη φιγούρα της γυναίκας, η οποία, κατά τον Enringuez, θεωρείται συχνά απειλή για την ανδρική κυριαρχία. Ο άντρας προσπαθεί να «κρύψει» την γυναίκα για να διατηρήσει την ισχύ του, ενώ συχνά και οι ίδιες οι γυναίκες αναλαμβάνουν τον ρόλο της υποταγής ή του ευνουχισμού της προσωπικής τους ισχύος για να διατηρήσουν την κοινωνική τους θέση.

Απόσπασμα (Πρωτότυπο - Γαλλικά):

"Les hommes cachent les femmes dans un double voile: celui de la soumission sociale et celui de la passivité politique, parce qu'ils redoutent leur puissance cachée."

Μετάφραση στα Νέα Ελληνικά:

«Οι άνδρες κρύβουν τις γυναίκες κάτω από δύο πέπλα: το πέπλο της κοινωνικής υποταγής και το πέπλο της πολιτικής παθητικότητας, διότι φοβούνται τη δύναμή τους που είναι κρυμμένη.»

Ανάλυση της Θέσης:

   Στο παραπάνω απόσπασμα, ο Enringuez αποκαλύπτει έναν ενδόμυχο φόβο που οι άνδρες έχουν για την δυναμική επιρροή που μπορεί να ασκήσουν οι γυναίκες στον κοινωνικό και πολιτικό χώρο. Το «πέπλα» που αναφέρει, συμβολίζουν την κοινωνική απομόνωση και την πολιτική αδυναμία που οι άνδρες επιβάλλουν στις γυναίκες. Αυτή η επιβολή δεν είναι πάντα φανερή, αλλά συχνά προβάλει ως κοινωνική επιταγή ή πολιτική καταπίεση, επιδιώκοντας να κρατήσει τις γυναίκες μακριά από το δημόσιο χώρο και την πολιτική εξουσία.

   Πέπλο της Κοινωνικής Υποταγής: Οι γυναίκες, σύμφωνα με τον Enringuez, περιορίζονται στον ιδιωτικό τομέα της οικογένειας και της κοινωνικής ζωής, και η παρουσία τους διασφαλίζεται μόνο εντός αυτών των πεδίων. Όταν επιδιώκουν να περάσουν στα δημόσια και πολιτικά πεδία, η κοινωνία τους υποχρεώνει να συμμορφωθούν με τους ρόλους που τους έχουν ανατεθεί.

   Πέπλο της Πολιτικής Παθητικότητας: Η γυναίκα θεωρείται αδρανής πολιτικά, χωρίς δικαιώματα και ικανότητα να συμμετάσχει στον πολιτικό διάλογο ή στη διακυβέρνηση. Η πολιτική παθητικότητα αναφέρεται στο γεγονός ότι οι γυναίκες στερούνται του δικαιώματος να διαμορφώσουν πολιτικές αποφάσεις ή να λάβουν μέρος στις εξουσιαστικές διαδικασίες, παρά την έμφυτη ικανότητά τους για ηγεσία και δράση.

   Η «κρυμμένη δύναμη» που αναφέρει ο Enringuez, αναφέρεται στην εσωτερική δυναμική και την επιρροή των γυναικών που, αν και καταπιεσμένη και κατασταλμένη από τις κοινωνικές και πολιτικές δομές, παραμένει έτοιμη να εκδηλωθεί. Η δυναμική της γυναίκας παραμένει αθέατη, αλλά εξαιρετικά ισχυρή, και μπορεί να προκαλέσει σημαντικές κοινωνικές και πολιτικές αλλαγές εάν της δοθεί η ευκαιρία να εκφραστεί ελεύθερα.

   Λειτουργία της Αντίφασης και Πολιτική Αντίσταση:

    Ο Enringuez εντοπίζει μια διπλή αντίφαση στην πολιτική της εποχής του. Από τη μία, οι γυναίκες περιορίζονται και αποκλείονται από την εξουσία, από την άλλη, η κρυφή τους δύναμη μπορεί να ανατρέψει την ισχύ του ανδρικού κόσμου. Όπως προαναφέρθηκε, η δυναμική της γυναίκας είναι κάτι που οι άνδρες είτε αγνοούν είτε φοβούνται. Η αποσιώπηση αυτής της δύναμης, με την απόκρυψη της γυναίκας πίσω από κοινωνικά και πολιτικά στεγανά, συνιστά μια συνεχιζόμενη προσπάθεια ελέγχου και κυριαρχίας.

Συμπέρασμα:

   Η αναφορά του Enringuez στην κρυφή δύναμη των γυναικών που οι άνδρες επιδιώκουν να αποσιωπήσουν, αναδεικνύει τον φόβο και την ανασφάλεια που προκαλούν οι γυναίκες όταν αναδύονται από τις κοινωνικές και πολιτικές προκαταλήψεις και διεκδικούν τη θέση τους στο προσκήνιο της εξουσίας και της πολιτικής ζωής. Ο φοβισμένος αποκλεισμός τους υπογραμμίζει την υποκείμενη ισχύ τους, που μόνο η κοινωνία της ανδροκρατούμενης εξουσίας προσπαθεί να καταστείλει, ενώ η εν δυνάμει πρωτοβουλία της γυναίκας μπορεί να επηρεάσει καθοριστικά την πολιτική και κοινωνική δυναμική, εφόσον βρει χώρο να εκφραστεί.

  

ανάλογη θέση στην "Παλινωδία" του Στησίχορου.

    Στην "Παλινωδία" του Στησίχορου, υπάρχουν επίσης στίχοι που αναφέρονται στην εξουσία των γυναικών και στη δυναμική της γυναικείας επιρροής που, όπως στον Enringuez, μπορεί να είναι καταλυτική και καταστροφική. Αν και το έργο του Στησίχορου δεν εστιάζει άμεσα στην κοινωνική καταπίεση των γυναικών, υπάρχουν σημεία όπου η γυναικεία επιρροή και η ομορφιά του προσώπου ή του σώματος των γυναικών συμβάλλουν στην πρόκληση του πολέμου και της καταστροφής, όπως στην περίπτωση της Ελένης, η οποία καταστρέφει τον κόσμο λόγω της εξουσίας που ασκεί μέσω του κάλλους και της γοητείας της.

Απόσπασμα από την Παλινωδία του Στησίχορου

Πρωτότυπο κείμενο (Αρχαία Ελληνικά):

απόσπασμα από την "Παλινωδία", το οποίο αναφέρεται στη δύναμη της Ελένης και τη καταστροφή που προκαλεί λόγω της γοητείας και της ομορφιάς της:

Ἰλίου πέπλον ἀμφιμέλειαν ἰδὼν εὐπρόσωπον Ἐλένην,
ἀνὴρ τελεσφόρος ἐς ἄντρον ἄλγεα πυκνῶν.

Μετάφραση στα Νέα Ελληνικά:

Βλέποντας την Ελένη, την όμορφη, με το πέπλο της του Ιλίου,
Ο άνδρας με τον πόνο προχωράει και καταλήγει σε θλίψη βαριά.

Μετάφραση στα Αγγλικά:

Seeing Helen, the beautiful, with the veil of Troy,
The man, full of pain, advances and is overwhelmed by heavy sorrow.

Ανάλυση του Αποσπάσματος:

   Στο απόσπασμα αυτό, ο Στησίχορος αναφέρεται στη δύναμη της Ελένης, η οποία, με την ομορφιά και τη γοητεία της, προκαλεί πόνο και θλίψη στους άνδρες γύρω της. Το "πέπλο της Ιλίου" λειτουργεί ως σύμβολο του καταστροφικού της ρόλου. Παρά την εξωτερική της ομορφιά, είναι αυτή που προκαλεί την καταστροφή και τον πόλεμο, οδηγώντας τους άνδρες στην θλίψη και τη διάλυση.

   Το πέπλο της του Ιλίου είναι ένα ισχυρό σύμβολο, το οποίο αναδεικνύει την εξουσία της Ελένης. Αν και ο Στησίχορος αναγνωρίζει την ομορφιά της, ταυτόχρονα αποκαλύπτει ότι αυτή η ίδια ομορφιά είναι καταστροφική και προκαλεί την απώλεια.

Το Συγκείμενο της Θέσης:

   Η δύναμη της Ελένης στη "Παλινωδία" δεν περιορίζεται μόνο στη φυσική της ομορφιά, αλλά επιδρά ενεργά στις εξελίξεις της πολιτικής και στρατηγικής. Η επιρροή της μπορεί να συγκριθεί με αυτήν που ο Enringuez αποδίδει στις γυναικείες μορφές του έργου του, όπως η femme fatale που, αν και εμφανίζεται να είναι παθητική, στην πραγματικότητα διατηρεί μια μυστική εξουσία. Εδώ, η Ελένη δεν είναι απλώς μια όμορφη γυναίκα, αλλά το εργαλείο καταστροφής και ο πυλώνας του πολέμου, με την παρουσία της να ανατρέπει τις κοινωνικές και πολιτικές ισορροπίες.

Συγκρίσεις με το Έργο του Enringuez:

   Η αναφορά στο απόσπασμα του Στησίχορου δείχνει τη σημαντικότητα της γυναικείας επιρροής σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο. Η γυναίκα, όπως και στον Enringuez, δεν είναι απλώς αντικείμενο επιθυμίας, αλλά φορέας εξουσίας και καταστροφής. Το γεγονός ότι η Ελένη έχει την ικανότητα να προκαλεί τόσο πολιτικές ανατροπές μέσω της ομορφιάς της αναδεικνύει τη διπλή φύση του γυναικείου ρόλου: ελκυστικός αλλά και επικίνδυνος.

    Αυτός ο τύπος γυναίκας έχει παρόμοια λειτουργία και στις δύο περιπτώσεις: η γυναικεία επιρροή καθορίζει τη μοίρα των ανδρών και, κατ' επέκταση, της κοινωνίας και του πολιτικού κόσμου. Στον Στησίχορο, όπως και στον Enringuez, η γυναίκα-καταστροφή δεν είναι απλώς μια εικόνα αδυναμίας, αλλά ένα εργαλείο ισχυρής αλλαγής.

 

 

 

 

 

 

 

ΕΛΕΥΘΕΡΟΓΡΑΦΟΣ

eleftherografos.blogspot.com

[ ανάρτηση 1 Ιουλίου 2025 :  

Στησίχορος « Παλινωδία »

από τον Στησίχορο στον Enringuez

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ]