άωρη ενηλικίωση Λίγα σχόλια ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΚΕΨΗ

 

άωρη ενηλικίωση

Λίγα σχόλια

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΚΕΨΗ

 

 

H απότομη "ενηλικίωση" και τα ψυχοπαθολογικά προβλήματα.

 

Τί εννοούμε με τον όρο "απότομη" ή "βεβιασμένη" ή "βιαστική" ή "άωρη" ενηλικίωση.

    Με τον όρο «απότομη / βεβιασμένη / βιαστική / άωρη ενηλικίωση» αναφερόμαστε σε μια αναπτυξιακή διαδικασία κατά την οποία το παιδί ή ο έφηβος καλείται να αναλάβει ρόλους, ευθύνες και ψυχικές λειτουργίες ενηλίκου πριν να έχει αποκτήσει την αναγκαία ψυχοσυναισθηματική ωριμότητα για να τις υποστηρίξει.

    Δεν σημαίνει ωριμότητα, ευφυΐα ή πρώιμη αυτονομία. Η άωρη ενηλικίωση δεν είναι επιλογή, αλλά αναγκαστική προσαρμογή σε πιεστικές συνθήκες.

Πότε μιλάμε για «απότομη» ή «βεβιασμένη» ενηλικίωση

1. Απότομη

  Όταν υπάρχει αιφνίδια διακοπή της φυσιολογικής αναπτυξιακής πορείας, όπως για παράδειγμα η αιφνίδια απώλεια γονέα, ή σοβαρή ασθένεια ή αναπηρία στην οικογένεια ή ξαφνική φτώχεια, ή μετανάστευση, ή πόλεμος. Σε αυτές τις καταστάσεις το παιδί «πηδά» στάδια χωρίς ψυχική επεξεργασία.

2. Βεβιασμένη

   Η ενηλικίωση επιβάλλεται εξωτερικά. Το παιδί γίνεται φροντιστής είτε γονέα είτε αδελφών. Το παιδί αναλαμβάνει τη συναισθηματική στήριξη των γονέων. Καλείται να λειτουργεί ως «λογικός», «υπεύθυνος», «δυνατός»

3. Βιαστική

   Όταν υπάρχει χρονική πίεση του τύπου «Μεγάλωσε γρήγορα». Παρατηρείται η απότομη διακοπή του παιχνιδιού, ή και η πλήρης απουσία παιχνιδιού, της χαράς.

4. Άωρη

   Η ανάληψη ρόλων γίνεται πριν την ψυχική ετοιμότητα. Το παιδί δείχνει λειτουργικά ικανό, αλλά συναισθηματικά εύθραυστο.

 

   Η άωρη ενηλικίωση βασίζεται συχνά στη γονεοποίηση (parentification) δηλαδή τόσο στην πρακτική (φροντίδα, ευθύνες), όσο και στη συναισθηματική (στήριξη, διαμεσολάβηση, ρύθμιση συναισθημάτων ενηλίκων). Το παιδί μαθαίνει ότι για να αγαπηθεί θα πρέπει να είναι χρήσιμο.

    Η βεβιασμένη ενηλικίωση δεν ακυρώνει την παιδική ανάγκη — την αναβάλλει. Αργότερα αυτή μπορεί να επιστρέψει ως αγχώδεις διαταραχές, ως καταθλιπτικά συμπτώματα, ως διαταραχές προσωπικότητας, ως δυσκολία στις σχέσεις (φόβος εξάρτησης ή υπερ-υπευθυνότητα), ως ψυχοσωματικά συμπτώματα, ως burnout σε νεαρή ηλικία

    Το παράδοξο είναι ότι το άτομο φαίνεται ή δείχνει ώριμο, αλλά δεν έζησε την παιδικότητα. Η «ωριμότητα» λειτουργεί ως άμυνα επιβίωσης, όχι ως εσωτερική ολοκλήρωση.

   Άωρη ή βεβιασμένη ενηλικίωση είναι η ψυχική κατάσταση κατά την οποία το άτομο αναγκάζεται να λειτουργήσει ως ενήλικας πριν να έχει δομικά συγκροτηθεί ψυχικά ως παιδί.

 

 

Η σύγχρονη ζωή της ευζωϊας και η τάση των εφήβων και νέων να δείχνουν μεγαλύτεροι ή να αντιγράφουν και να μιμούνται συμπεριφορές μεγαλύτερων.

    Στη σύγχρονη κοινωνία της ευζωίας, της εικόνας και της ταχύτητας, ο κίνδυνος της ψευδο-ενηλικίωσης στους εφήβους και τους νέους είναι ιδιαίτερα αυξημένος. Πρόκειται όχι πλέον για αναγκαστική ενηλικίωση (λόγω στέρησης), αλλά για πολιτισμικά υποκινούμενη, ελκυστική και «κανονικοποιημένη» άωρη ωρίμανση.

   Ο βασικός κίνδυνος της σύγχρονης ευζωίας

   Η ευζωία δεν στερεί — αφαιρεί τον χρόνο της αναμονής. Ο έφηβος μαθαίνει ότι όλα είναι άμεσα διαθέσιμα, ότι η επιθυμία πρέπει να ικανοποιείται γρήγορα, ότι η εικόνα αξίζει περισσότερο από τη διαδικασία. Έτσι παρακάμπτεται η αναπτυξιακή ωρίμανση και αντικαθίσταται από μίμηση.

Γιατί οι έφηβοι θέλουν να «φαίνονται μεγάλοι»

1. Πολιτισμική πίεση της εικόνας

   Τα social media προβάλλουν τη σεξουαλικοποιημένη ωριμότητα, ενήλικα πρότυπα ζωής, επιτυχία χωρίς διαδρομή. Ο έφηβος υπό αυτή την πίεση δεν γίνεται ενήλικας — υποδύεται τον ενήλικα.

2. Κατάρρευση των ηλικιακών ορίων

   Στη σύγχρονη κοινωνία τα παιδιά εκτίθενται σε ενήλικες θεματικές από πολύ νωρίς. Οι δε  ενήλικες διατηρούν εφηβικά πρότυπα.

 

3. Μίμηση αντί ταύτισης

   Αντί για σταδιακή ταύτιση με ενήλικα πρότυπα υιοθετούνται επιφανειακές συμπεριφορές (ένδυση, λόγος, σεξουαλικότητα, ακόμη και μορφές βίας) χωρίς εσωτερική επεξεργασία αξιών. Αυτό δημιουργεί ψευδή αίσθηση ωριμότητας.

4. Άρνηση της εξάρτησης

    Η σύγχρονη κουλτούρα θεωρεί την εξάρτηση αδυναμία. Ο έφηβος μαθαίνει ότι «αν είναι αυτόνομος, αξίζει». Η φυσιολογική ανάγκη για στήριξη βιώνεται ως ντροπή.

 

  Οι ενεδρεύοντες ψυχολογικοί κίνδυνοι

1. Εύθραυστη ταυτότητα

    Η ταυτότητα με αυτό τον τρόπο βασίζεται στο βλέμμα των άλλων, στην απόδοση ρόλων
και όχι σε εσωτερική συνοχή.

2. Αδυναμία συναισθηματικής αντοχής

    Χωρίς «ασφαλή παιδικότητα», χωρίς διαδρομή των χρονικών και ηλικιακών σταδίων μπορεί να παρουσιαστεί χαμηλή ανεκτικότητα στη ματαίωση, έντονο άγχος ή κενό, δυσκολία στη δέσμευση

3. Πρώιμη εξουθένωση (burnout)

    Ο νέος «ζει σαν ενήλικας» χωρίς όμως να διαθέτει τις ψυχικές άμυνες του ενηλίκου, χωρίς τις προσπάθειες, τις ματαιώσεις ή την πείρα ζωής που βαθμιαία αποκτά ο ενήλικος κατά τη διαδρομή.

4. Σεξουαλικοποίηση χωρίς ψυχική ετοιμότητα

    Το σώμα προηγείται της ψυχής. Ετσι ο νέος ή ο έφηβος είναι πιο ευάλωτος. Ζει σε σύγχυση ορίων.

    Το κεντρικό παράδοξο της εποχής είναι παιδιά με ενήλικη εικόνα και ενήλικες με παιδική αντοχή ή ενήλικες με «νεαρόν ήθος» κατά τον Αριστοτέλη (δηλαδή ανώριμοι).

    Η σύγχρονη ευζωία δεν ωριμάζει — επιταχύνει.
Και η επιτάχυνση χωρίς ψυχική επεξεργασία παράγει πρόωρους ρόλους και όψιμες δυσκολίες.

 

 

Το θέαμα, η βιομηχανία μαζικής κουλτούρας και η ώθηση, υποκίνηση, για πρόωρη ενηλικίωση (με άξονα πάντα την κατανάλωση και την υποσχόμενη ορατότητα και οικονομική επιτυχία).

   Το θέαμα και η βιομηχανία της μαζικής κουλτούρας λειτουργούν σήμερα ως ισχυροί μηχανισμοί επιτάχυνσης της ενηλικίωσης, όχι μέσω ευθύνης ή ωρίμανσης, αλλά μέσω κατανάλωσης, εικόνας και υποσχόμενης ορατότητας. Η πρόωρη ενηλικίωση δεν παρουσιάζεται ως απώλεια, αλλά ως προνόμιο και επιτυχία.

1. Το θέαμα ως παιδαγωγός

    Σύμφωνα με τη λογική του θεάματος, το άτομο δεν καλείται να είναι, αλλά να φαίνεται. Ο νέος μαθαίνει ότι αξία σημαίνει ορατότητα, αναγνωρισιμότητα, επιτυχία σημαίνει καταναλωτική δυνατότητα και έκθεση (επίδειξη). Έτσι η ενηλικίωση από ψυχική διαδικασία μετατρέπεται σε αισθητική ταυτότητα.

2. Η μαζική κουλτούρα και η εμπορευματοποίηση της ηλικίας

    Η ηλικία παύει να είναι αναπτυξιακή κατηγορία και γίνεται καταναλωτικό target. Στο παιδί, στον έφηβο, στον μετέφηβο προσδίδεται η αισθητική των ενηλίκων, ακόμη και σε τρόπους συμπεριφοράς και σε στυλ ζωής. Η εφηβική επιθυμία μπουκώνει με ενήλικες προσδοκίες. Η πρώιμη σεξουαλικοποίηση εκλαμβάνεται ως «αυτοέκφραση». Η παιδικότητα γίνεται εμπόδιο στο branding του εαυτού.

3. Η κατανάλωση ως υποκατάστατο ωρίμανσης

      Η βιομηχανία μαζικής κουλτούρας υπόσχεται «Αν καταναλώσεις σωστά, θα μεγαλώσεις γρήγορα». Ρούχα, τεχνολογία, αισθητικές παρεμβάσεις, εμπειρίες δεν συνοδεύονται από ψυχική επεξεργασία, αλλά λειτουργούν ως σύμβολα ενηλικίωσης χωρίς βάθος. Η ωρίμανση αντικαθίσταται από εξωτερικά σημάδια status.

4. Η οικονομική επιτυχία ως μύθος σωτηρίας

    Η σύγχρονη αφήγηση λέει «Γίνε κάποιος από νωρίς», «Μην περιμένεις – εκμεταλλεύσου το ταλέντο σου», «Η καθυστέρηση είναι αποτυχία». Όπως η μόδα, αλλά και η τεχνολογία, αλλάζει οργανωμένα εκ των άνω με ταχύτατους ρυθμούς έτσι και ο νέος πρέπει να είναι ικανός να καταναλώνει αυτές τις νέες τάσεις. Η αναμονή, το λάθος και η αμφιβολία — βασικά στοιχεία της εφηβείας — παρουσιάζονται ως χαμένος χρόνος.

5. Ορατότητα χωρίς υποκείμενο

     Η συνεχής έκθεση (και γενικά το κυνήγι της εικόνας και του φαίνεσθαι) παράγει πρόσωπα χωρίς εσωτερική συνοχή, ενισχύει ναρκισσιστικές άμυνες, δημιουργεί άγχος εξαφάνισης («αν δεν με βλέπουν, δεν υπάρχω»). Η πρόωρη ενηλικίωση γίνεται όρος επιβίωσης στο συμβολικό πεδίο.

6. Ψυχοπαθολογικές συνέπειες

   Μερικές από τις ψυχικές συνέπειες μπορεί να είναι η οικοδόμηση μιας ταυτότητας βασισμένη στην απόδοση (τις περισσότερες φορές εικονική), το να παράγει κανείς αρνητικά συναισθήματα για τον εαυτό του ή ακόμα να είναι απροστάτευτος και ευάλωτος σε κατάθλιψη όταν πέφτει η ορατότητα, ευάλωτος σε εξαρτήσεις κάθε τύπου (κατανάλωση, likes, επιβεβαίωση), να δείχνει αδυναμία να ανθέξει τη ματαίωση, και σε ακραίες εκδοχές πρώιμο burnout.

7. Το θεμελιώδες παράδοξο

   Η μαζική κουλτούρα ζητά από τα παιδιά να λειτουργούν σαν ενήλικες, αλλά τους στερεί τον χρόνο που χρειάζεται για να γίνουν ενήλικες.

 

    Η πρόωρη ενηλικίωση στη κοινωνία του θεάματος είναι μια εμπορευματοποιημένη ωρίμανση χωρίς ψυχική συγκρότηση, που υπόσχεται επιτυχία και ορατότητα, αλλά παράγει ευάλωτα υποκείμενα.

   Το θέαμα δεν ωριμάζει — καταναλώνει ηλικίες. Και η κατανάλωση της ηλικίας αφήνει πίσω ανεκπλήρωτες αναπτυξιακές ανάγκες που επιστρέφουν ως ψυχικό κόστος.

 

 

 

 

 

ΕΛΕΥΘΕΡΟΓΡΑΦΟΣ

eleftherografos.blogspot.com

[ ανάρτηση 12 Ιανουαρίου 2026 :  

άωρη ενηλικίωση

Λίγα σχόλια

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ]