decommodation Λίγα σχόλια ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΚΕΨΗ

 

decommodation (απo-προσαρμογή)

Λίγα σχόλια

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΚΕΨΗ

 

κείμενο:

 

Decommodation (Απο-προσαρμογή / Μη προσαρμογή)

   Ο όρος decommodation προέρχεται από τη Communication Accommodation Theory (CAT) (Howard Giles) και αναφέρεται σε επικοινωνιακή συμπεριφορά κατά την οποία ο ομιλητής δεν προσαρμόζει ή απομακρύνει σκόπιμα τον λόγο, το ύφος, την προφορά ή άλλα γλωσσικά/παραγλωσσικά χαρακτηριστικά του από εκείνα του συνομιλητή του.

   Στόχος της decommodation είναι συνήθως η διατήρηση ή ενίσχυση κοινωνικής απόστασης, η έκφραση ταυτότητας, εξουσίας ή διαφοροποίησης, και όχι η διευκόλυνση της κατανόησης ή της οικειότητας.

Μπορεί να είναι:

/ - Σκόπιμη (π.χ. για να τονιστεί κύρος, επαγγελματικός ρόλος, ιδεολογική ή κοινωνική ταυτότητα)

/ - Ακούσια (π.χ. λόγω έλλειψης επίγνωσης του συνομιλητή)

 

 

Συναφείς και αντίστοιχοι όροι

Accommodation (Επικοινωνιακή προσαρμογή)

  Ο γενικός όρος-ομπρέλα που περιγράφει κάθε προσαρμογή του λόγου προς τον συνομιλητή.

Convergence (Σύγκλιση)

  Μορφή accommodation όπου ο ομιλητής προσαρμόζεται ώστε να μοιάζει περισσότερο στον συνομιλητή (π.χ. λεξιλόγιο, ταχύτητα ομιλίας).

Divergence (Απόκλιση)

  Συγγενής έννοια με τη decomodation· αναφέρεται στη σκόπιμη διαφοροποίηση του λόγου για έμφαση στη διαφορά ταυτότητας.

Overaccommodation (Υπερπροσαρμογή)

  Υπερβολική ή ακατάλληλη προσαρμογή, που μπορεί να εκληφθεί ως προσβλητική ή πατερναλιστική.

Underaccommodation (Υποπροσαρμογή)

   Ανεπαρκής προσαρμογή στις επικοινωνιακές ανάγκες του συνομιλητή· συχνά συνδέεται με decommodation.

Speech Adjustment (Ρύθμιση λόγου)

  Ευρύτερος όρος για αλλαγές στο ύφος, την προφορά ή τη δομή του λόγου.

Identity Marking (Σήμανση ταυτότητας)

  Η χρήση γλωσσικών χαρακτηριστικών για δήλωση κοινωνικής, πολιτισμικής ή επαγγελματικής ταυτότητας· συχνά επιτυγχάνεται μέσω decommodation.

Social Distance (Κοινωνική απόσταση)

   Δεν είναι γλωσσικός μηχανισμός, αλλά βασική έννοια που συχνά ενισχύεται μέσω decommodation.

 

Εδώ θα επιχειρηθεί μία επέκταση της έννοιας του όρου που ξεφεύγει από τα γλωσσικά στενά πλαίσια και απλώνεται σε ευρύτερους χώρους του κοινωνικού.

 

 

Παραδείγματα Decommodation

1. Ακραίες ιδεολογικές ομάδες που δεν επιδιώκουν επικοινωνία

   Μέλη ακραίων πολιτικών ή θρησκευτικών ομάδων χρησιμοποιούν κλειστό, εσωτερικό λεξιλόγιο, συνθήματα και απόλυτες διατυπώσεις, χωρίς καμία προσπάθεια προσαρμογής σε εξωτερικό ακροατήριο.
Η decommodation εδώ λειτουργεί ως μηχανισμός αποκλεισμού των «άλλων», ένδειξη ότι ο διάλογος δεν είναι επιθυμητός, ως ενίσχυση ενδο-ομαδικής συνοχής μέσω γλωσσικής διαφοροποίησης

  Η απουσία προσαρμογής είναι συνειδητή στρατηγική μη-επικοινωνίας.

 

2. Άτομα ιδεολογικά «κορεσμένα» (ideologically satisfied individuals)

   Άτομα που θεωρούν ότι η ιδεολογία τους είναι πλήρης, αδιαμφισβήτητη και ανώτερη, δεν τροποποιούν το ύφος τους, την πολυπλοκότητα του λόγου, τις βασικές τους παραδοχές ακόμη και όταν απευθύνονται σε άτομα με διαφορετικές απόψεις

   Η decommodation εδώ σηματοδοτεί γνωστική αυτάρκεια απόρριψη της ανάγκης διαπραγμάτευσης νοήματος

 

3. Άτομα ικανοποιημένα από την κοινωνική τους θέση

   Πρόσωπα με υψηλό κοινωνικό ή θεσμικό κύρος (π.χ. ανώτερα στελέχη, εξουσία, ελίτ) διατηρούν επίσημο, τεχνικό ή αποστασιοποιημένο λόγο, δεν απλοποιούν ούτε «κατεβάζουν» το επίπεδο επικοινωνίας.

   Η decommodation σε αυτές τις περιπτώσεις λειτουργεί ως επιτέλεση ισχύος, διατήρηση κοινωνικής απόστασης, υπενθύμιση ιεραρχίας

 

4. Πολιτισμικά «ασφαλή» άτομα ή ομάδες

    Άτομα που νιώθουν απόλυτα ασφαλή και κυρίαρχα μέσα στην πολιτισμική τους ταυτότητα αρνούνται να προσαρμόσουν γλωσσικούς κώδικες, επιμένουν σε πολιτισμικές αναφορές που δεν είναι κοινές.

  Παράδειγμα: χρήση ιδιωμάτων ή πολιτισμικών συμβόλων χωρίς επεξήγηση.

  Η decommodation εδώ δηλώνει πολιτισμική αυτοπεποίθηση, έλλειψη ανάγκης για ένταξη ή αποδοχή

 

5. Εκπαιδευτικό ή θεσμικό πλαίσιο

   Καθηγητής ή ειδικός που επιμένει σε αυστηρά επιστημονικό λόγο αγνοεί ή δείχνει να μη λαμβάνει υπόψη του το επίπεδο κατανόησης του ακροατηρίου

   Αυτό μπορεί να είναι σκόπιμη decommodation (προστασία επιστημονικού κύρους) ή ακούσια, αλλά με αποτέλεσμα την αποστασιοποίηση.

 

6. Διαπολιτισμική επικοινωνία – άρνηση προσαρμογής

   Άτομο που ζει σε πολυπολιτισμικό περιβάλλον αλλά:

δεν προσαρμόζει τον λόγο του

   Η decommodation εδώ λειτουργεί ως δήλωση «δεν αλλάζω για κανέναν» συμβολική άρνηση ενσωμάτωσης

 

   Σε όλες τις παραπάνω περιπτώσεις, η decommodation:

δεν στοχεύει στην κατανόηση, δεν επιδιώκει σύγκλιση αλλά λειτουργεί ως εργαλείο ταυτότητας, ισχύος ή αποκλεισμού.

 

   Παραδείγματα μειονοτικών ομάδων σε πολυπολιτισμικές κοινωνίες που εμφανίζουν decommodation, δηλαδή άρνηση επικοινωνιακής ή πολιτισμικής προσαρμογής, χωρίς αναφορά σε συγκεκριμένες εθνοτικές ομάδες.

   Τα παραδείγματα είναι περιγραφικά και θεωρητικά, όχι αξιολογικά.

 

Παραδείγματα μειονοτικών πλαισίων με άρνηση προσαρμογής

 

1. Κλειστές γλωσσικές κοινότητες

   Μια μειονοτική ομάδα χρησιμοποιεί αποκλειστικά τη δική της γλώσσα ή ιδίωμα, αποφεύγει συστηματικά τη γλώσσα της ευρύτερης κοινωνίας, ακόμη και σε δημόσιες συναλλαγές.

    Η decomodation εδώ λειτουργεί ως μηχανισμός διατήρησης ταυτότητας και περιορίζει σκόπιμα την επικοινωνία με το «έξω».

    Δεν πρόκειται για έλλειψη ικανότητας, αλλά για συνειδητή επιλογή.

 

2. Θρησκευτικά ή ιδεολογικά πλαισιωμένες μειονότητες

   Μειονοτική ομάδα με ισχυρό κανονιστικό σύστημα διατηρεί αυστηρούς κώδικες λόγου, ένδυσης και συμπεριφοράς, δεν προσαρμόζει τη δημόσια επικοινωνία της στο κυρίαρχο πολιτισμικό πλαίσιο

    Η decomodation εδώ προστατεύει τα σύνορα της ομάδας, αποτρέπει την πολιτισμική «διάχυση»

   Η μη προσαρμογή είναι στοιχείο εσωτερικής συνοχής, όχι εχθρικότητας κατ’ ανάγκη.

 

3. Μειονότητες με έντονη αίσθηση ιστορικής ή πολιτισμικής αυτάρκειας

   Ομάδες που θεωρούν τον πολιτισμό τους πλήρη, επαρκή, μη διαπραγματεύσιμο τείνουν να απορρίπτουν πολιτισμικές διευκολύνσεις, να μην εξηγούν σύμβολα, έθιμα ή αφηγήσεις σε εξωτερικούς αποδέκτες

   Η decomodation εδώ δηλώνει αυτονομία. Αδιαφορία ή άρνηση ένταξης ή αναγνώρισης από την πλειονότητα

 

4. Νεανικές ή ιδεολογικές μειονοτικές υποκουλτούρες

   Μικρές ομάδες σε πολυπολιτισμικό αστικό περιβάλλον χρησιμοποιούν εσωτερικό λεξιλόγιο, κώδικες ή συμβολισμούς και απορρίπτουν την «κανονική» δημόσια επικοινωνία. Ένα φαινόμενο που ήδη έχει πολύ-αναλυθεί.

   Η μη προσαρμογή εδώ λειτουργεί ως φίλτρο ένταξης, καθιστά την κατανόηση προνόμιο των «μέσα», των ενδο-ομαδικών μελών.

 

5. Μειονότητες που βιώνουν εξωτερική πίεση ή απειλή αφομοίωσης

   Όταν μια ομάδα αισθάνεται ότι κινδυνεύει να απολέσει τα πολιτισμικά της χαρακτηριστικά μπορεί να υιοθετήσει σκληρή (αυστηρή) decommodation, όπως απόρριψη συμβιβασμών, ενίσχυση εσωτερικών κανόνων λόγου

    Η μη προσαρμογή λειτουργεί αμυντικά, ως αντίσταση στην αφομοίωση.

 

[   Στην Communication Accommodation Theory, η decommodation από μειονότητες δεν ισοδυναμεί με αντικοινωνική στάση. Συχνά αποτελεί στρατηγική επιβίωσης ταυτότητας, μπορεί να συνυπάρχει με ειρηνική συνύπαρξη, αλλά όχι με βαθιά διαπολιτισμική σύγκλιση.]

 

Επί μέρους παράδειγμα:

απομονωμένα χωριά ως ειδική περίπτωση μειονοτικού πλαισίου και αναλύεται η άρνηση προσαρμογής όχι μόνο σε γλωσσικό επίπεδο, αλλά και σε στάσεις ζωής, ενδυμασία και διατροφή, πάντα στο πλαίσιο της decommodation.

 

Απομονωμένα χωριά σε σχέση με τον αστικοποιημένο πληθυσμό

1. Γεωγραφικά απομονωμένες αγροτικές κοινότητες

   Μικρές κοινότητες που βρίσκονται σε ορεινές, νησιωτικές ή δύσβατες περιοχές έχουν περιορισμένη καθημερινή επαφή με αστικά κέντρα. Τείνουν να:διατηρούν παραδοσιακές μορφές ζωής, να απορρίπτουν αστικούς ρυθμούς, πρότυπα κατανάλωσης και κοινωνικής οργάνωσης.

   Η decommodation εδώ δεν είναι ρητή αντιπαράθεση, αλλά σιωπηρή άρνηση προσαρμογής, διατήρηση τρόπου ζωής ως στοιχείο συλλογικής ταυτότητας

 

2. Άρνηση αλλαγής στάσεων ζωής

   Κάτοικοι απομονωμένων χωριών επιμένουν σε αυτάρκεια και κοινοτική αλληλεγγύη, απορρίπτουν ατομοκεντρικά ή ανταγωνιστικά αστικά πρότυπα.

   Η μη προσαρμογή λειτουργεί ως αντίσταση στην αστικοποίηση, διατήρηση ενός εναλλακτικού κοινωνικού μοντέλου

 

3. Διατήρηση παραδοσιακής ενδυμασίας

   Σε επαφή με τον αστικό πληθυσμό δεν υιοθετούν σύγχρονους ενδυματολογικούς κώδικες. Φορούν παραδοσιακά ή λειτουργικά ρούχα καθημερινά, όχι μόνο σε εορτές.

   Αυτό αποτελεί μορφή πολιτισμικής decommodation, καθώς δεν επιδιώκεται συμβολική σύγκλιση, έτσι η ενδυμασία και μέσω αυτής το σώμα γίνεται φορέας ταυτότητας

 

4. Σταθερότητα στις διατροφικές συνήθειες

   Οι κοινότητες αυτές βασίζονται σε τοπικά παραγόμενες τροφές, απορρίπτουν μαζική ή «εισαγόμενη» διατροφή

   Η άρνηση προσαρμογής ενισχύει την αίσθηση αυτάρκειας, λειτουργεί ως πολιτισμικό όριο έναντι της αστικής κουλτούρας

 

5. Επικοινωνιακή στάση απέναντι στους «έξω»

   Όταν αλληλεπιδρούν με αστικοποιημένους πληθυσμούς δεν απλοποιούν τον λόγο τους, δεν εξηγούν τοπικούς όρους ή πρακτικές

    Η decommodation εδώ δηλώνει ότι η ευθύνη προσαρμογής βαραίνει τον επισκέπτη, υπογραμμίζει την αυτονομία της κοινότητας

 

  Στην περίπτωση των απομονωμένων χωριών η decommodation:δεν αποσκοπεί στη σύγκρουση, δεν δηλώνει απόρριψη συνύπαρξης, αλλά λειτουργεί ως μηχανισμός πολιτισμικής συνέχειας

   Σε πολυπολιτισμικές κοινωνίες, τέτοιες κοινότητες αποτελούν πολιτισμικές νησίδες, όπου η μη προσαρμογή είναι συνειδητή στάση ζωής και όχι έλλειμμα κοινωνικών δεξιοτήτων.

 

  Οι αντίστοιχες αστικές μορφές decommodation (η μάχη των προαστείων, οι κλειστές εθνοτικές γειτονιές στις μητροπόλεις (αμερικάνικου τύπου)

Αστικές μορφές Decommodation

1. «Η μάχη των προαστίων»

   Σε μεγάλες μητροπόλεις, τα προάστια λειτουργούν συχνά ως ζώνες κοινωνικής διαφοροποίησης, χώροι συμβολικής αντιπαράθεσης με το κέντρο της πόλης.

   Οι κάτοικοι διατηρούν συγκεκριμένα πρότυπα ζωής (οικογενειακά, καταναλωτικά, κοινωνικά) απορρίπτουν τον ρυθμό, τις αξίες και τις πρακτικές του αστικού πυρήνα.

   Η decommodation εκδηλώνεται ως άρνηση υιοθέτησης «αστικών» τρόπων ζωής, ενίσχυση προαστιακής ταυτότητας απέναντι στο «χάος» ή την πολυμορφία της πόλης

 

2. Κλειστές εθνοπολιτισμικές γειτονιές σε μητροπόλεις (αμερικανικού τύπου)

    Σε ορισμένες αστικές περιοχές η γειτονιά λειτουργεί ως πολιτισμικός θύλακας. H καθημερινή ζωή οργανώνεται σχεδόν αποκλειστικά εντός της κοινότητας

   Χαρακτηριστικά: χρήση εσωτερικής γλώσσας ή ιδιώματος στον δημόσιο χώρο, τοπικά καταστήματα με εδώδιμα ή άλλα είδη από την χώρα/τόπο προέλευσης, υπηρεσίες και κοινωνικά δίκτυα που δεν απευθύνονται «προς τα έξω»

   Η decomodation εδώ δεν αποσκοπεί στην ένταξη διατηρεί την γειτονιά ως κύτταρο, την πόλη ως μωσαϊκό παρά ως ενιαίο σύνολο

 

3. Άρνηση προσαρμογής σε αστικά πρότυπα συμπεριφοράς

   Ορισμένες αστικές κοινότητες δεν υιοθετούν κυρίαρχες νόρμες ευγένειας, δημόσιας συμπεριφοράς ή επικοινωνίας. Διατηρούν δικούς τους κώδικες κοινωνικής αλληλεπίδρασης. Αυτό δημιουργεί παράλληλα κοινωνικά συστήματα, περιορισμένη διαπολιτισμική σύγκλιση

 

4. Ενδυματολογική και σωματική decommodation στην πόλη

   Η άρνηση προσαρμογής δεν είναι μόνο λεκτική συνοδεύεται και από επιμονή σε συγκεκριμένους τρόπους ένδυσης, στυλ που σηματοδοτούν άμεσα το «ανήκειν». Αυτό μπορεί να παρατηρηθεί είτε σε γειτονιές κυριαρχούμενες από εθνοτικές ομάδες είτε σε  γειτονιές που συχνάζει η νεολαία ή ακόμη και ενήλικες με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά κουλτούρας και υποκουλτούρας.

   Στο αστικό περιβάλλον το σώμα γίνεται κινούμενο σύνορο, η εμφάνιση δηλώνει απόσταση από την κυρίαρχη κουλτούρα

 

5. Διατροφικές και καταναλωτικές πρακτικές

   Σε ορισμένες αστικές γειτονιές η διατροφή παραμένει αυστηρά εντός πολιτισμικών πλαισίων, απορρίπτονται οι ευρύτερες καταναλωτικές τάσεις της μητρόπολης

   Η decommodation λειτουργεί ως καθημερινή πρακτική ταυτότητας, άρνηση πολιτισμικής ομογενοποίησης

 

6. Χωρική decommodation

   Η ίδια η χρήση του χώρου εκφράζει μη προσαρμογή, όπως περιορισμένη μετακίνηση εκτός γειτονιάς, κοινωνική ζωή εντός συγκεκριμένων τετραγώνων

   Η πόλη δεν βιώνεται ως ενιαία, αλλά ως σύνολο αλληλοπαρατιθέμενων κόσμων

 

   Στις μητροπόλεις, η decommodation δεν προκύπτει από έλλειψη επαφής, αλλά από υπερβολική εγγύτητα χωρίς πολιτισμική σύγκλιση.

   Η πόλη γίνεται χώρος συνύπαρξης χωρίς προσαρμογή, όπου η διαφοροποίηση είναι στρατηγική επιλογή.

 

  Πώς η decommodation μετασχηματίζεται σε χωρική απομόνωση, αποξένωση ή σύγκρουση.

 

    Η αστική κοινωνιολογία αντιμετωπίζει τη μητρόπολη όχι ως ενιαίο κοινωνικό σώμα, αλλά ως σύμπλεγμα ετερογενών κόσμων που συνυπάρχουν σε φυσική εγγύτητα. Από τους κλασικούς στοχαστές έως τις σύγχρονες θεωρίες, η πόλη νοείται ως χώρος υψηλής πυκνότητας, πολιτισμικής πολλαπλότητας. ασύμμετρων σχέσεων ισχύος

   Σε αυτό το πλαίσιο, η επικοινωνία δεν είναι αυτονόητη. Αντιθέτως, συχνά παρατηρείται συνύπαρξη χωρίς ουσιαστική αλληλεπίδραση. Εδώ ακριβώς εντάσσεται η έννοια της decommodation: η σκόπιμη ή συστηματική άρνηση προσαρμογής στον «άλλο», όχι μόνο γλωσσικά, αλλά κοινωνικά και πολιτισμικά.

 

Η decommodation ως αστική στρατηγική

   Στο αστικό περιβάλλον, η decommodation δεν λειτουργεί απλώς ως επικοινωνιακή επιλογή, αλλά ως στρατηγική οριοθέτησης. Ομάδες και κοινότητες διατηρούν κλειστούς κώδικες λόγου, επιμένουν σε συγκεκριμένους τρόπους ζωής, απορρίπτουν κυρίαρχες αστικές νόρμες

   Αυτή η μη προσαρμογή δεν στοχεύει στην κατανόηση, αλλά στη διατήρηση συμβολικών συνόρων. Η πόλη γίνεται πεδίο όπου η ταυτότητα προστατεύεται όχι μέσω σύγκλισης, αλλά μέσω απόστασης.

 

Από την επικοινωνιακή στη χωρική decommodation

   Η κρίσιμη μετάβαση συμβαίνει όταν η decommodation παύει να είναι μόνο επικοινωνιακή και ενσωματώνεται στον χώρο. Αρχικά, εμφανίζεται ως περιορισμός κοινωνικών επαφών, αποφυγή μικτών χώρων, προτίμηση «ασφαλών» ζωνών. Στη συνέχεια, αποκτά χωρική μορφή δηλαδή γειτονιές που λειτουργούν ως πολιτισμικοί θύλακες, προάστια που αυτοπροσδιορίζονται σε αντίθεση με το κέντρο, αστικές περιοχές όπου η καθημερινή ζωή διεξάγεται εντός στενών ορίων

   Η πόλη κατακερματίζεται σε νησίδες νοήματος, όπου η επαφή με το «άλλο» είναι περιττή ή ανεπιθύμητη.

 

Decommodation και αποξένωση

   Όταν η μη προσαρμογή παγιώνεται η έλλειψη επικοινωνιακής σύγκλισης μετατρέπεται σε αμοιβαία αδιαφορία, η φυσική εγγύτητα δεν συνοδεύεται από κοινωνική εγγύτητα

   Η αποξένωση δεν είναι αποτέλεσμα σύγκρουσης, αλλά έλλειψης κοινών πλαισίων. Οι κάτοικοι μοιράζονται τον ίδιο αστικό χώρο, αλλά όχι τον ίδιο κοινωνικό κόσμο.

 

Από την απομόνωση στη σύγκρουση

   Η σύγκρουση αναδύεται όταν διαφορετικά καθεστώτα (τρόποι) ζωής διεκδικούν τον ίδιο χώρο. Η  decommodation συνοδεύεται από ανισότητες, φόβο ή συμβολική απαξίωση.

   Τότε, η μη προσαρμογή παύει να είναι ουδέτερη, μετατρέπεται σε ανοιχτή απόρριψη, εκφράζεται μέσω χωρικών εντάσεων, κοινωνικής πόλωσης ή συγκρούσεων καθημερινότητας

   Η πόλη δεν είναι πλέον μωσαϊκό, αλλά πεδίο ανταγωνιστικών ταυτοτήτων.

 

   Η decommodation ξεκινά ως επικοινωνιακή επιλογή, εξελίσσεται σε πολιτισμική στρατηγική, και τελικά υλοποιείται χωρικά. Όσο περισσότερο η μη προσαρμογή γίνεται δομικό χαρακτηριστικό της αστικής ζωής, τόσο αυξάνεται η κοινωνική απόσταση, η χωρική απομόνωση

και η πιθανότητα σύγκρουσης

   Η μητρόπολη, έτσι, δεν αποτυγχάνει να ενσωματώσει· απλώς αποκαλύπτει ότι η συνύπαρξη δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκην επικοινωνία.

 

 

Οι ζώνες της πόλης και τα εμπόδια μετακίνησης από ζώνη σε ζώνη.  

 

Η οικονομική ζωνοποίηση της πόλης

   Οι σύγχρονες πόλεις οργανώνονται σε οικονομικά διαφοροποιημένες ζώνες ακριβού, μεσαίου και χαμηλού κόστους διαβίωσης και απόκτησης έγγειας ιδιοκτησίας. Η διάκριση αυτή δεν είναι απλώς χωρική ή εισοδηματική· είναι κοινωνική, πολιτισμική και επικοινωνιακή. Κάθε ζώνη ενσωματώνει διαφορετικούς τρόπους ζωής, διαφορετικά πρότυπα κατανάλωσης, διαφορετικούς κώδικες συμπεριφοράς και επικοινωνίας

    Η μετακίνηση από ζώνη σε ζώνη δεν είναι ποτέ ουδέτερη.

 

Εμπόδια μετακίνησης μεταξύ οικονομικών ζωνών

Οικονομικά εμπόδια

   Η άμεση πρόσβαση στις ακριβές ζώνες προϋποθέτει:

συγκεκριμένη καταναλωτική δυνατότητα, συμμετοχή σε πρακτικές που λειτουργούν ως φίλτρα εισόδου (χώροι, υπηρεσίες, τρόπος ζωής).

   Αντίστοιχα, οι χαμηλές οικονομικά ζώνες στιγματίζονται, γεγονός που αποθαρρύνει την εθελοντική μετακίνηση από άλλες ζώνες, δημιουργεί συμβολικά «αόρατα σύνορα»

 

Πολιτισμικά και συμβολικά εμπόδια

   Κάθε ζώνη έχει τους δικούς της κώδικες ενδυμασίας, κατοχής καταναλωτικών ενδείξεων, ρυθμούς ζωής, τρόπους κοινωνικής αλληλεπίδρασης

   Η είσοδος σε άλλη ζώνη συχνά συνεπάγεται το αίσθημα του «μη ανήκειν», ανάγκη επικοινωνιακής προσαρμογής που δεν είναι πάντα επιθυμητή.

   Η decommodation εκδηλώνεται εδώ ως άρνηση αμοιβαίας προσαρμογής.

 

Χωρικά και πολεοδομικά εμπόδια

   Η ίδια η πόλη ενσωματώνει φραγμούς: διαχωρισμένες χρήσεις γης, απουσία φυσικών διαδρομών σύνδεσης, μέσα μεταφοράς που εξυπηρετούν άνισα τις ζώνες

   Η χωρική απομόνωση ενισχύει την κοινωνική απόσταση.

 

Η «πλαστή διαπερατότητα» των εργάσιμων ωρών

   Κατά τη διάρκεια των εργάσιμων ωρών, η πόλη εμφανίζεται λειτουργικά διαπερατή. Άτομα από διαφορετικές οικονομικές ζώνες συναντώνται σε χώρους εργασίας, μοιράζονται μέσα μεταφοράς,     αλληλεπιδρούν σε θεσμικά πλαίσια, ως κάποιο βαθμό περπατούν στους ίδιους δρόμους.

   Ωστόσο, αυτή η επικοινωνία είναι ρόλο-καθορισμένη,

προσωρινή, απογυμνωμένη από βαθιά κοινωνική εμπλοκή

   Η προσαρμογή που παρατηρείται εδώ είναι υποχρεωτική και εργαλειακή, όχι ουσιαστική σύγκλιση.

 

Η καθοριστική διαφορά στις μη εργάσιμες ώρες

   Μετά τη λήξη της εργασίας, η «διαπερατότητα» καταρρέει. Οι άνθρωποι επιστρέφουν στις οικονομικές και κοινωνικές τους ζώνες, επανενεργοποιούν τις πολιτισμικές τους ταυτότητες, αποσύρονται σε ομοιογενή περιβάλλοντα.

   Στις μη εργάσιμες ώρες η decommodation γίνεται ορατή. H κοινωνική απόσταση παγιώνεται. Oι ζώνες λειτουργούν ως κλειστά οικοσυστήματα

   Η πόλη διαχωρίζεται όχι μόνο στον χώρο, αλλά και στον χρόνο.

 

Decommodation ως χρονικο-χωρικός μηχανισμός

   Η μη προσαρμογή αναστέλλεται προσωρινά κατά την εργασία, επανεμφανίζεται ενισχυμένη στον ελεύθερο χρόνο. Έτσι, η αστική κοινωνία φαίνεται ενιαία την ημέρα, είναι κατακερματισμένη τη νύχτα

   Η πραγματική κοινωνική απόσταση δεν μετριέται στις ώρες παραγωγής, αλλά στις ώρες επιλογής.

 

   Η οικονομική ζωνοποίηση της πόλης δημιουργεί εμπόδια μετακίνησης υλικά και συμβολικά. Eπιτρέπει μόνο επιφανειακή επικοινωνία μεταξύ ζωνών, μετατρέπει τη decommodation σε καθημερινή, επαναλαμβανόμενη πρακτική

   Η εργασία λειτουργεί ως προσωρινή γέφυρα, αλλά όχι ως μηχανισμός άρσης των κοινωνικών συνόρων.
Η ουσία της αστικής αποξένωσης αποκαλύπτεται εκεί όπου η επικοινωνία είναι προαιρετική, όχι υποχρεωτική.

 

Η ψευδής εικόνα και ικανοποίηση, ατόμων που ενώ διαμένουν σε περιοχές ασθενείς από οικονομική άποψη ή ακόμη και μεσαίας οικονομικής δυνατότητας το ότι πιθανόν εργάζονται σε ζώνες υψηλού εισοδήματος τα κάνει να αισθάνονται ότι ανήκουν εκεί. Η διάσταση ανάμεσα σε ένα τόπο εργασίας και στον τόπο μόνιμης κατοικίας.

 

   Η διάσταση εργασιακού χώρου και χώρου κατοικίας

   Στις σύγχρονες πόλεις, ο τόπος εργασίας και ο τόπος κατοικίας συχνά ανήκουν σε διαφορετικές οικονομικές ζώνες, υπακούουν σε διαφορετικές λογικές κύρους, κατανάλωσης και ταυτότητας

   Η καθημερινή μετακίνηση ανάμεσα στους δύο χώρους δημιουργεί μια διπλή εμπειρία της πόλης, η οποία δεν είναι ισότιμη ούτε σταθερή.

 

Η ψευδής εικόνα ένταξης

   Άτομα που κατοικούν σε οικονομικά ασθενείς ή μεσαίες ζώνες εργάζονται όμως σε περιοχές υψηλού εισοδήματος αναπτύσσουν συχνά την αίσθηση ότι «ανήκουν» κοινωνικά στον χώρο εργασίας, συμμετέχουν στον τρόπο ζωής της υψηλής ζώνης, έστω έμμεσα.

   Η καθημερινή φυσική παρουσία σε χώρους κύρους,  γραφεία, επιχειρηματικά κέντρα, ακριβές περιοχές υπηρεσιών παράγει μια συμβολική οικειότητα που συγχέεται με κοινωνική ένταξη.

 

Γιατί η ένταξη είναι ψευδής

   Η ένταξη αυτή είναι λειτουργική και όχι κοινωνική.

Στον χώρο εργασίας η επικοινωνία είναι ρόλο-καθορισμένη, η προσαρμογή είναι υποχρεωτική και προσωρινή, η συμμετοχή δεν επεκτείνεται πέρα από το ωράριο.

   Η decomodation επανεμφανίζεται αμέσως μόλις λήξει η εργασία, αρθεί ο επαγγελματικός ρόλος. Ο εργαζόμενος δεν εντάσσεται στον κοινωνικό κόσμο της υψηλής ζώνης· απλώς τον εξυπηρετεί.

 

Η ικανοποίηση ως μηχανισμός εξομάλυνσης

    Η αίσθηση του «ανήκειν» λειτουργεί ως ψυχοκοινωνική αποζημίωση, μηχανισμός αποδοχής της ανισότητας. Η εργασία σε υψηλού κύρους χώρο μειώνει την αίσθηση κοινωνικού αποκλεισμού, παράγει προσωπική ικανοποίηση, αμβλύνει την επίγνωση της πραγματικής χωρικής (ή οικονομικής) θέσης. Ίσως γι’ αυτό, χωρίς αυτό βέβαια να έχει πειραματικά επαληθευθεί, η παραμονή και εκτός ωραρίου σε υψηλού κύρους περιοχές της εργασίας να ευαρεστεί υποσυνείδητα το εργαζόμενο άτομο που δεν βρίσκει ενδιαφέρον στον τόπο κατοικίας του, εφόσον αυτός ο τύπος ανήκει σε χαμηλότερες οικονομικές ζώνες.

   Έτσι, η δομική ανισότητα δεν αμφισβητείται, αλλά εσωτερικεύεται.

 

Η ρήξη στον τόπο κατοικίας

   Η επιστροφή στον χώρο μόνιμης κατοικίας επαναφέρει τα υλικά και κοινωνικά όρια, αποκαθιστά τη θέση του ατόμου στην οικονομική ιεραρχία της πόλης.

   Η αντίθεση ανάμεσα στο «εκεί που εργάζομαι» και στο «εκεί που ζω» παράγει γνωστική ασυμφωνία, αίσθημα μετάβασης μεταξύ δύο κόσμων, αποσπασματική ταυτότητα

 

Decommodation και διπλή ταυτότητα

  Η decommodation εδώ λειτουργεί διπλά: στο χώρο εργασίας αναστέλλεται προσωρινά, στο χώρο κατοικίας επανενεργοποιείται πλήρως

   Το άτομο δεν ανήκει ολοκληρωμένα σε καμία ζώνη, κινείται μεταξύ τους χωρίς να τις γεφυρώνει

   Η πόλη βιώνεται ως σειρά μεταβάσεων, όχι ως ενιαίο όλον, ως ενιαίο κοινωνικό σύνολο.

 

   Η διάσταση μεταξύ τόπου εργασίας (σε ζώνη υψηλού κύρους) και τόπου κατοικίας (σε ζώνη χαμηλού εισοδήματος) παράγει ψευδή εικόνα κοινωνικής κινητικότητας, ενισχύει την αίσθηση προσωπικής επιτυχίας χωρίς δομική αλλαγή, καθιστά την ανισότητα λιγότερο ορατή, άρα πιο σταθερή.

   Η εργασία σε ζώνες υψηλού εισοδήματος δεν αίρει τη decommodation· απλώς τη καλύπτει προσωρινά πίσω από την καθημερινή ρουτίνα.

 

 Η αγωνία του ανερχόμενου οικονομικά ατόμου για την απόκτηση "χωρικού κύρους" δηλαδή είτε την ενοικίαση σε ακριβή περιοχή είτε ακόμη περισσότερα την αγορά μόνιμης κατοικίας σε ακριβή περιοχή.

 

Η αγωνία του ανερχόμενου οικονομικά

    Στις ιεραρχημένες πόλεις, η οικονομική άνοδος δεν βιώνεται ως ολοκληρωμένη αν δεν συνοδευτεί από χωρική μεταβολή. Το άτομο που βελτιώνει το εισόδημά του συχνά αισθάνεται ότι η κοινωνική του θέση παραμένει «εκκρεμής» η επιτυχία του δεν έχει ακόμη υλική επιβεβαίωση. Η κατοικία γίνεται το πιο ορατό τεκμήριο προόδου.

 

Το «χωρικό κύρος» ως στόχος

   Η ενοικίαση ή —ακόμη περισσότερο— η αγορά κατοικίας σε ακριβή περιοχή δεν αφορά μόνο την άνεση ή την ποιότητα ζωής, λειτουργεί ως δήλωση άφιξης σε ανώτερο κοινωνικό επίπεδο.

  Η διεύθυνση κατοικίας αποκτά βαρύτητα στις κοινωνικές σχέσεις, στην αυτοεικόνα, στον τρόπο με τον οποίο το άτομο φαντάζεται το μέλλον του

 

Η ενοικίαση ως δοκιμαστικό στάδιο

   Η ενοικίαση σε ακριβή ζώνη λειτουργεί ως μεταβατική λύση, προσφέρει την αίσθηση συμμετοχής χωρίς πλήρη δέσμευση.

  Ωστόσο η προσωρινότητα υπονομεύει το αίσθημα σταθερότητας, το άτομο παραμένει «επισκέπτης» στον χώρο κύρους

  Η αγωνία δεν αίρεται· απλώς μετατίθεται.

 

Η αγορά κατοικίας ως τελικός στόχος

   Η απόκτηση μόνιμης κατοικίας σε ακριβή περιοχή συμβολίζει οριστική ένταξη, λειτουργεί ως προσωπική επικύρωση επιτυχίας.

   Εδώ, η αγωνία κορυφώνεται: οικονομική πίεση, μακροχρόνια δέσμευση, φόβος κοινωνικής αποτυχίας αν η αγορά δεν επιτευχθεί

   Η κατοικία παύει να είναι απλός χώρος ζωής και γίνεται μέτρο αξίας του εαυτού.

 

Η decommodation μέσα στις ακριβές ζώνες

   Ακόμη και μετά τη χωρική άνοδο, η decommodation δεν εξαφανίζεται. Το άτομο προσαρμόζεται επιφανειακά στους κώδικες της περιοχής, παρακολουθεί διαρκώς αν «ταιριάζει»

   Υπάρχει άγχος αποκάλυψης, φόβος κοινωνικής αστοχίας, ανάγκη συνεχούς συμμόρφωσης

   Η προσαρμογή είναι επίπονη, όχι αυτονόητη.

 

Η απόσταση από τον προηγούμενο τόπο κατοικίας

   Η μετακίνηση προς ακριβή ζώνη απομακρύνει το άτομο από παλαιά κοινωνικά δίκτυα, δημιουργεί αμηχανία επιστροφής.

   Ο παλιός τόπος γίνεται υπενθύμιση μιας ταυτότητας που «ξεπεράστηκε» αλλά παραμένει συναισθηματικά παρούσα.

  Η νέα κατοικία δεν γεφυρώνει το παρελθόν· το αντικαθιστά ατελώς.

 

Το ενδεχόμενο της ματαίωσης

   Αν η χωρική άνοδος καθυστερήσει, αποδειχθεί οικονομικά δυσβάσταχτη ή δεν αποδώσει το αναμενόμενο αίσθημα ένταξης τότε η αγωνία μετατρέπεται σε απογοήτευση, αίσθημα κοινωνικής παγίδευσης, ενίσχυση της decommodation προς «πάνω» και προς «κάτω».

 

΄  Η επιθυμία για χωρικό κύρος δεν είναι απλή φιλοδοξία, είναι προσπάθεια σταθεροποίησης μιας ρευστής κοινωνικής θέσης. Η πόλη δεν αναγνωρίζει την άνοδο αν αυτή δεν αποτυπωθεί στον χάρτη της. Και ακόμη κι όταν αποτυπωθεί, η αίσθηση του «ανήκειν» παραμένει εύθραυστη.

 

 

Αποτυχία της χωρικής ανόδου

 

Η αποτυχία της χωρικής ανόδου όταν η αγορά και μόνον δεν επαρκεί

 

  Η απόκτηση κατοικίας σε έναν τόπο υψηλού συμβολικού κύρους δεν εγγυάται κοινωνική αποδοχή. Υπάρχουν περιβάλλοντα όπου η ιδιοκτησία δεν ισοδυναμεί με ένταξη και το «ανήκειν» δεν αγοράζεται. Εκεί, η χωρική άνοδος σκοντάφτει σε άτυπα αλλά ισχυρά κοινωνικά όρια.

 

Παράδειγμα από τον ελληνικό χώρο

   Πρόκειται για μικρό νησιωτικό τόπο με ιστορικό παρελθόν, ναυτική μνήμη και ισχυρές οικογενειακές γραμμές, περιορισμένη γη και έντονη αίσθηση συνέχειας

Ένας οικονομικά ευκατάστατος νεοεισερχόμενος αγοράζει παλαιό ή αναπαλαιωμένο σπίτι, επενδύει στην τοπική αισθητική, επιδιώκει μόνιμη παρουσία, όχι εποχική, και κυρίως αναγνώριση από την τοπική κοινότητα.

   Παρά ταύτα δεν εντάσσεται στους άτυπους κοινωνικούς κύκλους, παραμένει «ο καινούργιος», ακόμη και μετά από χρόνια, δεν συμμετέχει στα άγραφα δίκτυα εμπιστοσύνης.

   Η τοπική κοινωνία δεν εκδηλώνει ανοιχτή εχθρότητα αλλά διατηρεί σιωπηρή αποστασιοποίηση

   Η decomodation εδώ είναι αμφίδρομη αλλά άνιση: ο νεοεισερχόμενος προσπαθεί να προσαρμοστεί το παλαιό περιβάλλον αρνείται να μετακινηθεί

 

Γιατί αποτυγχάνει η ένταξη

   Η αποτυχία δεν σχετίζεται με οικονομική ανεπάρκεια, αισθητική ασυμβατότητα, έλλειψη σεβασμού. Σχετίζεται με απουσία τοπικής μνήμης, έλλειψη «ρίζας», μη συμμετοχή σε παλαιές σχέσεις συγγένειας και αλληλεξάρτησης

   Ο τόπος λειτουργεί ως κλειστό κοινωνικό σύστημα, όχι ως αγορά.

 

η ψευδής προσδοκία του ανερχόμενου

   Ο οικονομικά ανερχόμενος συχνά πιστεύει ότι η σωστή αγορά, η σωστή τοποθεσία, η σωστή αισθητική θα οδηγήσουν σε αποδοχή. Όμως σε τέτοιους τόπους, το κύρος είναι ιστορικό και συλλογικό, όχι ατομικό.

 

Αντίστοιχα παραδείγματα από το εξωτερικό

1. Ιστορικές παραθαλάσσιες κοινότητες της Δυτικής Ευρώπης

   Μικρές πόλεις με παλαιό εμπορικό ή ναυτικό παρελθόν, αυστηρή διάκριση μεταξύ «παλιών» και «νεοφερμένων». Νεοαγοραστές ακινήτων αποκτούν εντυπωσιακά σπίτια, συμβάλλουν οικονομικά, αλλά παραμένουν εκτός κοινωνικής οικειότητας.

 

2. Ιστορικά αστικά προάστια παλαιών μητροπόλεων

   Περιοχές με παλαιές οικογενειακές κατοικίες, σταθερή κοινωνική σύνθεση. Οι νέοι αγοραστές κατοικούν φυσικά στον χώρο αλλά δεν αποκτούν πρόσβαση στους άτυπους κοινωνικούς κύκλους.

  Η decommodation εκδηλώνεται ως ευγενική απόσταση.

 

   Η αποτυχία της χωρικής ανόδου δείχνει ότι η πόλη και οι τόποι δεν είναι ουδέτεροι. Ορισμένοι χώροι λειτουργούν με κανόνες ένταξης προνεωτερικούς, η κοινωνική αποδοχή δεν συγχρονίζεται με την οικονομική δυνατότητα. Η απογοήτευση του ανερχόμενου δεν είναι προσωπική· είναι δομική.

 

Μετατόπιση της decommodation

   Μετά την αποτυχία ο νεοεισερχόμενος αποσύρεται, περιορίζει την προσπάθεια προσαρμογής, αναπτύσσει αμυντική στάση. Η decomodation παύει να είναι προσδοκία ένταξης, γίνεται στρατηγική συνύπαρξης χωρίς εμπλοκή

 

   Η χωρική άνοδος μπορεί να αποτύχει όχι επειδή δεν είναι επαρκής οικονομικά, αλλά επειδή δεν είναι χρονικά και κοινωνικά επιλέξιμη.

   Ορισμένοι τόποι κατοικούνται αλλά δεν παραχωρούνται.

   Η αγορά κατοικίας δεν ισοδυναμεί με ένταξη. Το κύριο συμπέρασμα είναι ότι ο χώρος και το κύρος δεν ταυτίζονται με την κοινωνική αποδοχή, και η decommodation παραμένει σε ισχύ, ακόμα και μετά την οικονομική επιτυχία.

  H πολιτισμική και κοινωνική ένταξη δεν αγοράζεται, οι κοινότητες και τα άτυπα δίκτυα διατηρούν κανόνες που λειτουργούν ανεξάρτητα από το εισόδημα ή την αισθητική.

 

Οι ακριβές διακοπές ως εισιτήριο διάβασης και αποδοχής για την οικονομική, κοινωνική και προσωπική άνοδο. Τα εμπόδια που υψώνονται από ισχυρότερες τάξεις, στρώματα ή ομάδες απέναντι σε αυτούς που θέλουν να προσαρμοστούν ή ενταχθούν στον τρόπο ζωής.

 

Οι ακριβές διακοπές ως «εισιτήριο» κοινωνικής διάβασης

   Στον σύγχρονο αστικό και ημιαστικό κόσμο, η προσωπική και κοινωνική άνοδος δεν εξαρτάται μόνο από την κατοικία σε ακριβή ζώνη, την επαγγελματική θέση ή το εισόδημα.

  Oι διακοπές σε προνομιούχους προορισμούς λειτουργούν ως σύμβολο οικονομικής δυνατότητας, μέσο πρόσβασης σε κοινωνικά δίκτυα υψηλού κύρους, δοκιμασμένο περιβάλλον για κοινωνική «ενσωμάτωση». Προσφέρουν οπτική και κοινωνική αναγνώριση. Συνδέουν το άτομο με τους κύκλους υψηλού κύρους. Δημιουργούν προσωρινή «κοινωνική κατοικία». Με άλλα λόγια, η παρουσία σε ακριβούς προορισμούς το καλοκαίρι ή στις εορταστικές περιόδους είναι προαπαιτούμενο για ορατή ένταξη.

  Η συμμετοχή σε «ταξιδιωτικά πλαίσια»» δημιουργεί την ψευδαίσθηση ότι το άτομο ανήκει ήδη στον κύκλο. Όμως, μετά τη λήξη των διακοπών το άτομο επιστρέφει στη μόνιμη κατοικία του. Η πρόσβαση στα κοινωνικά δίκτυα της «διακοπής» διακόπτεται. Η decomodation επανέρχεται και πάλι στην καθημερινή ζωή.

 

Τα εμπόδια από τα ισχυρότερα στρώματα

   Παρά την παρουσία και τις οικονομικές επενδύσεις, οι «παλιοί» ή τα ισχυρά κοινωνικά στρώματα υψώνουν εμπόδια, όπως

/- συμβολικά εμπόδια

Απροκάλυπτη ή έμμεση ειρωνεία, σχόλια για την προέλευση ή την παιδεία

Διατήρηση ατζέντας συνομιλιών και κωδίκων που είναι δύσκολο να κατακτηθούν

/ - Κοινωνικά δίκτυα

Δύσκολη πρόσβαση σε άτυπα δίκτυα εμπιστοσύνης

Προσβασιμότητα μόνο υπό όρους ή προσωρινά

/ - Πρακτικά εμπόδια

Επιλεκτικές προσκλήσεις σε εκδηλώσεις

Προγράμματα δραστηριοτήτων που απαιτούν γνωριμίες ή χρόνιες σχέσεις

   Αυτά τα εμπόδια δεν έχουν να κάνουν με οικονομική αδυναμία. Το άτομο μπορεί να έχει την οικονομική δυνατότητα, αλλά η κοινωνική ένταξη απαιτεί γνωριμία με άτυπους κανόνες, χρονική συνέχεια και ιστορική συνάφεια.

 

Η ψευδαίσθηση ένταξης

   Οι ακριβές διακοπές δημιουργούν προσωρινή αίσθηση συμμετοχής. Οι νεοεισερχόμενοι αισθάνονται «μέσα» στον κύκλο. Η παρουσία τους γίνεται ορατή στους παλιούς, δημιουργώντας ψευδές αίσθημα αποδοχής. Στην πραγματικότητα όμως οι κοινωνικές σχέσεις παραμένουν εύθραυστες. Η decomodation είναι ενεργή: η αποδοχή είναι επιφανειακή και ελεγχόμενη από τους παλιούς ενοίκους του κλειστού κύκλου.

   Η επιτυχία της κοινωνικής ένταξης δεν αγοράζεται: η οικονομική δύναμη δίνει μόνο την πρόσβαση, όχι την αποδοχή.

 

Οι περίκλειστοι "όμιλοι" ως φραγμός. Είναι και αυτοί ένα είδος decommodation

 

Οι περίκλειστοι όμιλοι ως κοινωνικός φραγμός

Τι χαρακτηρίζει αυτούς τους κύκλους:

Αυστηρά κριτήρια συμμετοχής: προϋποθέτουν ιστορική παρουσία, συνδέσεις ή οικογενειακή παράδοση

Άτυπους κανόνες συμπεριφοράς: ο τρόπος ομιλίας, ένδυσης, διαχείρισης χρόνου και κοινωνικών εκδηλώσεων

Στενά δίκτυα εμπιστοσύνης: η συμμετοχή δεν είναι μόνο θέμα οικονομικής δυνατότητας, αλλά και κοινωνικής «καταγωγής»

    Οι όμιλοι αυτοί δεν προσαρμόζονται στους νεοφερμένους, ακόμα και αν αυτοί έχουν οικονομική δύναμη, υψηλή μόρφωση ή συμβαδίζουν με τον τρόπο ζωής τους.

 

   Οι περίκλειστοι όμιλοι διατηρούν τα όρια αποκλεισμού

Η ένταξη σε αυτά τα δίκτυα δεν εξαρτάται από οικονομικά ή πολιτισμικά «τεχνάσματα» (π.χ. ακριβές διακοπές). Το άτομο που προσπαθεί να ενταχθεί συχνά αναγκάζεται σε επιφανειακή παρουσία ή απομακρύνεται πλήρως. Με άλλα λόγια: οι όμιλοι είναι μηχανισμοί decommodation που λειτουργούν επίτηδες προστατευτικά, κρατώντας τους νεοφερμένους έξω από τον κύκλο πλήρους συμμετοχής.

   Οι περίκλειστοι όμιλοι δεν είναι απλώς «κοινωνικά κλειστά» πλαίσια. Είναι δομημένοι μηχανισμοί decomodation που διατηρούν τις κοινωνικές ιεραρχίες. Η decomodation εδώ λειτουργεί συνειδητά: ως διατήρηση κυριαρχίας των παλαιών μελών, όχι ως ατύχημα.

 

Η decommodation ως αμυντικός μηχανισμός ομάδων οικονομικά αδύναμων απέναντι στις προκλήσεις, επιταγές, ενός υψηλού καταναλωτικού τρόπου ζωής, πράγμα που διατυπώνει την οικονομική ευημερία των ισχυρότερων οικονομικά στρωμάτων.

 

Decommodation ως άμυνα απέναντι στον καταναλωτικό κύκλο

   Στην κοινωνία υπάρχουν ομάδες που ζουν σε περιοχές χαμηλού εισοδήματος ή έχουν περιορισμένη οικονομική δυνατότητα. Όταν έρχονται αντιμέτωπες με υψηλό καταναλωτικό τρόπο ζωής των πλουσιότερων, όπως επιδείξεις πλούτου, ακριβών κατοικιών, πολυτελών αυτοκινήτων και διακοπών, κοινωνικές απαιτήσεις για συμμετοχή σε ακριβές δραστηριότητες, τότε αναπτύσσεται μια μορφή decommodation ως αμυντικός μηχανισμός.

 

Στρατηγικές απομάκρυνσης

  Οι οικονομικά αδύναμοι ή μεσαίοι στρέφονται σε πρακτικές που διατηρούν την αυτοεκτίμηση και τον κοινωνικό έλεγχο:

/ - Αποστασιοποίηση από τον καταναλωτικό τρόπο ζωής

/ - Αποφυγή ακριβών εκδηλώσεων, ταξιδιών, σπορ ή αγορών που δεν μπορούν να αντέξουν οικονομικά

/ - Δημιουργία «εναλλακτικών χώρων» κοινωνικότητας, με λιγότερη έμφαση στην οικονομική επίδειξη

/ - Αναδιαπραγμάτευση αξιών

Αντί να ακολουθήσουν τον τρόπο ζωής των πλουσιότερων, τον υποβαθμίζουν: «Δεν χρειάζομαι αυτά για να νιώθω πλήρης»

/ - Ενίσχυση της πολιτιστικής, κοινοτικής ή προσωπικής αξίας έναντι της οικονομικής επιδειξιμότητας

/ - Κλειστές ή τοπικές κοινότητες

/ - Αποδοχή των περιορισμών εισοδήματος ως στοιχείο συλλογικής ταυτότητας

/ - Δημιουργία «περίκλειστων» κοινωνικών δικτύων όπου η οικονομική ανισότητα δεν είναι κυρίαρχη.

 

Decommodation ως αμυντικός μηχανισμός

   Η decomodation εδώ δεν είναι αποτέλεσμα οικονομικής αδυναμίας μόνο, αλλά συνειδητής στρατηγικής. Αποτρέπει την κοινωνική πίεση και το ψυχολογικό κόστος. Διατηρεί την αυτοεκτίμηση απέναντι σε έναν τρόπο ζωής που είναι αδύνατο ή ανεπιθύμητο να ακολουθηθεί. Με άλλα λόγια, η απομόνωση ή η απόσταση από τους κύκλους των ισχυρών δεν είναι απλώς αποτέλεσμα αποκλεισμού, αλλά ενεργός επιλογή άμυνας.

 

Ψυχοκοινωνικό αποτέλεσμα

Διατήρηση συλλογικής ταυτότητας

Οι ομάδες χαμηλότερου εισοδήματος αναπτύσσουν δικούς τους κανόνες, αξίες και δίκτυα

Η κοινότητα προστατεύεται από συγκρίσεις που θα ήταν καταστροφικές για την αυτοεκτίμηση

Περιορισμένη κινητικότητα

Οικονομικά ή κοινωνικά δεν επιχειρείται «διάβαση» σε χώρους υψηλού κύρους

Η decomodation λειτουργεί ως φράγμα αλλά και ως προστασία

Πικρία ή ειρωνεία απέναντι στους ισχυρούς

Οι οικονομικά αδύναμοι συχνά υιοθετούν στάσεις υποτίμησης ή ειρωνείας απέναντι στον καταναλωτικό τρόπο ζωής

Αυτή η ψυχολογική αντίσταση ενισχύει τον μηχανισμό decommodation

 

Η κάθε οικονομική κρίση αναδιατάσσει τα όρια μεταξύ στρωμάτων και ευνοεί τους εναπομείναντες ισχυρούς που κατάφεραν να επιβιώσουν από αυτή, ενώ αντίστοιχα απομακρύνει ομάδες και στρώματα που είχαν ανέλθει οικονομικά και έκαναν τους ισχυρούς να απειλούνται προ πάντων ψυχολογικά.

 

Οικονομικές κρίσεις και αναδιάταξη κοινωνικών στρωμάτων

   Κατά την διάρκεια μιας οικονομικής κρίσης oι ισχυροί που επιβιώνουν ενισχύονται. Τα άτομα ή οι ομάδες που έχουν ανθεκτικότητα ή κεφάλαια καταφέρνουν να διατηρήσουν ή να αυξήσουν τον κοινωνικό και οικονομικό έλεγχο. Οι περιοχές υψηλού εισοδήματος ή τα κλειστά κοινωνικά δίκτυα γίνονται ακόμα πιο αποκλειστικά.

   Η decommodation εδώ λειτουργεί από τα ισχυρά στρώματα προς τα λιγότερο ισχυρά, κρατώντας τα όρια αυστηρά. Οι ανερχόμενοι που πλήττονται απομακρύνονται. Άτομα ή στρώματα που είχαν ανέλθει οικονομικά χάνουν μέρος ή το σύνολο της προηγούμενης τους θέσης. Η απομάκρυνση μπορεί να είναι οικονομική, κοινωνική ή χωρική (απώλεια κατοικίας, αδυναμία συμμετοχής σε «κύκλους κύρους», κοινωνικός αποκλεισμός). 

   Η decomodation λειτουργεί εδώ ως αμυντικός μηχανισμός των παλαιών ισχυρών, αλλά ταυτόχρονα οι χαμένοι βιώνουν ψυχολογική πίεση και πικρία

 

Ψυχολογική διάσταση

   Η απώλεια ή η απομάκρυνση των προηγουμένως ανερχόμενων στρωμάτων προκαλεί σε αυτά aίσθημα απειλής και αποτυχίας. Η αναρρίχηση φάνταζε επιτυχημένη πριν, ενώ τώρα τίθεται υπό αμφισβήτηση. Η ψυχολογική ανασφάλεια είναι έντονη, γιατί το άτομο «κατέχει» τα μέσα αλλά όχι την αναγνώριση. Πικρία ή απογοήτευση γεννά η συνειδητοποίηση ότι οι παλαιοί ισχυροί συνεχίζουν να ελέγχουν το χώρο και τις κοινωνικές σχέσεις. Η κοινωνική αποδοχή που φαινόταν ότι κατακτήθηκε μέσω κατοικίας, διακοπών ή εργασίας, πλέον χάνει τη σημασία της

 

Αποστασιοποίηση ή αμυντική decomodation

   Τα στρώματα που έχασαν τη θέση τους υιοθετούν στάσεις απόστασης. Αποφεύγουν την επίδειξη οικονομικής προσπάθειας ή συμμετοχής σε κύκλους που πλέον τους φαίνονται αδιάβατοι

Χωρική και κοινωνική διάσταση

   Οι περιοχές υψηλού εισοδήματος γίνονται πιο εσωστρεφείς και αποκλειστικές. Οι ανερχόμενοι που πλήττονται συχνά μετακινούνται σε ζώνες μεσαίου ή χαμηλού εισοδήματος.

   Τα δίκτυα κοινωνικής επιρροής αναδιατάσσονται:

Οι «παλιοί» ενισχύουν τα κοινωνικά όρια (decommodation). Οι χαμένοι προσαρμόζονται σε νέα, πιο περιορισμένα περιβάλλοντα ή δημιουργούν εναλλακτικά δίκτυα

 

   Κάθε οικονομική κρίση σκληραίνει τα όρια ανάμεσα στα στρώματα. Ενισχύει τους ισχυρούς που επιβιώνουν – οι οποίοι αποκτούν ακόμα μεγαλύτερη επιρροή. Απομακρύνει τους ανερχόμενους που πλήττονται – ψυχολογικά και χωρικά

  Η οικονομική κρίση ενεργοποιεί αμυντικού τύπου decommodation – από τα ισχυρά στρώματα για να προστατεύσουν τα προνόμια τους, και από τους χαμένους για να διατηρήσουν αυτοεκτίμηση και κοινωνική ισορροπία

   Με άλλα λόγια, η decommodation λειτουργεί και προς τα κάτω και προς τα πάνω, ανάλογα με τη θέση του ατόμου στο κοινωνικό και οικονομικό φάσμα, και η κρίση αναδεικνύει τα όρια αυτής της στρατηγικής.

 

Συνειδητές στρατηγικές decommodation που προέρχονται εκ των άνω.

  Οι συνειδητές στρατηγικές decomodation που προέρχονται «εκ των άνω», δηλαδή από τα ισχυρά, οικονομικά και κοινωνικά κυρίαρχα στρώματα, σε μια κοινωνία με έντονες ανισότητες και διαφοροποιημένες ζώνες κατοικίας και δραστηριοτήτων.

 

Decommodation «εκ των άνω»: στρατηγικές και στόχοι

   Όταν τα ισχυρά στρώματα θέλουν να διατηρήσουν την κυριαρχία τους και τον κοινωνικό τους έλεγχο, εφαρμόζουν συνειδητές στρατηγικές αποκλεισμού. Οι στρατηγικές αυτές δεν είναι τυχαίες ή αόρατες, αλλά οργανωμένες και άτυπα θεσμοθετημένες:

 

Χωρικός αποκλεισμός

   Δημιουργία ή διατήρηση ακριβών κατοικιών σε αποκλειστικές ζώνες (κλειστά προάστια, ιδιωτικές κοινότητες, gated communities)

  Περιορισμός πρόσβασης σε δημόσιους χώρους ή υποδομές υψηλού κύρους (π.χ. ιδιωτικά σχολεία, αθλητικά κλαμπ)

  Ελεγχόμενη είσοδος νέων κατοίκων μέσω τιμών ή κανόνων, ώστε οι ανερχόμενοι οικονομικά να μην έχουν πραγματική συμμετοχή

 

Κοινωνικός και συμβολικός αποκλεισμός

   Περίκλειστοι όμιλοι, λέσχες, σύλλογοι: συμμετοχή μόνο για όσους έχουν «ιστορική καταγωγή» ή συστάσεις

   Επιβολή άτυπων κωδίκων συμπεριφοράς και τρόπων ζωής που δεν είναι προσβάσιμοι στους νεοφερμένους

   Επιλεκτικές κοινωνικές εκδηλώσεις, «συμβολικές δοκιμασίες» (π.χ. διακοπές σε συγκεκριμένα θέρετρα, συμμετοχή σε φιλανθρωπικές εκδηλώσεις υψηλού κύρους).

 

Καταναλωτικός αποκλεισμός

   Οικονομικές προϋποθέσεις συμμετοχής σε δραστηριότητες υψηλού κύρους, που λειτουργούν ως φίλτρο κοινωνικής ένταξης.

   Δημιουργία «ορατής διαφοράς» μέσω τρόπων ζωής, μόδας, υπηρεσιών και προϊόντων υψηλού κόστους.

   Ακόμα και όταν οι ανερχόμενοι μπορούν να πληρώσουν, η κοινωνική αποδοχή διατηρείται ελεγχόμενη.

 

Στρατηγική «ψευδούς ένταξης»

   Επιτρέπει την προσωρινή συμμετοχή για λόγους οικονομικών ή επαγγελματικών αναγκών.

  Διατηρείται η αίσθηση του ανήκειν μόνο επιφανειακά, χωρίς πλήρη κοινωνική αναγνώριση.

   Αυξάνει τον έλεγχο των ισχυρών και διατηρεί την απόσταση από όσους προσπαθούν να ανέλθουν.

 

Στόχοι των στρατηγικών

   Διατήρηση κοινωνικής και οικονομικής ιεραρχίας: οι ισχυροί προστατεύουν τα δίκτυα επιρροής και τα προνόμια τους.

   Έλεγχος πρόσβασης: οι ανερχόμενοι ή οι «εξωτερικοί» μπορούν να έχουν μόνο περιορισμένη ή επιφανειακή συμμετοχή.

   Συμβολική ισχύς: η απόσταση ανάμεσα στα στρώματα λειτουργεί ως μέσο υπενθύμισης της κυριαρχίας.

   Προστασία από κοινωνικές απειλές: οι ανερχόμενοι που εισέρχονται γρήγορα σε ακριβές ζώνες μπορεί να απειλήσουν την «ιστορική» κυριαρχία των παλαιών.

 

Παραδείγματα

Ακριβές κατοικίες με περιορισμένη πρόσβαση σε κοινόχρηστους χώρους.

Μη επιτρεπτή είσοδος σε κοινότητες χωρίς πρόσκληση ή συστάσεις.

Προστασία της γειτονιάς από νεοφερμένους ανερχόμενους.

Περίκλειστες λέσχες και όμιλοι.

Ιστορικά μέλη αποφασίζουν ποιους δέχονται, ακόμη και αν οι νεοφερμένοι έχουν οικονομική δυνατότητα, δημιουργούν «άτυπα τεστ» ένταξης, π.χ. συμμετοχή σε κοινωνικές εκδηλώσεις, διακοπές ή ετήσια συμβολικά γεγονότα.

Ακριβές διακοπές ως ελεγχόμενο μέσο ένταξης. Οικονομικά ανερχόμενοι συμμετέχουν προσωρινά, αλλά η κοινωνική αναγνώριση παραμένει περιορισμένη. Η πλήρης ένταξη απαιτεί «ιστορική παρουσία» και επαναλαμβανόμενη συμμετοχή.

 

   Η decomodation εκ των άνω είναι συνειδητή και στοχευμένη. Λειτουργεί για να διατηρηθεί η απόσταση ανάμεσα στα κοινωνικά στρώματα. Περιλαμβάνει χώρους, κοινωνικούς κανόνες, καταναλωτικά πρότυπα και συμβολικά τεστ. Δεν αποσκοπεί μόνο σε οικονομικό αποκλεισμό, αλλά σε συντήρηση κυριαρχίας και συμβολικής ισχύος. 

   Με άλλα λόγια, η decommodation δεν είναι μόνο αμυντικός μηχανισμός των αδύναμων, αλλά και ενεργός στρατηγική των ισχυρών για να προστατεύσουν τα προνόμιά τους και να ελέγχουν την πρόσβαση σε κοινωνικά, οικονομικά και πολιτιστικά δίκτυα.

 

Τα είδη ψυχαγωγίας, διασκέδασης, pop κουλτούρας ως μορφές accommodation και decommodation.

   Πώς οι μορφές ψυχαγωγίας λειτουργούν είτε ως «γέφυρες ένταξης», είτε ως μηχανισμοί αποκλεισμού/αποστασιοποίησης.

 

1. Ψυχαγωγία και accommodation

   Η ψυχαγωγία και η pop κουλτούρα λειτουργούν ως μέσα ένταξης, δηλαδή accommodation, έχουμε διαμοιρασμένες κοινές αναφορές και ενδιαφέροντα (π.χ. ταινίες, μουσική, τηλεοπτικά προγράμματα ή αθλητικά γεγονότα που είναι δημοφιλή ευρέως). Αυτά επιτρέπουν στα άτομα να συμμετέχουν σε κοινωνικούς διαλόγους και να δημιουργούν σχέσεις

   Παράδειγμα: η παρακολούθηση δημοφιλούς σειράς ή συμμετοχή σε μαζικές συναυλίες λειτουργεί ως «κοινό έδαφος» για συζήτηση

Μηχανισμός κοινωνικής γέφυρας

   Ανεξάρτητα από οικονομική θέση, τα άτομα μπορούν να συνδεθούν μέσω κοινών ψυχαγωγικών δραστηριοτήτων. Η pop κουλτούρα σε επίπεδο mainstream λειτουργεί ως πλατφόρμα social accommodation, δηλαδή πρόσβαση σε κύκλους, φίλους, ομάδες

Ευκαιρίες για «δοκιμαστική ένταξη»

   Η συμμετοχή σε μαζικά events ή pop φεστιβάλ μπορεί να δώσει ψευδαίσθηση κοινωνικής ένταξης, π.χ. για νεοεισερχόμενους σε ένα οικονομικά υψηλότερο στρώμα. Βλέπε για παράδειγμα τον συναυλιακό τουρισμό, τον αθλητικό τουρισμό.

 

2. Ψυχαγωγία και decommodation

   Αντιθέτως, η ψυχαγωγία μπορεί να γίνει μέσο decommodation, δηλαδή διατήρησης ή ενίσχυσης κοινωνικών αποκλεισμών:

/- Περιορισμένη πρόσβαση

Ιδιωτικές λέσχες, ακριβά φεστιβάλ, VIP events ή αθλητικά κλαμπ όπου η συμμετοχή προϋποθέτει οικονομική δύναμη ή κοινωνικές γνωριμίες.

Παράδειγμα: ετήσιο φεστιβάλ σε ακριβό παραθαλάσσιο θέρετρο – οι νεοεισερχόμενοι πληρώνουν, αλλά η κοινωνική αναγνώριση περιορίζεται

/ - Κωδικοποιημένα πρότυπα κουλτούρας

   Ορισμένες μορφές pop κουλτούρας, μόδας ή διασκέδασης έχουν άτυπους κανόνες συμμετοχής. Η σωστή γνώση, στάση ή γούστο γίνεται κριτήριο ένταξης ή αποκλεισμού.

Παράδειγμα: trendy μπαρ ή γκαλερί, όπου η συμπεριφορά, η ένδυση και οι κοινωνικές γνωριμίες καθορίζουν ποιος «ανήκει»

/ - Συμβολική απόσταση

Οικονομικά αδύναμοι ή νεοφερμένοι μπορούν να συμμετέχουν μόνο επιφανειακά. Η κοινωνική διαφορά παραμένει ορατή και η decomodation ενισχύεται μέσω των επιλογών διασκέδασης

 

3. Ενδιάμεσες μορφές

   Υπάρχουν και δραστηριότητες που λειτουργούν παράλληλα ως accommodation και decommodation:

Pop events με διαφορετικά επίπεδα πρόσβασης

Μαζικές συναυλίες ή κινηματογραφικές πρεμιέρες (accommodation για όλους)

VIP lounges ή backstage passes (decommodation για τους μη-προνομιούχους)

Social media και κουλτούρα διαδικτύου

Παρέχουν πλατφόρμα για «ενσωμάτωση» (accommodation)

Η επιλεκτική γνώση trends, memes ή κωδίκων διαδικτυακής κουλτούρας λειτουργεί σαν φίλτρο decommodation

 

    Εν ολίγοις, οι μορφές ψυχαγωγίας και pop κουλτούρας δεν είναι ουδέτερες. Λειτουργούν ως μέσα κοινωνικής γέφυρας ή φραγμοί αποκλεισμού:

/ - Accommodation: κοινή βάση για συμμετοχή και κοινωνική ένταξη

/ -  Decommodation: συνειδητός ή άτυπος μηχανισμός περιορισμού της συμμετοχής, προστασίας κοινωνικών στρωμάτων ή διατήρησης κοινωνικής απόστασης (πολλές φορές με πρόσχημα το αισθητικό επίπεδο, την καλλιέργεια, τη γνώση και εκδραμάτιση συμπεριφορών). 

 

 

Η ικανοποίηση των πολιτικών και υπαρχόντων κομμάτων από την αφανή decommodation. Παραμένουν οι ίδιοι και τα ίδια πολιτικά σχήματα. Δεν ευνοείται η δημιουργία νέων πολιτικών φορέων και ανάδυσης πολιτικών.

 

   Σε κοινωνίες όπου η decommodation είναι έντονη, τα στρώματα που προσπαθούν να ανέλθουν συχνά αντιμετωπίζουν περιορισμούς χωρικούς, κοινωνικούς, οικονομικούς και πολιτισμικούς. Αυτή η κατάσταση έχει άμεσο αντίκτυπο στην πολιτική σφαίρα.

   Τα υπάρχοντα πολιτικά κόμματα και οι ισχυροί πολιτικοί φορείς ωφελούνται από αυτή την αόρατη ή αφανή decommodation. Η κοινωνική κινητικότητα περιορίζεται, οι νεοεισερχόμενοι, οι ανερχόμενοι οικονομικά ή κοινωνικά πολίτες, που θα μπορούσαν να υποστηρίξουν ή να δημιουργήσουν νέες πολιτικές πρωτοβουλίες, μένουν απομονωμένοι από τα δίκτυα επιρροής. Το αποτέλεσμα είναι ότι οι ίδιοι άνθρωποι και τα ίδια πολιτικά σχήματα παραμένουν στην εξουσία, γιατί δεν αναδύονται νέες κοινωνικές δυναμικές που να απειλούν τα προνόμιά τους.

   Η decommodation λειτουργεί εδώ ως μηχανισμός σταθερότητας (φραγμού): περιορίζει την πρόσβαση σε κοινωνικά και πολιτικά δίκτυα, ελέγχει ποιοί συμμετέχουν στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων και διατηρεί την κυριαρχία των ήδη υπαρχόντων πολιτικών δυνάμεων.

   Ταυτόχρονα, η ψυχολογική διάσταση είναι σημαντική. Οι ανερχόμενοι που θα μπορούσαν να αναδείξουν νέα ιδεολογικά ρεύματα συχνά αποθαρρύνονται ή παραιτούνται μπροστά στην αίσθηση αποκλεισμού. Το αποτέλεσμα είναι διπλό: οι ισχυροί πολιτικοί διατηρούν τα προνόμια τους και οι κοινωνικοί ή οικονομικοί «νεοφερμένοι» υιοθετούν στάσεις αποστασιοποίησης, ενισχύοντας την ίδια την decomodation.

   Έτσι, η decomodation δεν είναι μόνο κοινωνικό ή οικονομικό φαινόμενο· είναι πολιτικά αποτελεσματική. Διατηρείται ένα status quo, αποτρέπει την ανάδυση νέων πολιτικών φορέων και διασφαλίζει ότι οι υπάρχουσες δυνάμεις δεν απειλούνται, ακόμη και αν εμφανίζονται νέες οικονομικές ή κοινωνικές ομάδες που θα μπορούσαν να αλλάξουν τις ισορροπίες.

 

Το κοινωνικό παράδοξο: ενώ η διαφήμιση, ο καταναλωτισμός από την μία διανοίγει τα όρια και τα παρουσιάζει να είναι εφικτά σε όλους ή στους περισσότερους, η ίδια η κοινωνία βασίζεται στη decommodation.

   Αυτό είναι ένα από τα πιο έντονα κοινωνικά παράδοξα της σύγχρονης κοινωνίας.

   Από τη μία πλευρά, η διαφήμιση, η pop κουλτούρα και ο καταναλωτισμός παρουσιάζουν έναν κόσμο όπου όλα φαίνονται προσβάσιμα. Οι καμπάνιες υποδεικνύουν ότι οποιοσδήποτε μπορεί να αποκτήσει ακριβά αγαθά, πολυτελείς εμπειρίες, ακριβές κατοικίες ή τρόπους ζωής υψηλού κύρους. Το μήνυμα είναι σαφές: η κοινωνική και οικονομική άνοδος είναι εφικτή για όλους, ή τουλάχιστον για τους περισσότερους, αρκεί να προσπαθήσουν, να εργάζονται σκληρά ή να «επενδύσουν» στον αρμόζοντα ή υποδεικνυόμενο τρόπο ζωής.

   Από την άλλη πλευρά, η ίδια η κοινωνία στηρίζεται στη decommodation. Τα στρώματα με ισχύ και προνόμια υψώνουν αόρατα ή άτυπα φράγματα – χωρικά, κοινωνικά, πολιτισμικά ή οικονομικά – που περιορίζουν την πραγματική πρόσβαση σε αυτούς τους τρόπους ζωής.

   Οι νεοεισερχόμενοι ή οι ανερχόμενοι οικονομικά αντιμετωπίζουν αποκλεισμούς από:

/ - Τις ακριβές ζώνες κατοικίας και τις ιδιωτικές κοινότητες.

/ - Περίκλειστους ομίλους, λέσχες και κοινωνικά δίκτυα υψηλού κύρους.

/ - Εκδηλώσεις, φεστιβάλ και μορφές ψυχαγωγίας όπου η πλήρης συμμετοχή προϋποθέτει «ιστορική παρουσία» ή κοινωνική αποδοχή.

   Το αποτέλεσμα είναι ένα ψυχολογικό και κοινωνικό χάσμα. Eνώ η διαφήμιση υποσχόταν προσβασιμότητα, η κοινωνία επιβεβαιώνει την απόσταση ανάμεσα στα στρώματα, διατηρώντας την κυριαρχία των ισχυρών και περιορίζοντας τη μετακίνηση των νεοεισερχόμενων.

 

Αυτό το παράδοξο έχει τρεις βασικές συνέπειες:

/-a.) Ψευδαίσθηση ισότητας

   Οι περισσότεροι πιστεύουν ότι οι τρόποι ζωής υψηλού κύρους είναι προσβάσιμοι, ενώ στην πραγματικότητα η συμμετοχή είναι περιορισμένη και ελεγχόμενη.

/-b.) Αντίφαση μεταξύ προσδοκιών και πραγματικότητας

   Οι νεοεισερχόμενοι και οι ανερχόμενοι οικονομικά βιώνουν πικρία ή απογοήτευση όταν ανακαλύπτουν ότι η «πλήρης ένταξη» παραμένει σχεδόν αδύνατη.

/-c.) Διατήρηση της κοινωνικής ιεραρχίας

   Τα ισχυρά στρώματα προστατεύουν τα προνόμιά τους μέσω decommodation, διατηρώντας ταυτόχρονα την εικόνα ενός «ανοιχτού κόσμου» μέσω των διαφημίσεων και της pop κουλτούρας.

   Με άλλα λόγια, η κοινωνία (ή έστω οι ομάδες που την χειραγωγούν) χρησιμοποιεί τη decommodation ως σταθεροποιητικό μηχανισμό, ενώ η διαφήμιση και ο καταναλωτισμός λειτουργούν ως ψυχολογικό εργαλείο που δημιουργεί την ψευδαίσθηση ότι όλοι μπορούν να ανέλθουν. Το κοινωνικό παράδοξο είναι ότι η φαινομενική προσβασιμότητα ενισχύει τους πραγματικούς αποκλεισμούς, κρατώντας τη διαφορά ανάμεσα στα στρώματα ορατή αλλά συγκαλυμμένη.

 

 H decommodation ανά ηλικιακές ομάδες.

 Η decommodation δεν είναι μόνο οικονομικό ή κοινωνικό φαινόμενο, αλλά διαπερνά και τις ηλικιακές ομάδες, με ειδικά χαρακτηριστικά για κάθε στάδιο ζωής.

 

Decommodation στην τρίτη ηλικία

   Οι συνταξιούχοι βιώνουν decommodation με τρόπους που συνδέονται με οικονομική ασφάλεια, κοινωνική συμμετοχή και πολιτισμική απόσταση:

/ - Οικονομική απομάκρυνση

   Με τη συνταξιοδότηση μειώνεται το εισόδημα και η οικονομική ισχύς. Οι παλιές τους καταναλωτικές συνήθειες και δυνατότητες συμμετοχής σε «υψηλού κύρους» δραστηριότητες περιορίζονται

   Η decommodation εδώ είναι αμυντική: οι ίδιοι μπορεί να αποφασίσουν να αποστασιοποιηθούν από κύκλους όπου νιώθουν ότι «δεν ανήκουν πλέον»

/ - Χωρική και κοινωνική απομάκρυνση

   Αποχώρηση από χώρους εργασίας και κοινωνικούς κύκλους της ενεργής ζωής. Μείωση συμμετοχής σε κοινωνικές εκδηλώσεις που απαιτούν οικονομική ή φυσική δραστηριότητα.Επιλογή πιο περιορισμένων ή στενών κοινωνικών δικτύων (π.χ. φίλοι ίδιας ηλικίας, τοπικές ομάδες)

/ - Ψυχολογική διάσταση

   Αίσθηση ότι οι νεότεροι κυριαρχούν στους χώρους κατανάλωσης και ψυχαγωγίας. Η αποστασιοποίηση λειτουργεί ως προστασία αυτοεκτίμησης. Σε κάποιες περιπτώσεις, εμφανίζεται πικρία ή ειρωνεία προς τον καταναλωτικό τρόπο ζωής των νεότερων ή των οικονομικά ανερχόμενων

/ - Πολιτισμική decommodation

   Απομάκρυνση από τις νέες τάσεις της pop κουλτούρας, των social media και των σύγχρονων τρόπων ψυχαγωγίας. Διατήρηση παραδοσιακών τρόπων ζωής, ενδυμασίας, διατροφής, επικοινωνίας.

  Η decommodation εδώ λειτουργεί και ως μέσο προστασίας ταυτότητας

 

   Η decomodation ανά ηλικιακές ομάδες δεν περιορίζεται στην τρίτη ηλικία. Ετσι παρουσιάζεται και σε:

/ - Νεαρά άτομα (έφηβοι, φοιτητές)

   Συχνά βιώνουν decommodation όταν αποκλείονται από οικονομικούς ή κοινωνικούς κύκλους (π.χ. ακριβά σχολικά events, φροντιστήρια, διακοπές). Αναπτύσσουν στρατηγικές «ψυχολογικής απόστασης» ή εναλλακτικών χώρων κοινωνικότητας

/ - Ενεργή ηλικία (ενήλικες 25–60)

  Η decommodation συχνά συνδέεται με περιορισμούς κινητικότητας ανάμεσα σε οικονομικές ζώνες. Ανερχόμενοι οικονομικά συναντούν αποκλεισμούς από περίκλειστους ομίλους, ακριβά events ή κοινωνικές λέσχες

 

  Η decomodation συνοπτικά ανά ηλικιακές ομάδες:

   Στους νεότερους περιορίζει την ένταξη λόγω οικονομικών ή κοινωνικών φραγμών. Στους ενεργούς ενήλικες: συνδέεται με την προσπάθεια ένταξης ή αποκλεισμού από τα κυρίαρχα στρώματα. Στην τρίτη ηλικία: λειτουργεί κυρίως ως αμυντικός μηχανισμός, που προστατεύει την αυτοεκτίμηση, διατηρεί την ταυτότητα και επιλέγει στενότερους κοινωνικούς κύκλους, ενώ παράλληλα αποκαλύπτει την κοινωνική απόσταση που διατηρείται από τα νεότερα και ισχυρότερα στρώματα.

 

 Η decommodation στην "γαμήλιο αγορά" ή "αγορά γάμου". Οι επιτπώσεις και για τα δύο φύλα.

 

Η «αγορά γάμου» και η decommodation

   Η «αγορά γάμου» αφορά τον τρόπο που τα κοινωνικά, οικονομικά και πολιτισμικά χαρακτηριστικά των υποψήφιων συζύγων επηρεάζουν την επιλογή συντρόφου, την αποδοχή και τις δυνατότητες κοινωνικής ανόδου μέσω γάμου. Η decommodation εδώ εκδηλώνεται με πολλούς τρόπους:

/ - Οικονομική decommodation

   Η δυνατότητα συμμετοχής σε «ακριβούς γάμους» – δηλαδή με μεγάλο κόστος, ακριβά προικιά, εκδηλώσεις και δεξιώσεις – λειτουργεί ως φίλτρο αποκλεισμού. Οι ανερχόμενοι οικονομικά ή κυρίως οι οικονομικά αδύναμοι συχνά αποκλείονται ή περιορίζονται στις επιλογές τους. Η decommodation εδώ είναι συνειδητή ή άτυπη από τα ισχυρά οικονομικά στρώματα, που επιβάλλουν τα «οικονομικά κριτήρια συμμετοχής»

/ - Κοινωνική decommodation

   Τα περίκλειστα κοινωνικά δίκτυα επηρεάζουν ποιοι γάμοι θεωρούνται «επιτρεπτοί» ή «σεβαστοί». Οι οικογένειες υψηλού κύρους διατηρούν τα όρια τους: οι νεοφερμένοι ή οι ανερχόμενοι μπορεί να απορριφθούν ακόμα και αν πληρούν οικονομικά κριτήρια. Η κοινωνική αποδοχή δεν βασίζεται μόνο στα εισοδήματα αλλά και στην «ιστορική παρουσία» και το κοινωνικό κεφάλαιο

/- Πολιτισμική decommodation

   Παραδοσιακές ή θρησκευτικές αξίες μπορεί να περιορίζουν την επιλογή συντρόφου, επιβάλλοντας διατήρηση της ίδιας πολιτισμικής ομάδας. Το ίδιο επίσης ισχύει, σε πολιτικά περίκλειστες ομάδες, και για τις ίδιες πολιτικές τοποθετήσεις ή ευρύτερα την ίδια ιδεολογία. 

   Επίσης οι διαφορές στην εκπαίδευση, τα έθιμα ή τον τρόπο ζωής λειτουργούν ως φίλτρα ένταξης ή αποκλεισμού. 

/ - μορφωτικό επίπεδο επαγγελματική επίτευξη και decommodation

   Το μορφωτικό επίπεδο καθορίζει την πρόσβαση σε συγκεκριμένους κοινωνικούς κύκλους και την ικανότητα κατανόησης ή συμμετοχής σε πολιτισμικά και κοινωνικά πρότυπα. Άτομα με υψηλή μόρφωση συχνά αποκτούν κοινωνική αναγνώριση πέρα από την οικονομική τους δύναμη και μπορούν να συμμετέχουν σε δίκτυα όπου η γνώση, οι πολιτισμικές αναφορές και η εκπαίδευση έχουν σημαντικό βάρος. Αντίθετα, άτομα με χαμηλότερη εκπαίδευση μπορεί να αποκλείονται από αυτά τα δίκτυα, ακόμα και αν έχουν οικονομικούς πόρους, καθώς η κοινωνική αναγνώριση προϋποθέτει κοινό επίπεδο γνώσεων ή κουλτούρας.

   Η επαγγελματική επίτευξη λειτουργεί ανάλογα: υψηλή θέση, αναγνωρισιμότητα ή επιτυχία σε έναν χώρο εργασίας ή επαγγελματικό κύκλο αυξάνει την κοινωνική προβολή και διευρύνει τις πιθανότητες ένταξης σε επιλεγμένους κοινωνικούς ή προσωπικούς κύκλους, όπως η αγορά γάμου. Αντίθετα, η έλλειψη επαγγελματικής αναγνώρισης μπορεί να περιορίζει τις επιλογές και να δημιουργεί αίσθηση αποξένωσης, ακόμα και αν το οικονομικό επίπεδο είναι μέτριο ή υψηλό.

   Σε συνδυασμό, μορφωτικό επίπεδο και επαγγελματική επιτυχία λειτουργούν ως μηχανισμοί φιλτραρίσματος ή ανοίγματος στην κοινωνική κινητικότητα, προσφέροντας μια παράλληλη διάσταση decommodation που δεν εξαρτάται αποκλειστικά από εισόδημα ή χωρική θέση. Ειδικά στην αγορά γάμου, συχνά καθορίζουν ποιοι θεωρούνται κατάλληλοι ή «ορατοί» σύντροφοι, ανεξάρτητα από οικονομικά κριτήρια.

 

Ψυχολογικές συνέπειες για τα δύο φύλα

Γυναίκες: η decomodation μπορεί να περιορίζει την πρόσβαση σε «ποιοτικούς» συντρόφους οικονομικά ή κοινωνικά ισχυρούς, ενισχύοντας την αίσθηση πίεσης για προσαρμογή (π.χ. εμφάνιση, εκπαίδευση, κοινωνική συμπεριφορά)

Άνδρες: η πίεση για οικονομική επιτυχία, επαγγελματική σταθερότητα και κοινωνικό κύρος είναι έντονη, ενώ η απόρριψη λόγω έλλειψης κοινωνικού ή πολιτισμικού κεφαλαίου οδηγεί σε ψυχολογική πίεση ή αποστασιοποίηση

Στρατηγικές αμυντικής decommodation

   Κάποιοι επιλέγουν να περιορίσουν τις επιλογές τους σε πιο στενούς κοινωνικούς κύκλους

   Άλλοι προσαρμόζουν τις απαιτήσεις τους ή δημιουργούν «παραδοσιακούς» γάμους με περιορισμένα έξοδα, αποφεύγοντας έτσι την κοινωνική απόρριψη

   Η decommodation λειτουργεί ταυτόχρονα από τα ισχυρά στρώματα προς τους αδύναμους και από τους αδύναμους προς τα ισχυρά, ως μέσο προστασίας της αυτοεκτίμησης και των προνομίων

 

   Η decommodation στην αγορά γάμου εν συνόψει:

Διατηρεί την κοινωνική, οικονομική και πολιτισμική ιεραρχία.

Αποκλείει ή περιορίζει την κινητικότητα για τα οικονομικά ή κοινωνικά ανερχόμενα στρώματα

Επιβάλλει άτυπους ή έμμεσους κανόνες ένταξης, που δεν είναι εμφανείς αλλά έχουν ισχυρό αποτέλεσμα

Επηρεάζει ψυχολογικά και τα δύο φύλα, καθώς η κοινωνική αποδοχή εξαρτάται από οικονομικά, κοινωνικά και πολιτισμικά κριτήρια

Λειτουργεί ταυτόχρονα ως φραγμός από τα ισχυρά στρώματα προς τους νεοφερμένους και ως αμυντικός μηχανισμός των λιγότερο ισχυρών για προστασία της αυτοεκτίμησης

   Με άλλα λόγια, η «αγορά γάμου» δεν είναι απλώς προσωπική ή οικογενειακή υπόθεση· είναι μικρογραφία της κοινωνικής decommodation, όπου οι κοινωνικές διαφορές, οι οικονομικές ανισότητες και τα πολιτισμικά κριτήρια καθορίζουν ποιος «ανήκει» και ποιος μένει εκτός.

 

 

H decommodation και πώς οδηγεί στον αποκλεισμό συντρόφων στην «αγορά γάμου».

 

1. Οικονομική decommodation και αγορά γάμου

   Η οικονομική θέση καθορίζει σε μεγάλο βαθμό ποιους συντρόφους μπορεί κάποιος να προσεγγίσει ή να αποκτήσει. Άτομα υψηλού εισοδήματος συμμετέχουν σε κοινωνικούς κύκλους όπου οι οικονομικά αδύναμοι δύσκολα εισέρχονται. Η δυνατότητα για ακριβά προικιά, μεγάλες δεξιώσεις ή διακοπές σε πολυτελή μέρη λειτουργεί ως φίλτρο αποκλεισμού. Ανερχόμενοι οικονομικά μπορεί να έχουν πρόσβαση μόνο προσωρινή ή επιφανειακή, χωρίς πλήρη κοινωνική αποδοχή. Οι οικονομικά αδύναμοι ή μέτρια ευκατάστατοι αποκλείονται από τους «κύκλους υψηλού κύρους» και χάνουν ευκαιρίες συντρόφων που ανήκουν σε αυτά τα στρώματα.

 

2. Χωρική decommodation

   Η διαμονή σε διαφορετικές οικονομικά ζώνες (π.χ. ακριβά προάστια ή κλειστές κοινότητες) περιορίζει τη φυσική επαφή με άτομα από άλλα στρώματα. Ο τόπος κατοικίας λειτουργεί ως φίλτρο,  αν ζει κάποιος σε «μεσαία» ή «χαμηλή» ζώνη, οι πιθανότητες κοινωνικής επαφής με οικονομικά ισχυρά στρώματα μειώνονται. Οι χωρικοί αποκλεισμοί μετατρέπονται σε κοινωνικούς αποκλεισμούς στην αγορά γάμου, αφού η πρόσβαση στους κύκλους γνωριμιών περιορίζεται. 

 

3. Ψυχαγωγική και πολιτισμική decommodation

   Η συμμετοχή σε pop κουλτούρα, ψυχαγωγικές δραστηριότητες ή ακριβά events καθορίζει ποιοί γίνονται «ορατοί» στα κοινωνικά δίκτυα. Οι περίκλειστοι όμιλοι, λέσχες, φεστιβάλ υψηλού κύρους λειτουργούν ως μηχανισμοί ελέγχου και φιλτραρίσματος. Ακόμα και αν κάποιος έχει οικονομική δυνατότητα, η γνώση των κωδίκων συμπεριφοράς, μόδας, τρόπων διασκέδασης και κοινωνικής δεοντολογίας είναι απαραίτητη για ένταξη. Τα άτομα που δεν γνωρίζουν τους κοινωνικούς κώδικες ή δεν μπορούν να συμμετάσχουν σε συγκεκριμένες εκδηλώσεις αποκλείονται από τη «δεξαμενή» των πιθανών συντρόφων. 

 

4. Πολιτική decommodation

   Τα υπάρχοντα πολιτικά και κοινωνικά δίκτυα διατηρούνται από ισχυρά στρώματα. Οι νεοφερμένοι ή ανερχόμενοι οικονομικά αντιμετωπίζουν περιορισμένη πρόσβαση σε «επίσημα» ή «υψηλού κύρους» δίκτυα επιρροής. Σε κοινωνίες όπου ο γάμος συνδέεται με κύκλο επιρροής ή οικογενειακή θέση, η πολιτική decommodation περιορίζει και καθορίζει ποιοί συντρόφοι είναι κοινωνικά «αποδεκτοί»

 

6. Το κοινωνικό παράδοξο

   Οι κοινωνικοί φραγμοί καθορίζουν ποιοί σύντροφοι είναι προσβάσιμοι. Η ψευδαίσθηση προσβασιμότητας δημιουργεί πίεση και απογοήτευση. Με άλλα λόγια, η αγορά γάμου λειτουργεί σαν μικρογραφία όλου του κοινωνικού δικτύου decommodation: οικονομικοί, χωρικοί, πολιτισμικοί, μορφωτικοί, ψυχαγωγικοί και πολιτικοί φραγμοί συνεργούν για να διατηρηθεί η κοινωνική ιεραρχία και να περιοριστεί η πραγματική κινητικότητα στις επιλογές συντρόφων.

 

 

Στην παραδοσιακή κοινωνία τα όρια ήταν άκρως ορατά, σχεδόν ανυπέρβλητα. Στη σύγχρονη κοινωνία τα εμπόδια δεν είναι ορατά, Μάλιστα υπάρχει η δυνατότητα διαπίδυσής τους. Αλλά αυτό εν μέρει ισχύει για τον μέσο όρο του πληθυσμού μέχρις ενός σημείου, εκτός από ελάχιστες εξαιρέσεις. Αυτό κάνει τους ανθρώπους να μην μένουν ικανοποιημένοι ψυχολογικά.

 

   Στην παραδοσιακή κοινωνία, τα όρια ανάμεσα στα κοινωνικά στρώματα, τις επαγγελματικές τάξεις ή τις πολιτισμικές ομάδες ήταν άκρως ορατά και σχεδόν ανυπέρβλητα. Η θέση γέννησης, η οικογένεια προέλευσης, καθόριζε την πρόσβαση σε γάμους, κοινωνικές σχέσεις, επαγγελματική ανέλιξη και οικονομική κινητικότητα. Οι κανόνες ήταν σαφείς: όλοι γνώριζαν ποιοί «ανήκουν» σε κάθε στρώμα και ποιοί αποκλείονται. Η κοινωνική θέση και οι περιορισμοί ήταν εμφανείς, και έτσι η ψυχολογική πίεση από την αβεβαιότητα ήταν μικρότερη. Ο άνθρωπος ήξερε «πού βρίσκεται» και τί μπορεί ή δεν μπορεί να πετύχει.

   Στη σύγχρονη κοινωνία, τα όρια έχουν γίνει αόρατα, έμμεσα και πλαστά διαπερατά. Η διαφήμιση, η pop κουλτούρα, η οικονομική κινητικότητα και οι νέες τεχνολογίες παρουσιάζουν έναν κόσμο όπου όλα φαίνονται δυνατά και προσβάσιμα για όλους. Τα εμπόδια υπάρχουν, αλλά δεν είναι εμφανή: φιλτράρονται μέσα από κοινωνικές δεξιότητες, κώδικες συμπεριφοράς, μορφωτικό επίπεδο, επαγγελματική αναγνώριση ή συμμετοχή σε περίκλειστους κύκλους. Ο μέσος άνθρωπος μπορεί να αντιληφθεί την ύπαρξη εμποδίων μέχρι ενός σημείου, αλλά ταυτόχρονα αισθάνεται ότι «θα μπορούσε να πετύχει αν προσπαθούσε αρκετά». Αυτό δημιουργεί ένα βαθύ ψυχολογικό παράδοξο, οι άνθρωποι δεν μένουν ικανοποιημένοι, γιατί η προσβασιμότητα φαίνεται θεωρητικά εφικτή, αλλά πρακτικά είναι περιορισμένη. Η αόρατη φύση των εμποδίων γεννά άγχος, πικρία και απογοήτευση, αφού η αποτυχία ή ο αποκλεισμός δεν είναι αποτέλεσμα άμεσας ορατών κανόνων, αλλά σύνθετων κοινωνικών μηχανισμών. Ταυτόχρονα, η δυνατότητα «διαπίστωσης» της κοινωνικής πραγματικότητας – μέσω εργασίας, σπουδών, κοινωνικών δικτύων – αφήνει το άτομο σε μια συνεχή αίσθηση ασταθούς ένταξης. 

   Με άλλα λόγια, η σύγχρονη κοινωνία συνδυάζει την ψευδαίσθηση προσβασιμότητας με την πραγματική αδυναμία πλήρους ένταξης, γεγονός που ενισχύει την ψυχολογική δυσαρέσκεια και την αίσθηση κοινωνικού αποκλεισμού, χωρίς να είναι εμφανής στους περισσότερους ο ακριβής μηχανισμός αποκλεισμού.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ΕΛΕΥΘΕΡΟΓΡΑΦΟΣ

eleftherografos.blogspot.com

[ ανάρτηση 4 Ιανουαρίου 2026 :

decommodation (απo-προσαρμογή)

Λίγα σχόλια

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ]