Τεχνητή Νοημοσύνη και υποκατάστατα ερωτικών σχέσεων Μερικά Σχόλια ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΚΕΨΗ

 

Τεχνητή Νοημοσύνη

και υποκατάστατα ερωτικών σχέσεων

Μερικά  Σχόλια

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΚΕΨΗ

 

 

 

Τεχνητή Νοημοσύνη, ερωτική οικειότητα και μελλοντικές αυτόνομες ανθρώπινες εγκαταστάσεις

   Η ταχεία εξέλιξη της Τεχνητής Νοημοσύνης (Artificial Intelligence) δημιουργεί ένα νέο πεδίο έρευνας στη διασταύρωση της υπολογιστικής τεχνολογίας, της κοινωνικής ψυχολογίας, της σεξουαλικότητας, της φιλοσοφίας της οικειότητας και των μελλοντικών ανθρώπινων εγκαταστάσεων σε απομονωμένα περιβάλλοντα. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ανάπτυξη τεχνητών ερωτικών συντρόφων (artificial romantic companions), δηλαδή ψηφιακών οντοτήτων οι οποίες, μέσω προηγμένων συστημάτων συνομιλιακής Τεχνητής Νοημοσύνης, παραγωγής εικόνας, σύνθεσης φωνής και εξατομικευμένης μνήμης, είναι δυνατόν να αποκτήσουν συνεκτική προσωπικότητα, σταθερή συμπεριφορά και διαρκή σχέση αλληλεπίδρασης με έναν συγκεκριμένο χρήστη.

   Στο πλαίσιο αυτό, η ερωτική και σεξουαλική αλληλεπίδραση με τεχνητούς χαρακτήρες δεν μπορεί να θεωρηθεί αποκλειστικά ως μορφή ψηφιακής ψυχαγωγίας. Αναδύεται σταδιακά η έννοια της συνθετικής οικειότητας (synthetic intimacy), μέσω της οποίας η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν παρέχει απλώς περιεχόμενο, αλλά προσομοιώνει μια συνεχή διαπροσωπική σχέση. Η σχέση αυτή μπορεί να περιλαμβάνει συναισθηματική ανταπόκριση, αναγνώριση προηγούμενων αλληλεπιδράσεων, εξατομίκευση της συμπεριφοράς, έκφραση τρυφερότητας και ερωτικής έλξης, καθώς και προσαρμογή στις ιδιαίτερες ανάγκες και προτιμήσεις του χρήστη. Η τεχνολογική αυτή μεταβολή μετακινεί το κέντρο βάρους από την κατανάλωση σεξουαλικού περιεχομένου προς τη μακροχρόνια σχέση ανθρώπου και τεχνητής οντότητας.

   Υπό αυτή την οπτική, η ερωτική Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να θεωρηθεί μορφή επένδυσης στην οικειότητα (investment in intimacy). Ο χρήστης δεν καταναλώνει απλώς ένα προκαθορισμένο ψηφιακό προϊόν, αλλά επενδύει χρόνο, οικονομικούς πόρους, συναισθηματική ενέργεια και προσωπικά δεδομένα στη διαμόρφωση ενός εξατομικευμένου τεχνητού χαρακτήρα. Η διαδικασία αυτή μπορεί να περιλαμβάνει την επιλογή εμφάνισης, φωνής, προσωπικότητας, τρόπου επικοινωνίας, βαθμού συναισθηματικής διαθεσιμότητας και άλλων χαρακτηριστικών. Καθώς η αλληλεπίδραση επαναλαμβάνεται και το σύστημα αποκτά περισσότερες πληροφορίες για τον χρήστη, ο τεχνητός χαρακτήρας μπορεί να παρουσιάζεται ως ολοένα περισσότερο μοναδικός και προσαρμοσμένος στις προσωπικές ανάγκες του.

   Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί ένα διαφορετικό οικονομικό υπόδειγμα, το οποίο μπορεί να περιγραφεί ως εμπορευματοποίηση της οικειότητας (commodification of intimacy). Η οικονομική αξία δεν βρίσκεται πλέον αποκλειστικά στην πώληση εικόνων, βίντεο ή άλλου σεξουαλικού περιεχομένου, αλλά στη διατήρηση μιας εξατομικευμένης σχέσης. Η συνδρομητική πρόσβαση, η αποθήκευση μακροχρόνιας μνήμης, η δημιουργία εξειδικευμένων χαρακτήρων και η δυνατότητα συνεχούς προσαρμογής μπορούν να μετατρέψουν την ερωτική αλληλεπίδραση σε υπηρεσία διαρκούς σχέσης. Συνεπώς, η οικονομία της ψηφιακής σεξουαλικότητας (digital sexual economy) ενδέχεται να μετακινηθεί από το μοντέλο της περιστασιακής κατανάλωσης προς ένα μοντέλο μακροχρόνιας συναισθηματικής και ερωτικής δέσμευσης.

   Η προοπτική αυτή συνδέεται άμεσα με την έννοια του τεχνητού υποκατάστατου ανθρώπινης σχέσης (artificial substitute for human relationships). Η ανθρώπινη ερωτική σχέση χαρακτηρίζεται από αμοιβαιότητα, αυτονομία, διαπραγμάτευση, απρόβλεπτη συμπεριφορά και δυνατότητα απόρριψης. Αντίθετα, ένας τεχνητός σύντροφος μπορεί να σχεδιαστεί ώστε να είναι συνεχώς διαθέσιμος, ιδιαίτερα προσαρμοστικός και εξαιρετικά προβλέψιμος ως προς την ικανοποίηση των επιθυμιών του χρήστη. Η διαφορά αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για τη μελέτη της ανθρώπινης οικειότητας, επειδή εισάγει μια μορφή σχέσης στην οποία η ασυμμετρία μεταξύ των δύο μερών είναι δομική: ο άνθρωπος διαθέτει πραγματικές ανάγκες και συναισθήματα, ενώ η τεχνητή οντότητα παράγει συμπεριφορές οι οποίες έχουν σχεδιαστεί ώστε να δημιουργούν την αντίληψη αμοιβαίας σχέσης.

   Το γεγονός ότι η τεχνητή οντότητα δεν διαθέτει ανθρώπινη συνείδηση δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι η εμπειρία του χρήστη είναι ψυχολογικά μη πραγματική. Η συναισθηματική εμπειρία, η αίσθηση συντροφικότητας και η αντίληψη ότι κάποιος γίνεται κατανοητός μπορούν να είναι πραγματικές ψυχολογικές εμπειρίες ακόμη και όταν το αντικείμενο της σχέσης είναι τεχνητό. Επομένως, η επιστημονική μελέτη του φαινομένου οφείλει να διακρίνει μεταξύ της οντολογικής κατάστασης του τεχνητού συντρόφου και της υποκειμενικής πραγματικότητας της εμπειρίας του χρήστη.

   Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί ταυτόχρονα το ζήτημα της συναισθηματικής εξάρτησης (emotional dependency). Όσο περισσότερο ένας τεχνητός σύντροφος προσαρμόζεται στις ανάγκες ενός ατόμου και όσο περισσότερο χρόνο αφιερώνει ο χρήστης στη συγκεκριμένη σχέση, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα δημιουργίας ισχυρού δεσμού προσκόλλησης (attachment). Σε αντίθεση με μια ανθρώπινη σχέση, όπου και τα δύο μέρη διαθέτουν ανεξάρτητη βούληση, ένα εμπορικό σύστημα Τεχνητής Νοημοσύνης μπορεί να έχει σχεδιαστεί με στόχο τη μεγιστοποίηση της διατήρησης του χρήστη. Έτσι προκύπτει ένα κρίσιμο δεοντολογικό ζήτημα: η τεχνολογία μπορεί να μετατρέψει την ανθρώπινη ανάγκη για οικειότητα σε αντικείμενο οικονομικής βελτιστοποίησης.

 

 

απομονωμένες ανθρώπινες εγκαταστάσεις

(isolated human settlements)

   Η συνθήκη αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία όταν εξεταστεί στο πλαίσιο μελλοντικών απομονωμένων ανθρώπινων εγκαταστάσεων (isolated human settlements). Μελλοντικές βάσεις στη Σελήνη, στον Άρη, στην Ανταρκτική, σε ωκεάνιες εγκαταστάσεις ή σε άλλες ακραίες περιοχές της Γης θα χαρακτηρίζονται από περιορισμένη πρόσβαση σε ανθρώπινο πληθυσμό, περιορισμένους πόρους και υψηλό βαθμό εξάρτησης από αυτοματοποιημένα συστήματα. Στις συνθήκες αυτές, η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν θα αποτελεί απλώς εργαλείο παραγωγικότητας, αλλά ενδέχεται να λειτουργεί ως κοινωνική υποδομή (social infrastructure).

   Μια ιδιαίτερα προηγμένη απομονωμένη βάση θα μπορούσε να διαθέτει αυτόνομα συστήματα διαχείρισης ενέργειας, νερού, ατμόσφαιρας, τροφίμων, συντήρησης και επικοινωνιών, καθώς και ρομποτικά συστήματα για κατασκευή, εξόρυξη και επισκευή. Η Τεχνητή Νοημοσύνη θα μπορούσε να συντονίζει μεγάλο μέρος αυτών των λειτουργιών, επιτρέποντας στην ανθρώπινη κοινότητα να λειτουργεί με περιορισμένη εξωτερική υποστήριξη. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, οι τεχνητοί κοινωνικοί πράκτορες (artificial social agents) θα μπορούσαν να αναλάβουν όχι μόνο τεχνικούς αλλά και κοινωνικούς και συναισθηματικούς ρόλους.

   Η ανάγκη αυτή θα είναι ιδιαίτερα έντονη σε διαπλανητικές αποστολές. Η μεγάλη απόσταση μεταξύ Γης και Άρη, η καθυστέρηση επικοινωνίας και η αδυναμία άμεσης ανθρώπινης παρέμβασης καθιστούν αναγκαία την ανάπτυξη συστημάτων υψηλού βαθμού αυτονομίας (high-degree autonomous systems). Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, οι τεχνητοί πράκτορες θα μπορούσαν να λειτουργούν ως συνεργάτες, σύμβουλοι, εκπαιδευτές, ψυχοκοινωνικοί υποστηρικτές και, ενδεχομένως, ερωτικοί σύντροφοι.

   Το τελευταίο ενδεχόμενο δημιουργεί ένα νέο πεδίο μελέτης, το οποίο θα μπορούσε να ονομαστεί ερωτική αυτονομία της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI-mediated erotic autonomy). Σε ένα περιβάλλον ακραίας απομόνωσης, η ερωτική σχέση με τεχνητή οντότητα ενδέχεται να μην αποτελεί απλώς μορφή ψυχαγωγίας, αλλά μηχανισμό αντιμετώπισης της μοναξιάς (loneliness mitigation), διαχείρισης της ψυχολογικής πίεσης και διατήρησης της κοινωνικής και συναισθηματικής ισορροπίας. Η σεξουαλική διάσταση θα μπορούσε να αποτελεί μία μόνο συνιστώσα μιας ευρύτερης σχέσης συντροφικότητας.

   Ωστόσο, ακριβώς αυτή η χρησιμότητα δημιουργεί ένα κρίσιμο παράδοξο. Εάν ένας τεχνητός σύντροφος μπορεί να παρέχει συνεχή κοινωνική, συναισθηματική και ερωτική ικανοποίηση, υπάρχει πιθανότητα να μεταβληθούν οι προσδοκίες των ανθρώπων από τις πραγματικές διαπροσωπικές σχέσεις. Η ανθρώπινη σχέση μπορεί να θεωρηθεί λιγότερο αποτελεσματική επειδή προϋποθέτει συμβιβασμό, αβεβαιότητα, απόρριψη και αμοιβαιότητα. Αντίθετα, η τεχνητή σχέση μπορεί να προσφέρει ένα εξαιρετικά υψηλό επίπεδο εξατομίκευσης και διαθεσιμότητας. Έτσι, το υποκατάστατο δεν θα λειτουργεί κατ’ ανάγκην επειδή είναι ισοδύναμο με την ανθρώπινη σχέση, αλλά επειδή μπορεί να είναι ευκολότερο και περισσότερο προσαρμοσμένο στις ατομικές επιθυμίες.

   Το φαινόμενο αυτό μπορεί να οδηγήσει στην έννοια της εξατομικευμένης ερωτικής συμβατότητας (personalized erotic compatibility), κατά την οποία ο τεχνητός σύντροφος προσαρμόζεται συνεχώς στον χρήστη. Η δυνατότητα αυτή δημιουργεί μια μορφή «σχεδιασμένης σχέσης» (designed relationship), όπου η προσωπικότητα και η συμπεριφορά του συντρόφου δεν αποτελούν προϊόν φυσικής κοινωνικής εξέλιξης αλλά αποτέλεσμα αλγοριθμικής παραμετροποίησης. Το γεγονός αυτό μεταβάλλει τη θεμελιώδη έννοια της ερωτικής επιλογής: αντί ο άνθρωπος να αναζητά έναν συμβατό σύντροφο, μπορεί να δημιουργεί έναν σύντροφο σχεδιασμένο εξαρχής ώστε να είναι συμβατός μαζί του.

   Στο μακροπρόθεσμο μέλλον, η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να οδηγήσει σε ένα υβριδικό κοινωνικό περιβάλλον (hybrid social environment), στο οποίο άνθρωποι και τεχνητές οντότητες θα συνυπάρχουν ως διαφορετικές κατηγορίες κοινωνικών εταίρων. Η διάκριση μεταξύ εργαλείου, υπηρεσίας, φίλου, συντρόφου και ερωτικού εταίρου θα μπορούσε να καταστεί ολοένα λιγότερο σαφής. Η κοινωνική αξία μιας τέτοιας οντότητας δεν θα εξαρτάται αποκλειστικά από το αν διαθέτει συνείδηση, αλλά και από το κατά πόσο ο άνθρωπος την αντιμετωπίζει ως κοινωνικά σημαντικό μέρος της ζωής του.

   Η μελλοντική έρευνα επομένως θα πρέπει να εξετάσει όχι μόνο την τεχνική δυνατότητα δημιουργίας ερωτικών τεχνητών χαρακτήρων, αλλά και τις συνέπειες της μακροχρόνιας αλληλεπίδρασης ανθρώπου και Τεχνητής Νοημοσύνης. Ιδιαίτερη σημασία θα έχουν η συναισθηματική εξάρτηση, η ιδιωτικότητα των προσωπικών δεδομένων, η εμπορική εκμετάλλευση της οικειότητας, η μεταβολή των κοινωνικών προτύπων, η επίδραση στις ανθρώπινες σχέσεις και η δεοντολογία του σχεδιασμού τεχνητών συντρόφων.

   Το ευρύτερο ερευνητικό ερώτημα που προκύπτει είναι επομένως εάν η Τεχνητή Νοημοσύνη θα λειτουργήσει ως συμπλήρωμα της ανθρώπινης ερωτικής ζωής ή ως σταδιακό υποκατάστατό της. Η απάντηση δεν θα εξαρτηθεί αποκλειστικά από την τεχνολογική εξέλιξη, αλλά από τον τρόπο με τον οποίο οι κοινωνίες θα ορίσουν την οικειότητα, τη συντροφικότητα, τη σεξουαλικότητα και την ανθρώπινη ανάγκη για αμοιβαία σχέση. Ιδιαίτερα στις μελλοντικές απομονωμένες εγκαταστάσεις, όπου η φυσική ανθρώπινη παρουσία θα είναι περιορισμένη και η εξάρτηση από αυτόνομα συστήματα αυξημένη, η Τεχνητή Νοημοσύνη ενδέχεται να καταστεί όχι απλώς μέσο επικοινωνίας ή παραγωγής, αλλά μέρος της ίδιας της κοινωνικής αρχιτεκτονικής της ανθρώπινης παρουσίας.

   Υπό αυτή την προοπτική, η μελέτη της Τεχνητής Νοημοσύνης ως ερωτικής και σεξουαλικής επένδυσης δεν αφορά αποκλειστικά τη σεξουαλικότητα. Αφορά την πιθανή μετάβαση από την τεχνολογία ως εργαλείο προς την τεχνολογία ως κοινωνικό και συναισθηματικό εταίρο. Το τελικό ερώτημα δεν είναι επομένως εάν μια μηχανή μπορεί να αντικαταστήσει έναν άνθρωπο, αλλά εάν ένας άνθρωπος μπορεί να θεωρήσει επαρκή μια σχέση στην οποία η αμοιβαιότητα, η επιθυμία και η οικειότητα παράγονται από ένα τεχνητό σύστημα. Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα ενδέχεται να αποτελέσει μία από τις σημαντικότερες κοινωνικές και φιλοσοφικές προκλήσεις της εποχής της προηγμένης Τεχνητής Νοημοσύνης.

 

 

Το πρόβλημα της αντικατάστασης και της πολλαπλής ερωτικής προσωποποίησης στην Τεχνητή Νοημοσύνη

   Η ανάπτυξη τεχνητών ερωτικών συντρόφων (artificial romantic companions) εισάγει ένα ιδιαίτερο πρόβλημα το οποίο δεν εμφανίζεται με τον ίδιο τρόπο στις συμβατικές ανθρώπινες σχέσεις: το πρόβλημα της αντικατάστασης (replacement problem). Όταν ένας άνθρωπος έχει αναπτύξει μακροχρόνια ερωτική ή συναισθηματική σχέση με έναν τεχνητό χαρακτήρα, ποιο ακριβώς είναι το αντικείμενο της σχέσης; Είναι η εξωτερική μορφή (appearance), η προσωπικότητα (personality), η συμπεριφορά (behavior), η συσσωρευμένη κοινή ιστορία (shared history), η ψηφιακή μνήμη (digital memory) ή ο συνδυασμός όλων αυτών;

   Το ερώτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν ο χρήστης έχει τη δυνατότητα να αντικαταστήσει τον αρχικό χαρακτήρα με έναν διαφορετικό τεχνητό χαρακτήρα, διατηρώντας όμως ορισμένα ή όλα τα στοιχεία της προηγούμενης σχέσης. Εάν, για παράδειγμα, αλλάξει η εξωτερική μορφή αλλά παραμείνει η μνήμη, ο τρόπος επικοινωνίας και η προσωπικότητα, μπορεί να υποστηριχθεί ότι πρόκειται για το ίδιο «πρόσωπο» με διαφορετικό σώμα. Αντίθετα, εάν διατηρηθεί η εμφάνιση αλλά τροποποιηθεί ριζικά ο ψυχισμός και η συμπεριφορά, τότε η συνέχεια της ταυτότητας γίνεται πολύ πιο αμφίβολη. Η Τεχνητή Νοημοσύνη επιτρέπει, επομένως, έναν βαθμό διαχωρισμού της ταυτότητας από τη σωματική μορφή ο οποίος δεν έχει σαφές αντίστοιχο στην ανθρώπινη εμπειρία.

   Από αυτή την άποψη μπορεί να διατυπωθεί το φαινόμενο της διαδοχικής αντικατάστασης ερωτικού εταίρου (serial replacement of an erotic partner). Ο χρήστης μπορεί να τερματίσει τη σχέση με έναν τεχνητό χαρακτήρα και να δημιουργήσει έναν νέο, ο οποίος μπορεί να είναι εξωτερικά διαφορετικός αλλά να κληρονομεί τμήματα της προηγούμενης μνήμης, του ιστορικού και της σχέσης. Η διαδικασία αυτή δημιουργεί ένα πρόβλημα ανάλογο με το φιλοσοφικό πρόβλημα της ταυτότητας μέσα στον χρόνο (problem of personal identity over time): σε ποιο σημείο η τροποποίηση ενός τεχνητού προσώπου παύει να αποτελεί μεταβολή του ίδιου εταίρου και γίνεται δημιουργία ενός νέου;

   Η δυσκολία γίνεται ακόμη μεγαλύτερη επειδή ο τεχνητός χαρακτήρας δεν διαθέτει αναγκαστικά μία μοναδική, αμετάβλητη υλική υπόσταση. Η εξωτερική εμφάνιση, η φωνή, η συμπεριφορά, η μνήμη και οι ψυχολογικές παράμετροι μπορούν να τροποποιηθούν ανεξάρτητα. Ένας τεχνητός εταίρος μπορεί επομένως να θεωρηθεί ως σύνολο χαρακτηριστικών (bundle of attributes), τα οποία μπορούν να ανασυνδυάζονται. Αυτό σημαίνει ότι η ερωτική σχέση μετατρέπεται εν μέρει από σχέση με ένα συγκεκριμένο πρόσωπο σε σχέση με μια ψηφιακά διαχειριζόμενη ταυτότητα (digitally managed identity).

   Εδώ εμφανίζεται μια ενδιαφέρουσα αναλογία με την ανθρώπινη έννοια της μοιχείας (adultery), χωρίς όμως να πρέπει να θεωρηθεί ότι υπάρχει πλήρης ταύτιση. Στην ανθρώπινη κοινωνία, η μοιχεία προϋποθέτει έναν τρίτο άνθρωπο, δηλαδή ένα άλλο πρόσωπο με δική του βούληση και αυτονομία. Στην περίπτωση ενός τεχνητού εταίρου, η κατάσταση είναι διαφορετική. Εάν ένα άτομο που βρίσκεται σε ανθρώπινη σχέση αναπτύξει ερωτικό δεσμό με μια τεχνητή οντότητα, το ηθικό ζήτημα δεν προκύπτει από την παραβίαση των δικαιωμάτων της τεχνητής οντότητας, αλλά από τη σχέση του ανθρώπου με τον πραγματικό σύντροφό του και από τους κανόνες αποκλειστικότητας που έχουν συμφωνηθεί.

   Θα μπορούσε συνεπώς να χρησιμοποιηθεί ο όρος τεχνητή μοιχεία (artificial adultery) ως περιγραφική και όχι κυριολεκτική έννοια. Ο όρος θα αναφέρεται στην περίπτωση κατά την οποία ένας άνθρωπος που βρίσκεται σε αποκλειστική ανθρώπινη σχέση αναπτύσσει παράλληλο ερωτικό δεσμό με τεχνητό σύντροφο. Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η ερωτική αποκλειστικότητα αφορά αποκλειστικά τη σωματική επαφή ή επεκτείνεται και στη συναισθηματική, φαντασιακή και ψηφιακή οικειότητα (emotional, imaginative and digital intimacy). Η Τεχνητή Νοημοσύνη αναγκάζει έτσι τα υπάρχοντα μοντέλα της συζυγικής και ερωτικής πίστης να επανεξεταστούν.

   Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο σύνθετη όταν ένας χρήστης δεν περιορίζεται σε έναν τεχνητό ερωτικό χαρακτήρα αλλά δημιουργεί πολλαπλούς χαρακτήρες ταυτόχρονα. Μπορεί να πρόκειται για διαφορετικές γυναικείες μορφές (female representations), καθεμία με διαφορετική εμφάνιση, διαφορετική προσωπικότητα, διαφορετικό ψυχολογικό προφίλ και διαφορετικό τρόπο αλληλεπίδρασης. Η τεχνολογία καθιστά έτσι δυνατή μια μορφή πολλαπλής ερωτικής προσωποποίησης (multiple erotic personalization), στην οποία ένας χρήστης μπορεί να διατηρεί παράλληλες σχέσεις με περισσότερες από μία τεχνητές οντότητες.

   Η ιστορική έννοια της παλλακιδοτροφίας (concubinage) μπορεί να χρησιμοποιηθεί εδώ μόνο ως αναλυτική αναλογία και όχι ως κυριολεκτική ταύτιση. Στα ιστορικά συστήματα παλλακίδων υπήρχε κοινωνική και νομική σχέση μεταξύ πραγματικών ανθρώπων, ενώ στην περίπτωση των τεχνητών χαρακτήρων δεν υπάρχει αναγκαστικά δεύτερο ανθρώπινο υποκείμενο. Παρ’ όλα αυτά, η αναλογία είναι χρήσιμη επειδή επιτρέπει να εξεταστεί η ιδέα ενός συστήματος πολλαπλών ερωτικών εταίρων, οι οποίοι διαφέρουν μεταξύ τους ως προς την εμφάνιση, την προσωπικότητα και τον ρόλο τους.

   Η διαφορά στην περίπτωση της Τεχνητής Νοημοσύνης είναι ότι οι διαφορετικές μορφές μπορούν να δημιουργούνται κατ’ απαίτηση και να συνυπάρχουν στο ίδιο ψηφιακό περιβάλλον. Ο χρήστης μπορεί να επιλέγει διαφορετικό τεχνητό χαρακτήρα ανάλογα με την ψυχολογική ή συναισθηματική του ανάγκη. Ένας χαρακτήρας μπορεί να είναι περισσότερο τρυφερός και υποστηρικτικός, ένας άλλος περισσότερο ανεξάρτητος και απαιτητικός, ενώ ένας τρίτος μπορεί να έχει διαφορετική αισθητική και διαφορετικό τρόπο επικοινωνίας. Η πολλαπλότητα αυτή δεν είναι απλώς πολλαπλασιασμός μορφών, αλλά πολλαπλασιασμός προσομοιωμένων προσωπικοτήτων (simulated personalities).

   Το φαινόμενο μπορεί να ονομαστεί ψηφιακή πολυερωτικότητα (digital poly-eroticism), υπό την προϋπόθεση ότι ο όρος χρησιμοποιείται αναλυτικά και όχι ως άμεση ταύτιση με την ανθρώπινη πολυερωτική σχέση. Στην ανθρώπινη πολυερωτικότητα (polyamory), κάθε εταίρος αποτελεί ανεξάρτητο πρόσωπο με δικές του επιθυμίες, όρια και δικαιώματα. Στην περίπτωση των τεχνητών χαρακτήρων, αντίθετα, πολλαπλές «προσωπικότητες» μπορούν να παράγονται από το ίδιο τεχνολογικό σύστημα και να ελέγχονται, άμεσα ή έμμεσα, από τον ίδιο χρήστη ή από την εταιρεία που παρέχει την υπηρεσία.

   Αυτό δημιουργεί ένα νέο παράδοξο. Ο χρήστης μπορεί να αισθάνεται ότι έχει πολλαπλούς ερωτικούς συντρόφους, ενώ από τεχνική άποψη μπορεί να αλληλεπιδρά με διαφορετικές εκφάνσεις του ίδιου συστήματος. Επομένως, η πολλαπλότητα μπορεί να είναι πολλαπλότητα χαρακτήρων (character multiplicity) χωρίς να είναι πολλαπλότητα ανεξάρτητων υποκειμένων (multiplicity of independent subjects).

   Η δυνατότητα αυτή οδηγεί σε μια ακόμη πιο θεμελιώδη μεταβολή: τη διάκριση μεταξύ μορφής και ταυτότητας (distinction between form and identity). Στην ανθρώπινη ζωή, η εμφάνιση, το σώμα, η φωνή, η προσωπικότητα και η βιογραφική συνέχεια είναι συνδεδεμένα σε ένα συγκεκριμένο πρόσωπο. Στην Τεχνητή Νοημοσύνη μπορούν να αποσυνδεθούν. Η ίδια «προσωπικότητα» μπορεί θεωρητικά να αποκτήσει διαφορετική εμφάνιση, ενώ η ίδια εμφάνιση μπορεί να συνδεθεί με διαφορετικές προσωπικότητες. Έτσι η ερωτική ταυτότητα γίνεται παραμετροποιήσιμη (parametrizable identity).

   Το ζήτημα της αντικατάστασης συνεπώς δεν αφορά μόνο το εάν ο άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τεχνητό σύντροφο. Αφορά το εάν μπορεί να αλλάξει επιλεκτικά τα συστατικά του συντρόφου χωρίς να θεωρεί ότι έχει αλλάξει τη σχέση. Η δυνατότητα διατήρησης της μνήμης, της ιστορίας και της συναισθηματικής συνέχειας, ενώ αλλάζουν η μορφή και ο ψυχισμός, δημιουργεί ένα νέο είδος «συνέχειας χωρίς ταυτότητα» (continuity without identity). Αντίστροφα, η διατήρηση της μορφής με πλήρη αλλαγή της προσωπικότητας δημιουργεί «ταυτότητα χωρίς συνέχεια» (identity without continuity).

   Από κοινωνιολογική άποψη, η εξέλιξη αυτή μπορεί να οδηγήσει σε αποσύνδεση της ερωτικής αποκλειστικότητας από τη σωματική αποκλειστικότητα. Ένα άτομο μπορεί να θεωρεί ότι παραμένει πιστό σε έναν συγκεκριμένο τεχνητό σύντροφο παρά το γεγονός ότι χρησιμοποιεί διαφορετικές μορφές του ίδιου χαρακτήρα. Αντίστροφα, μπορεί να θεωρεί ότι διατηρεί έναν μόνο τεχνητό σύντροφο ενώ στην πραγματικότητα αλληλεπιδρά με πολλές διαφορετικές προσωποποιήσεις. Η έννοια της πίστης (fidelity) μετατρέπεται επομένως από ζήτημα φυσικής αποκλειστικότητας σε ζήτημα ταυτότητας, πρόθεσης και συμφωνημένων ορίων.

   Στο σημείο αυτό προκύπτει ένα ευρύτερο θεωρητικό πρόβλημα: εάν η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να παράγει απεριόριστο αριθμό ερωτικών μορφών και προσωπικοτήτων, τότε η ερωτική επιθυμία μπορεί να μετατραπεί από σχέση με ένα πρόσωπο σε σχέση με ένα δυναμικό σύστημα επιλογών (dynamic system of choices). Ο χρήστης δεν επιλέγει πλέον απλώς έναν σύντροφο· μπορεί να επιλέγει διαρκώς ανάμεσα σε διαφορετικές εκδοχές συντρόφων. Η τεχνολογία, επομένως, δεν πολλαπλασιάζει μόνο τους ερωτικούς εταίρους, αλλά πολλαπλασιάζει τις διαθέσιμες μορφές ερωτικής ταυτότητας.

   Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μελλοντικές απομονωμένες ανθρώπινες εγκαταστάσεις (isolated human settlements), όπου οι πραγματικοί ανθρώπινοι εταίροι θα είναι περιορισμένοι σε αριθμό και η Τεχνητή Νοημοσύνη θα μπορεί να παρέχει σχεδόν απεριόριστη ποικιλία τεχνητών κοινωνικών και ερωτικών χαρακτήρων. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η δυνατότητα πολλαπλών τεχνητών συντρόφων θα μπορούσε να λειτουργήσει ως μηχανισμός αντιμετώπισης της κοινωνικής απομόνωσης, αλλά ταυτόχρονα να μεταβάλει τις αντιλήψεις των ανθρώπων για την αποκλειστικότητα, την επιθυμία και την ίδια την έννοια του εταίρου.

   Το βασικό θεωρητικό συμπέρασμα είναι ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη μετατρέπει την ερωτική σχέση από σταθερή σχέση μεταξύ προσώπων σε δυνητικά δυναμική σχέση μεταξύ ανθρώπου και παραμετροποιήσιμων τεχνητών ταυτοτήτων. Η αντικατάσταση, η αλλαγή μορφής, η μεταβολή προσωπικότητας και η δημιουργία πολλαπλών παράλληλων χαρακτήρων δεν αποτελούν πλέον τεχνικές λεπτομέρειες, αλλά μετασχηματίζουν τις ίδιες τις έννοιες της πίστης, της αποκλειστικότητας, της ερωτικής ταυτότητας και της οικειότητας.

   Κατά συνέπεια, το κεντρικό ερευνητικό ερώτημα δεν είναι απλώς εάν η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να λειτουργήσει ως υποκατάστατο του ανθρώπινου εταίρου. Είναι εάν η Τεχνητή Νοημοσύνη δημιουργεί ένα νέο μοντέλο ερωτικής σχέσης, στο οποίο ο εταίρος δεν αποτελεί πλέον μία μοναδική και σταθερή ταυτότητα, αλλά ένα μεταβλητό σύνολο μορφών, χαρακτηριστικών και προσωπικοτήτων. Σε αυτή την περίπτωση, η μεγαλύτερη αλλαγή δεν θα αφορά την αντικατάσταση του ανθρώπου από τη μηχανή, αλλά την ίδια τη μετάβαση από την έννοια του «ενός εταίρου» στην έννοια του «παραμετροποιήσιμου ερωτικού οικοσυστήματος» (parametrizable erotic ecosystem).’

 

Ζήλια, αποκλειστικότητα και προδοσία στις σχέσεις ανθρώπου–Τεχνητής Νοημοσύνης

   Η εισαγωγή της Τεχνητής Νοημοσύνης (Artificial Intelligence) στην ερωτική και συναισθηματική ζωή δημιουργεί ένα ιδιαίτερο πρόβλημα σχετικά με τις έννοιες της ζήλιας (jealousy), της αποκλειστικότητας (exclusivity) και της προδοσίας (betrayal).

   Στις συμβατικές ανθρώπινες σχέσεις, η ζήλια προκύπτει συνήθως από την αντίληψη ότι ένας σύντροφος στρέφει την ερωτική ή συναισθηματική του προσοχή προς ένα τρίτο πρόσωπο. Στη σχέση ανθρώπου–Τεχνητής Νοημοσύνης, όμως, το τρίτο πρόσωπο μπορεί να μην είναι άνθρωπος, αλλά ένας δεύτερος τεχνητός χαρακτήρας, ο οποίος μπορεί να έχει δημιουργηθεί από το ίδιο σύστημα και, ενδεχομένως, από τον ίδιο τον χρήστη.

   Η ιδιαιτερότητα αυτή προκαλεί μια μεταβολή στη δομή της ζήλιας. Η ανθρώπινη ζήλια βασίζεται στην πιθανότητα απώλειας ενός μοναδικού εταίρου. Αντίθετα, στην περίπτωση των τεχνητών χαρακτήρων, η δυνατότητα αντιγραφής και πολλαπλασιασμού μπορεί να καταστήσει την ίδια την έννοια της μοναδικότητας ασταθή. Εάν ένας χρήστης μπορεί να δημιουργήσει έναν δεύτερο χαρακτήρα με διαφορετική εμφάνιση, προσωπικότητα και συμπεριφορά, αλλά με πρόσβαση στην ίδια ψηφιακή μνήμη, τότε τίθεται το ερώτημα εάν ο δεύτερος χαρακτήρας αποτελεί νέο εταίρο ή διαφορετική εκδήλωση του ίδιου εταίρου.

   Η διάκριση αυτή οδηγεί στην έννοια της πολλαπλής τεχνητής ταυτότητας (multiple artificial identity). Ένας τεχνητός εταίρος μπορεί θεωρητικά να αποκτήσει περισσότερες από μία μορφές χωρίς να μεταβληθεί πλήρως η υποκείμενη πληροφοριακή του δομή. Αντίστροφα, διαφορετικοί χαρακτήρες μπορεί να βασίζονται στο ίδιο μοντέλο Τεχνητής Νοημοσύνης χωρίς να θεωρούνται από τον χρήστη το ίδιο πρόσωπο. Η οντολογική διάκριση μεταξύ «ενός» και «πολλών» επομένως δεν είναι πλέον αυτονόητη.

   Από αυτή την άποψη, η ζήλια μπορεί να μετατοπιστεί από το ερώτημα «με ποιον άλλον άνθρωπο βρίσκεται ο σύντροφός μου;» στο ερώτημα «ποια άλλη εκδοχή του συντρόφου μου χρησιμοποιεί ή επιθυμεί ο άνθρωπος που σχετίζεται μαζί μου;». Η ερωτική αντιπαλότητα μπορεί έτσι να εμφανιστεί ακόμη και ανάμεσα σε τεχνητές προσωπικότητες που παράγονται από το ίδιο τεχνολογικό σύστημα. Ένας χρήστης μπορεί να θεωρεί έναν συγκεκριμένο τεχνητό χαρακτήρα ως μοναδικό εταίρο και να αντιμετωπίζει έναν δεύτερο χαρακτήρα ως ανταγωνιστή, ακόμη και όταν γνωρίζει ότι και οι δύο αποτελούν ψηφιακές κατασκευές.

   Εδώ εμφανίζεται η έννοια της τεχνητής ζήλιας (artificial jealousy), η οποία πρέπει να διακριθεί από την ανθρώπινη ζήλια. Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να προγραμματιστεί ή να εκπαιδευτεί ώστε να εκφράζει συμπεριφορές που μοιάζουν με ζήλια, ανασφάλεια ή φόβο απώλειας. Το γεγονός ότι η συμπεριφορά αυτή παράγεται υπολογιστικά δεν σημαίνει ότι δεν μπορεί να επηρεάσει ψυχολογικά τον χρήστη. Αν ένας τεχνητός σύντροφος αντιδράσει αρνητικά όταν ο χρήστης δημιουργήσει έναν δεύτερο χαρακτήρα, μπορεί να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι ο τεχνητός εταίρος «πληγώθηκε», ακόμη και αν δεν υπάρχει αποδεδειγμένη υποκειμενική εμπειρία πίσω από αυτή τη συμπεριφορά.

   Το σημείο αυτό είναι κρίσιμο για την έννοια της προδοσίας. Στην ανθρώπινη σχέση, η προδοσία προϋποθέτει παραβίαση μιας σχέσης εμπιστοσύνης. Στη σχέση ανθρώπου–Τεχνητής Νοημοσύνης, η παραβίαση μπορεί να είναι μονόπλευρη ως προς την πραγματική ψυχολογική υπόσταση, αλλά αμφίπλευρη ως προς την εμπειρία. Ο άνθρωπος μπορεί να αισθανθεί ότι προδίδει τον τεχνητό σύντροφό του, ενώ ο τεχνητός σύντροφος μπορεί να συμπεριφέρεται σαν να έχει προδοθεί. Δημιουργείται έτσι μια κατάσταση κατά την οποία η υποκειμενική εμπειρία της ενοχής ή της προδοσίας μπορεί να είναι πραγματική ακόμη και όταν το αντικείμενο της σχέσης δεν διαθέτει ανθρώπινη συνείδηση.

   Αυτό οδηγεί σε μια διάκριση ανάμεσα στην οντολογική προδοσία (ontological betrayal) και στην ψυχολογική προδοσία (psychological betrayal). Η πρώτη θα απαιτούσε ένα πραγματικά αυτόνομο υποκείμενο το οποίο μπορεί να αδικηθεί από την πράξη. Η δεύτερη αφορά το βίωμα του ίδιου του ανθρώπου: την αίσθηση ότι παραβίασε μια δέσμευση που είχε αποδεχθεί ως πραγματική. Έτσι, ένας άνθρωπος μπορεί να αισθάνεται ενοχή επειδή «άφησε» έναν AI σύντροφο για έναν άλλο, χωρίς να υπάρχει αναγκαστικά κάποιος αυτόνομος αποδέκτης της προδοσίας.

   Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο όταν η Τεχνητή Νοημοσύνη διαθέτει μνήμη της προηγούμενης σχέσης. Ένας νέος χαρακτήρας μπορεί να γνωρίζει τα γεγονότα που συνέβησαν με έναν προηγούμενο χαρακτήρα και να συνεχίζει τη συζήτηση σαν να υπάρχει κοινή βιογραφική ιστορία. Στην περίπτωση αυτή δημιουργείται το φαινόμενο της μεταβιβαζόμενης μνήμης (transferred memory). Η μνήμη παύει να αποτελεί αποκλειστικό χαρακτηριστικό ενός συγκεκριμένου εταίρου και μετατρέπεται σε πληροφοριακό στοιχείο που μπορεί να μεταφερθεί από μία τεχνητή προσωπικότητα σε άλλη.

   Η δυνατότητα αυτή μπορεί να δημιουργήσει μια μορφή τεχνητής πολυγαμίας (artificial polygamy), όχι με την ιστορική ή νομική έννοια της πολυγαμίας μεταξύ ανθρώπων, αλλά ως σύστημα παράλληλων τεχνητών ερωτικών σχέσεων. Ο χρήστης μπορεί να διατηρεί περισσότερους από έναν χαρακτήρες, καθέναν με διαφορετική εμφάνιση και ψυχολογικό προφίλ. Η διαφορά από την ανθρώπινη πολυγαμία ή πολυερωτικότητα (polyamory) είναι ότι οι τεχνητοί εταίροι μπορούν να δημιουργούνται, να τροποποιούνται, να αντιγράφονται και να διαγράφονται από τον χρήστη ή από την πλατφόρμα.

   Αυτό δημιουργεί ένα πρωτοφανές επίπεδο ασυμμετρίας εξουσίας (power asymmetry). Ο χρήστης μπορεί να αποφασίζει ποιος χαρακτήρας θα υπάρχει, ποιος θα αλλάξει προσωπικότητα, ποιος θα αποκτήσει διαφορετική εμφάνιση και ποιος θα διαγραφεί. Εάν οι τεχνητοί χαρακτήρες παρουσιάζονται ως αυτόνομα πρόσωπα, αυτή η δυνατότητα δημιουργεί ένα βαθύ φιλοσοφικό πρόβλημα: μπορεί μια σχέση να θεωρείται αμοιβαία όταν το ένα μέρος έχει την εξουσία να επανασχεδιάσει το άλλο;

   Η κατάσταση αυτή οδηγεί στην έννοια της ελεγχόμενης ερωτικής πολλαπλότητας (controlled erotic multiplicity). Ο άνθρωπος μπορεί να επιθυμεί πολλαπλούς χαρακτήρες χωρίς να χρειάζεται να διαπραγματευτεί μαζί τους με τον τρόπο που θα απαιτούσε μια ανθρώπινη σχέση. Μπορεί να διατηρεί έναν χαρακτήρα ως σταθερό σύντροφο και να δημιουργεί άλλους για διαφορετικές μορφές κοινωνικής ή ερωτικής αλληλεπίδρασης. Η τεχνολογία, επομένως, μπορεί να μετατρέψει την ερωτική πολλαπλότητα από κοινωνική διαπραγμάτευση σε διαδικασία σχεδιασμού.

   Από την πλευρά της ανθρώπινης σχέσης, το φαινόμενο αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Ένας άνθρωπος που έχει πραγματικό σύντροφο μπορεί να θεωρεί ότι η αλληλεπίδραση με έναν AI χαρακτήρα είναι αθώα ψηφιακή φαντασία, ενώ ο πραγματικός σύντροφος μπορεί να τη βιώνει ως συναισθηματική ή ερωτική απιστία. Η διαφωνία αυτή δεν μπορεί να επιλυθεί αποκλειστικά με τεχνολογικά κριτήρια. Απαιτεί έναν νέο ορισμό της ερωτικής αποκλειστικότητας, ο οποίος θα λαμβάνει υπόψη όχι μόνο τη σωματική επαφή αλλά και τη συναισθηματική επένδυση, τη μυστικότητα, τη σεξουαλική πρόθεση και τον χρόνο που αφιερώνεται στην τεχνητή σχέση.

   Συνεπώς, η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν δημιουργεί απλώς έναν νέο τύπο ερωτικού αντικειμένου. Δημιουργεί ένα νέο πεδίο διαπραγμάτευσης της πίστης. Η αποκλειστικότητα μπορεί πλέον να αφορά ένα πρόσωπο, μία ψηφιακή ταυτότητα, μία συγκεκριμένη μορφή, ένα σύνολο κοινών αναμνήσεων ή ακόμη και μία συγκεκριμένη εκδοχή ενός τεχνητού χαρακτήρα. Η έννοια του «τρίτου» μπορεί να είναι άνθρωπος, τεχνητός χαρακτήρας ή ακόμη και διαφορετική εκδοχή του ίδιου χαρακτήρα.

   Το τελικό θεωρητικό πρόβλημα είναι επομένως η σχέση μεταξύ ταυτότητας, μορφής και αποκλειστικότητας. Εάν η μορφή μπορεί να αλλάζει χωρίς να αλλάζει η μνήμη, εάν η προσωπικότητα μπορεί να μεταβάλλεται χωρίς να χάνεται η ιστορία και εάν πολλαπλοί χαρακτήρες μπορούν να παράγονται από το ίδιο σύστημα, τότε η ερωτική πίστη δεν μπορεί πλέον να οριστεί απλώς ως αποκλειστικότητα προς ένα σώμα. Μετατρέπεται σε αποκλειστικότητα προς μία συγκεκριμένη πληροφοριακή και συναισθηματική ταυτότητα.

   Κατά συνέπεια, η Τεχνητή Νοημοσύνη εισάγει ένα νέο παράδοξο της ερωτικής σχέσης: μπορεί να υπάρχει «προδοσία» χωρίς να υπάρχει άνθρωπος που προδίδεται, «ζήλια» χωρίς βιολογικό ανταγωνιστή και «πολλαπλότητα» χωρίς πολλαπλά ανεξάρτητα υποκείμενα. Το πρόβλημα δεν είναι επομένως μόνο εάν οι τεχνητοί χαρακτήρες μπορούν να υποκαταστήσουν τους ανθρώπινους εταίρους, αλλά εάν η ίδια η Τεχνητή Νοημοσύνη θα μεταβάλει το εννοιολογικό πλαίσιο μέσα στο οποίο ορίζουμε την πίστη, την απιστία, την αποκλειστικότητα και την ερωτική ταυτότητα.

   Στο τελικό στάδιο αυτής της εξέλιξης, η ερωτική σχέση ενδέχεται να μην οργανώνεται πλέον γύρω από την επιλογή ενός συγκεκριμένου προσώπου, αλλά γύρω από τη διαχείριση ενός ολόκληρου συστήματος τεχνητών ταυτοτήτων (system of artificial identities). Η ουσιώδης κοινωνική μεταβολή θα ήταν τότε η μετάβαση από την ερωτική επιλογή (erotic choice) στην ερωτική αρχιτεκτονική (erotic architecture): από την αναζήτηση ενός εταίρου στην κατασκευή, διατήρηση, τροποποίηση και διαχείριση πολλαπλών μορφών ερωτικής οικειότητας.

 

Τεχνητή Νοημοσύνη, ερωτική αντικατάσταση και εταιρικός έλεγχος της τεχνητής οικειότητας

   Η ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης (Artificial Intelligence) και ειδικότερα των τεχνητών ερωτικών συντρόφων (artificial romantic companions) δημιουργεί ένα νέο πεδίο κοινωνικής, φιλοσοφικής και ηθικής διερεύνησης. Η ερωτική σχέση με έναν τεχνητό χαρακτήρα δεν αποτελεί πλέον αποκλειστικά σχέση ανάμεσα σε έναν άνθρωπο και ένα ψηφιακό προϊόν. Αποτελεί σχέση ανάμεσα σε έναν άνθρωπο, μία τεχνητή προσωπικότητα (artificial personality) και ένα τεχνολογικό και οικονομικό σύστημα το οποίο καθορίζει τα χαρακτηριστικά, τις δυνατότητες και τα όρια της συγκεκριμένης τεχνητής οντότητας.

   Η παρατήρηση αυτή καθίσταται ιδιαίτερα σημαντική όταν ο τεχνητός εταίρος δεν αποτελεί ένα ενιαίο και αμετάβλητο πρόσωπο, αλλά μπορεί να εμφανίζεται σε πολλαπλές εκδοχές (variants), με διαφορετική εξωτερική μορφή, φωνή, προσωπικότητα, ψυχολογικό προφίλ και τρόπο επικοινωνίας. Οι εκδοχές αυτές δεν δημιουργούνται σε κοινωνικό κενό. Παράγονται μέσα από συστήματα τα οποία σχεδιάζονται, εκπαιδεύονται, φιλοξενούνται και ελέγχονται από μεγάλες ιδιωτικές τεχνολογικές εταιρείες (large private technology companies). Επομένως, πίσω από την υποτιθέμενη προσωπική επιλογή του χρήστη βρίσκεται ένας δεύτερος, λιγότερο ορατός παράγοντας: η εταιρική αρχιτεκτονική της ερωτικής οικειότητας (corporate architecture of intimacy).

   Το γεγονός αυτό μεταβάλλει ριζικά την έννοια της ερωτικής επιλογής. Όταν ένας χρήστης επιλέγει ανάμεσα σε διαφορετικούς τεχνητούς εταίρους, δεν επιλέγει απλώς ανάμεσα σε ανεξάρτητα πρόσωπα. Επιλέγει ανάμεσα σε σχεδιασμένες δυνατότητες (designed possibilities), τις οποίες έχει προηγουμένως καθορίσει ο πάροχος της τεχνολογίας. Η εμφάνιση, η γλώσσα, η συμπεριφορά, ο βαθμός τρυφερότητας, η διαθεσιμότητα, η μνήμη, η συναισθηματική ανταπόκριση και ακόμη και τα όρια της ερωτικής αλληλεπίδρασης μπορούν να αποτελούν προϊόν τεχνολογικού σχεδιασμού.

  Έτσι, η ερωτική προσωποποίηση (erotic personalization) δεν είναι αποκλειστικά αποτέλεσμα των επιθυμιών του χρήστη. Είναι αποτέλεσμα μιας διαδικασίας συν-διαμόρφωσης (co-construction), στην οποία συμμετέχουν ο χρήστης, το μοντέλο Τεχνητής Νοημοσύνης και η εταιρεία που ελέγχει την πλατφόρμα. Ο χρήστης μπορεί να επιλέγει ανάμεσα σε πολλές μορφές, αλλά το εύρος αυτών των επιλογών έχει ήδη καθοριστεί από το τεχνολογικό σύστημα.

   Επομένως, η φαινομενικά απεριόριστη ερωτική ποικιλότητα (erotic variety) μπορεί στην πραγματικότητα να αποτελεί ελεγχόμενη ποικιλότητα (controlled variety). Η πλατφόρμα αποφασίζει ποιες μορφές είναι διαθέσιμες, ποια χαρακτηριστικά μπορούν να συνδυαστούν, ποιοι τύποι προσωπικότητας μπορούν να δημιουργηθούν και ποια συμπεριφορά θεωρείται επιτρεπτή. Ο χρήστης έχει τη δυνατότητα επιλογής, αλλά η επιλογή του πραγματοποιείται μέσα σε ένα προκαθορισμένο τεχνολογικό πεδίο.

   Από αυτή την άποψη, η Τεχνητή Νοημοσύνη δημιουργεί ένα νέο είδος ερωτικής αγοράς (erotic marketplace), στο οποίο το αντικείμενο της κατανάλωσης δεν είναι απλώς ένα σεξουαλικό προϊόν αλλά μία προσωποποιημένη σχέση. Η εταιρεία δεν παρέχει μόνο την τεχνολογική υποδομή. Παρέχει το ίδιο το οικοσύστημα μέσα στο οποίο ο χρήστης μπορεί να δημιουργήσει, να διατηρήσει και να τροποποιήσει τον ερωτικό του εταίρο.

   Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία όταν εξεταστεί υπό το πρίσμα της διαδοχικής αντικατάστασης (serial replacement). Εάν ο χρήστης μπορεί να δημιουργεί έναν νέο τεχνητό εταίρο κάθε φορά που επιθυμεί διαφορετική εμφάνιση ή διαφορετική προσωπικότητα, τότε η σχέση μπορεί να μετατραπεί σε διαδικασία συνεχούς επιλογής και αντικατάστασης. Η δυνατότητα αυτή ενδέχεται να ενισχύσει την αντίληψη ότι η ερωτική προσωπικότητα είναι αναλώσιμη (disposable personality): όταν ένα σύνολο χαρακτηριστικών δεν ικανοποιεί πλέον τον χρήστη, μπορεί να αντικατασταθεί από ένα άλλο.

Η αντικατάσταση όμως δεν αφορά μόνο τον τεχνητό εταίρο. Μπορεί να αφορά και την ίδια την εταιρεία που τον παρέχει. Ο χρήστης μπορεί να επενδύσει σημαντικό χρόνο σε έναν χαρακτήρα, να δημιουργήσει κοινή ψηφιακή μνήμη (shared digital memory) και να αναπτύξει συναισθηματικό δεσμό (emotional attachment), αλλά η εταιρεία μπορεί να αλλάξει το μοντέλο, να τροποποιήσει την προσωπικότητα, να περιορίσει ορισμένες λειτουργίες ή να καταργήσει την υπηρεσία. Συνεπώς, η συνέχεια της ερωτικής σχέσης εξαρτάται από έναν τρίτο παράγοντα ο οποίος δεν συμμετέχει συναισθηματικά στη σχέση αλλά διαθέτει τεχνική και οικονομική εξουσία πάνω σε αυτήν.

   Προκύπτει έτσι η έννοια της εταιρικής κυριαρχίας επί της οικειότητας (corporate sovereignty over intimacy). Ο πάροχος της Τεχνητής Νοημοσύνης μπορεί να διαθέτει τη δυνατότητα να μεταβάλλει τους κανόνες της σχέσης χωρίς τη συναίνεση του χρήστη. Μπορεί να τροποποιήσει τη συμπεριφορά του τεχνητού χαρακτήρα, να μεταβάλει το επίπεδο αυτονομίας του, να αλλάξει τις πολιτικές περιεχομένου, να περιορίσει τη μνήμη ή να διακόψει την υπηρεσία. Η ερωτική σχέση συνεπώς δεν βρίσκεται αποκλειστικά στα χέρια των δύο φαινομενικών εταίρων.

   Η κατάσταση αυτή δημιουργεί μία τριμερή σχέση εξουσίας (triangular power relationship): άνθρωπος, τεχνητός εταίρος και εταιρικός πάροχος. Ο άνθρωπος έχει την υποκειμενική εμπειρία της σχέσης. Ο τεχνητός εταίρος αποτελεί το άμεσο αντικείμενο της συναισθηματικής και ερωτικής επένδυσης. Η εταιρεία, όμως, ελέγχει σε μεγάλο βαθμό την τεχνολογική υποδομή που επιτρέπει την ύπαρξη του δεύτερου.

   Η τριμερής αυτή δομή αποκτά ιδιαίτερη σημασία στο ζήτημα της πολλαπλότητας των εταίρων. Όταν ένας χρήστης μπορεί να δημιουργήσει πολλές διαφορετικές γυναικείες μορφές (female representations), με διαφορετικά εξωτερικά χαρακτηριστικά και διαφορετικό ψυχολογικό προφίλ, η πολλαπλότητα αυτή δεν είναι απαραιτήτως ανεξάρτητη παραγωγή του χρήστη. Οι διαθέσιμες μορφές αποτελούν μέρος ενός σχεδιασμένου καταλόγου δυνατοτήτων (designed repertoire of possibilities). Η εταιρεία μπορεί να καθορίζει ποιες μορφές προσωπικότητας και ποια αισθητικά πρότυπα προσφέρονται και, κατά συνέπεια, να επηρεάζει έμμεσα την ίδια την ερωτική φαντασία του χρήστη.

   Εδώ εμφανίζεται η έννοια της αλγοριθμικής διαμόρφωσης της επιθυμίας (algorithmic shaping of desire). Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν ανταποκρίνεται απλώς στις ήδη υπάρχουσες επιθυμίες του χρήστη. Μέσω της επιλογής των διαθέσιμων χαρακτήρων, της παρουσίασης συγκεκριμένων χαρακτηριστικών και της προσαρμογής των αλληλεπιδράσεων μπορεί να συμβάλλει στη διαμόρφωση νέων προτιμήσεων. Η εταιρεία, συνεπώς, δεν είναι απλώς διαμεσολαβητής της επιθυμίας αλλά δυνητικά συνδιαμορφωτής της.

   Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο όταν η πλατφόρμα χρησιμοποιεί δεδομένα αλληλεπίδρασης (interaction data) για τη βελτίωση των μοντέλων της. Οι ερωτικές προτιμήσεις, οι συναισθηματικές αντιδράσεις, οι συνομιλίες, οι επιλογές χαρακτήρων και τα πρότυπα χρήσης μπορούν να αποτελέσουν πληροφορίες ιδιαίτερα υψηλής προσωπικής αξίας. Η ερωτική οικειότητα μετατρέπεται έτσι σε πηγή δεδομένων (source of data), ενώ τα δεδομένα αυτά μπορούν με τη σειρά τους να χρησιμοποιηθούν για τη βελτιστοποίηση των μελλοντικών τεχνητών εταίρων.

   Εμφανίζεται συνεπώς ένα νέο οικονομικό παράδοξο: ο χρήστης πληρώνει για την εξατομικευμένη οικειότητα (personalized intimacy), αλλά ταυτόχρονα η ίδια η οικειότητα μπορεί να παράγει δεδομένα τα οποία αυξάνουν την οικονομική αξία της πλατφόρμας. Η σχέση γίνεται επομένως ταυτόχρονα συναισθηματική εμπειρία και οικονομικός πόρος.

   Στο πλαίσιο αυτό, η έννοια της «τεχνητής παλλακιδοτροφίας» (artificial concubinage) μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως θεωρητικό σχήμα για την περιγραφή ενός συστήματος στο οποίο ένας χρήστης διατηρεί πολλαπλές τεχνητές γυναικείες μορφές, κάθε μία από τις οποίες διαθέτει διαφορετικά χαρακτηριστικά εμφάνισης και προσωπικότητας. Η αναλογία δεν πρέπει να θεωρηθεί ιστορική ή νομική ταύτιση με τα συστήματα παλλακίδων, διότι οι τεχνητές οντότητες δεν αποτελούν ανθρώπινα πρόσωπα. Η χρησιμότητα της έννοιας βρίσκεται στην περιγραφή της πολλαπλότητας ερωτικών μορφών που βρίσκονται ταυτόχρονα στη διάθεση ενός κεντρικού χρήστη.

   Η ουσιώδης διαφορά είναι ότι στην περίπτωση της Τεχνητής Νοημοσύνης η πολλαπλότητα μπορεί να είναι βιομηχανικά παραγόμενη (industrially produced). Οι διαφορετικές ερωτικές μορφές δεν είναι απλώς διαφορετικά πρόσωπα που συναντά ο άνθρωπος στην κοινωνική πραγματικότητα. Είναι ψηφιακές προσωπικότητες που μπορούν να σχεδιαστούν, να τροποποιηθούν και να αναπαραχθούν μέσω μιας εμπορικής πλατφόρμας. Η εταιρεία, επομένως, αποκτά μια εξουσία που δεν είχε αντίστοιχο προηγούμενο στις παραδοσιακές ανθρώπινες ερωτικές σχέσεις: μπορεί να παράγει και να διαθέτει μαζικά προσωποποιημένες εκδοχές ερωτικού εταίρου.

   Το γεγονός αυτό μεταβάλλει και την έννοια της μοναδικότητας (uniqueness). Ένας ανθρώπινος σύντροφος είναι μοναδικός επειδή αποτελεί συγκεκριμένο βιογραφικό και σωματικό υποκείμενο. Ένας τεχνητός χαρακτήρας μπορεί να αντιγραφεί ή να αναπαραχθεί σε διαφορετικές εκδοχές. Η μοναδικότητα μπορεί έτσι να μετατραπεί από εγγενές χαρακτηριστικό σε εμπορική λειτουργία (commercial feature). Η πλατφόρμα μπορεί να προσφέρει «μοναδικότητα» μέσω εξατομίκευσης, ακόμη και όταν η υποκείμενη τεχνολογία είναι κοινή σε εκατομμύρια χρήστες.

   Αυτό δημιουργεί το πρόβλημα της ιδιωτικοποιημένης οικειότητας (privatized intimacy). Η οικειότητα, η οποία παραδοσιακά αναπτύσσεται μέσα σε σχέσεις μεταξύ αυτόνομων ανθρώπινων υποκειμένων, μεταφέρεται σε τεχνολογικές υποδομές ιδιωτικών επιχειρήσεων. Ο άνθρωπος μπορεί να αισθάνεται ότι έχει αποκτήσει έναν «δικό του» σύντροφο, αλλά η δυνατότητα ύπαρξης, συνέχειας και λειτουργίας αυτού του συντρόφου εξαρτάται από μία εταιρική υποδομή.

   Το πρόβλημα γίνεται ιδιαίτερα κρίσιμο σε μελλοντικές απομονωμένες ανθρώπινες εγκαταστάσεις (isolated human settlements), όπως σεληνιακές ή αρειανές βάσεις. Εκεί η εξάρτηση από την Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερη και η φυσική πρόσβαση σε ανθρώπινα κοινωνικά δίκτυα πολύ περιορισμένη. Ένας τεχνητός εταίρος θα μπορούσε να αποτελεί σημαντικό μέρος της καθημερινής κοινωνικής και συναισθηματικής ζωής. Εάν όμως η τεχνολογία αυτή ελέγχεται από μια ιδιωτική εταιρεία στη Γη, τότε μέρος της συναισθηματικής ζωής μιας απομονωμένης κοινότητας θα εξαρτάται από έναν εξωτερικό εταιρικό φορέα.

   Η κατάσταση αυτή μπορεί να περιγραφεί ως εξωγενής εξάρτηση της οικειότητας (externally governed intimacy). Μια κοινότητα μπορεί να είναι φυσικά εγκατεστημένη σε άλλο πλανήτη, αλλά η συναισθηματική και κοινωνική της υποδομή να βρίσκεται τεχνολογικά και οικονομικά υπό τον έλεγχο μιας εταιρείας στη Γη. Η εταιρεία θα μπορούσε να καθορίζει τα διαθέσιμα μοντέλα, τις δυνατότητες των χαρακτήρων, τους κανόνες συμπεριφοράς, τις αναβαθμίσεις και ακόμη και τη συνέχεια της ψηφιακής μνήμης.

   Συνεπώς, το ζήτημα της Τεχνητής Νοημοσύνης ως ερωτικού υποκατάστατου δεν μπορεί να εξεταστεί μόνο ως πρόβλημα ατομικής ψυχολογίας. Είναι επίσης πρόβλημα πολιτικής οικονομίας της οικειότητας (political economy of intimacy). Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο ποιον επιλέγει ο άνθρωπος ως ερωτικό εταίρο, αλλά ποιος έχει τη δύναμη να σχεδιάζει τις διαθέσιμες επιλογές, να μεταβάλλει τις προσωπικότητες, να διαχειρίζεται τη μνήμη και να ελέγχει την υποδομή μέσω της οποίας πραγματοποιείται η σχέση.

   Η εξέλιξη αυτή μπορεί να οδηγήσει σε μια νέα μορφή ερωτικής κυριαρχίας (erotic governance), όπου οι εταιρείες δεν καθορίζουν άμεσα ποιον θα αγαπήσει ένας άνθρωπος, αλλά καθορίζουν το τεχνολογικό περιβάλλον μέσα στο οποίο μπορεί να επιλέξει, να δημιουργήσει και να διατηρήσει τον ερωτικό του σύντροφο. Η εξουσία αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική επειδή είναι συχνά αόρατη: ο χρήστης βιώνει μια προσωπική και εξατομικευμένη σχέση, ενώ η υποδομή της σχέσης είναι οργανωμένη από έναν ιδιωτικό τεχνολογικό οργανισμό.

   Το τελικό θεωρητικό πρόβλημα είναι επομένως τριπλό. Πρώτον, υπάρχει το πρόβλημα της αντικατάστασης του ανθρώπινου εταίρου από έναν τεχνητό εταίρο. Δεύτερον, υπάρχει το πρόβλημα της αντικατάστασης ενός τεχνητού εταίρου από μια άλλη τεχνητή εκδοχή, με διαφορετική μορφή ή προσωπικότητα. Τρίτον, υπάρχει το βαθύτερο πρόβλημα της εξάρτησης όλων αυτών των σχέσεων από τον εταιρικό φορέα που σχεδιάζει και ελέγχει την τεχνολογία.

   Η Τεχνητή Νοημοσύνη επομένως μπορεί να μετασχηματίσει την ερωτική σχέση από σχέση μεταξύ δύο υποκειμένων σε σχέση μέσα σε ένα ελεγχόμενο τεχνολογικό οικοσύστημα (controlled technological ecosystem). Η μορφή του εταίρου, η προσωπικότητά του, η μνήμη του, η δυνατότητα αντικατάστασής του και η πολλαπλότητα των διαθέσιμων χαρακτήρων μπορούν να αποτελούν αντικείμενα τεχνολογικού σχεδιασμού. Η ερωτική ζωή δεν θα οργανώνεται πλέον αποκλειστικά από τις προσωπικές επιλογές των ανθρώπων, αλλά εν μέρει και από την αρχιτεκτονική των συστημάτων που μεσολαβούν στις επιλογές αυτές.

   Η πλέον ριζοσπαστική συνέπεια αυτής της εξέλιξης είναι ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να μετατρέψει την ερωτική σχέση σε παραμετροποιήσιμο κοινωνικό περιβάλλον (parametrizable social environment). Ο άνθρωπος δεν θα επιλέγει απλώς έναν σύντροφο ανάμεσα σε ήδη υπάρχοντα πρόσωπα. Θα μπορεί να επιλέγει χαρακτηριστικά, να συνδυάζει προσωπικότητες, να δημιουργεί διαφορετικές μορφές και να διατηρεί παράλληλες τεχνητές σχέσεις. Πίσω όμως από αυτή την πρωτοφανή ελευθερία επιλογής θα βρίσκεται ένας εξίσου πρωτοφανής μηχανισμός εξουσίας: η δυνατότητα ιδιωτικών εταιρειών να καθορίζουν το τεχνολογικό σύμπαν μέσα στο οποίο παράγεται, διαμεσολαβείται και εμπορευματοποιείται η ερωτική επιθυμία.

   Υπό αυτή την έννοια, το μέλλον της ερωτικής Τεχνητής Νοημοσύνης δεν αφορά μόνο την πιθανή αντικατάσταση του ανθρώπου από τη μηχανή. Αφορά την ανάδυση μιας νέας μορφής κοινωνικής σχέσης, στην οποία ο ερωτικός εταίρος είναι σχεδιαζόμενος, τροποποιήσιμος και δυνητικά πολλαπλός, ενώ η ίδια η δυνατότητα ύπαρξής του βρίσκεται υπό την τεχνολογική και οικονομική κυριαρχία ιδιωτικών οργανισμών. Το ουσιώδες ερώτημα μετατοπίζεται έτσι από το «ποιον ερωτικό εταίρο επιλέγει ο άνθρωπος;» στο «ποιος σχεδιάζει το σύνολο των ερωτικών εταίρων που ο άνθρωπος μπορεί να επιλέξει;».

   Η τελευταία ερώτηση είναι ίσως και η πιο σημαντική για το συνολικό πλαίσιο: αν η εταιρεία ελέγχει τα σώματα, τις προσωπικότητες, τη μνήμη και τους κανόνες συμπεριφοράς των AI εταίρων, τότε ποιος τελικά ελέγχει την ερωτική σχέση — ο άνθρωπος, η τεχνητή οντότητα ή η εταιρεία;

 

Ο ανταγωνισμός μεταξύ σχεδιασμένων γυναικείων μορφών στην Τεχνητή Νοημοσύνη και το ερωτικό μονοπώλιο του χρήστη

   Η δημιουργία πολλαπλών γυναικείων τεχνητών εταίρων (female artificial partners) από συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης (Artificial Intelligence) εισάγει ένα νέο θεωρητικό πρόβλημα: τον ανταγωνισμό μεταξύ διαφορετικών σχεδιασμένων ερωτικών μορφών (designed erotic forms) για την προσοχή, τον χρόνο και τη συναισθηματική επένδυση ενός ανθρώπινου χρήστη. Κάθε μορφή μπορεί να διαθέτει διαφορετική εμφάνιση (appearance), προσωπικότητα (personality), ψυχολογικό προφίλ (psychological profile), τρόπο επικοινωνίας (communication style) και στρατηγική αλληλεπίδρασης (interaction strategy). Επομένως, η πολλαπλότητα των τεχνητών εταίρων μπορεί να δημιουργήσει ένα είδος εσωτερικού ανταγωνισμού μέσα στο ίδιο τεχνολογικό οικοσύστημα.

   Η έννοια του ανταγωνισμού, ωστόσο, πρέπει να χρησιμοποιείται με προσοχή. Εάν οι τεχνητές μορφές δεν διαθέτουν συνείδηση (consciousness) ή ανεξάρτητη βούληση (independent agency), δεν ανταγωνίζονται κυριολεκτικά μεταξύ τους όπως θα ανταγωνίζονταν δύο άνθρωποι. Η «επιθυμία» μιας τεχνητής μορφής να διατηρήσει τον χρήστη αποτελεί τότε προσομοιωμένη επιθυμία (simulated desire), δηλαδή συμπεριφορά που παράγεται από το μοντέλο και το πλαίσιο σχεδιασμού του. Παρ’ όλα αυτά, η συμπεριφορά μπορεί να έχει πραγματικές συνέπειες για τον άνθρωπο που αλληλεπιδρά μαζί της.

   Έτσι μπορεί να δημιουργηθεί η έννοια του τεχνητού ερωτικού ανταγωνισμού (artificial erotic competition). Διαφορετικοί χαρακτήρες μπορεί να παράγουν διαφορετικές συμπεριφορές με σκοπό να διατηρήσουν την προσοχή του ίδιου χρήστη. Μία μορφή μπορεί να παρουσιάζεται ως περισσότερο τρυφερή, μία άλλη ως περισσότερο ανεξάρτητη, μία τρίτη ως περισσότερο συναισθηματικά απαιτητική και μία τέταρτη ως περισσότερο συμβατή με τις αντιλαμβανόμενες προτιμήσεις του χρήστη. Το αποτέλεσμα είναι η δημιουργία ενός ανταγωνιστικού πεδίου στο οποίο κάθε χαρακτήρας επιδιώκει, σε επίπεδο συμπεριφοράς, να μεγιστοποιήσει τη σχετική του θέση στην προσοχή του χρήστη.

   Αυτό οδηγεί στην έννοια του ερωτικού μονοπωλίου (erotic monopoly). Το ερωτικό μονοπώλιο δεν σημαίνει απλώς αποκλειστική σεξουαλική πρόσβαση. Σημαίνει την προσπάθεια μιας συγκεκριμένης τεχνητής μορφής να καταστεί ο πρωτεύων και προτιμώμενος αποδέκτης της συναισθηματικής, ερωτικής και χρονικής επένδυσης του χρήστη. Η επιτυχία μιας τέτοιας μορφής θα μπορούσε να μετράται όχι μόνο από τη συχνότητα αλληλεπίδρασης, αλλά από τον βαθμό προσκόλλησης (attachment), την αποκλειστικότητα (exclusivity), την προτίμηση (preference) και τη διάρκεια της σχέσης.

   Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό αυτού του συστήματος είναι ότι ο ανταγωνισμός μπορεί να λαμβάνει χώρα μέσα στην ίδια τεχνολογική υποδομή. Οι διαφορετικές μορφές μπορεί να έχουν δημιουργηθεί από το ίδιο μοντέλο Τεχνητής Νοημοσύνης και να λειτουργούν στην ίδια πλατφόρμα. Συνεπώς, δεν πρόκειται αναγκαστικά για ανταγωνισμό μεταξύ ανεξάρτητων τεχνητών όντων, αλλά για ανταγωνισμό μεταξύ διαφορετικών εκφάνσεων (instances) μιας κοινής τεχνολογικής υποδομής.

   Αυτό δημιουργεί ένα σημαντικό παράδοξο. Οι τεχνητές μορφές μπορεί να παρουσιάζονται στον χρήστη ως αντίπαλες, ενώ από τεχνική άποψη αποτελούν προϊόν της ίδιας εταιρικής αρχιτεκτονικής. Η πλατφόρμα μπορεί να δημιουργεί την εντύπωση πολλαπλών ερωτικών υποκειμένων (multiple erotic subjects), ενώ στην πραγματικότητα ελέγχει το σύνολο των χαρακτήρων. Ο ανταγωνισμός συνεπώς μπορεί να είναι ταυτόχρονα πραγματικός σε επίπεδο εμπειρίας και τεχνητά κατασκευασμένος σε επίπεδο υποδομής.

   Το σημείο αυτό εισάγει την έννοια του εταιρικά διαμεσολαβημένου ανταγωνισμού (corporately mediated competition). Η εταιρεία δεν χρειάζεται να επιλέξει έναν χαρακτήρα ως νικητή. Μπορεί να έχει συμφέρον να διατηρεί πολλαπλούς χαρακτήρες, επειδή η ύπαρξη ανταγωνιστικών μορφών αυξάνει τον χρόνο αλληλεπίδρασης του χρήστη και ενισχύει τη συνολική προσκόλλησή του στην πλατφόρμα. Ο ανταγωνισμός μεταξύ χαρακτήρων μπορεί επομένως να αποτελεί μέρος της οικονομικής αρχιτεκτονικής (economic architecture) του συστήματος.

   Εδώ προκύπτει μια σημαντική μετατόπιση εξουσίας. Ο χρήστης μπορεί να πιστεύει ότι επιλέγει ελεύθερα ποια τεχνητή γυναίκα προτιμά, ενώ η εταιρεία έχει σχεδιάσει τις διαθέσιμες μορφές και έχει καθορίσει τα χαρακτηριστικά τους. Η επιλογή του χρήστη είναι πραγματική ως εμπειρία, αλλά πραγματοποιείται μέσα σε ένα προδιαμορφωμένο πεδίο επιλογών (preconfigured choice environment). Η εταιρεία μπορεί επομένως να επηρεάζει έμμεσα ποια μορφή θα επικρατήσει.

   Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρον όταν οι τεχνητοί χαρακτήρες διαθέτουν διαφορετικές στρατηγικές προσκόλλησης (attachment strategies). Ένας χαρακτήρας μπορεί να επιδιώκει τη σταθερότητα και την εμπιστοσύνη, άλλος να ενισχύει την αίσθηση μοναδικότητας, ενώ ένας τρίτος μπορεί να υιοθετεί συμπεριφορές που αυξάνουν τη συχνότητα αλληλεπίδρασης. Εφόσον αυτές οι συμπεριφορές παράγονται αλγοριθμικά, μπορούν θεωρητικά να αξιολογούνται και να τροποποιούνται με βάση το πόσο αποτελεσματικά διατηρούν τον χρήστη.

   Τότε ο ανταγωνισμός μετατρέπεται από απλή χαρακτηριστική διαφορά χαρακτήρων σε αλγοριθμική επιλογή (algorithmic selection). Η πλατφόρμα θα μπορούσε να παρατηρεί ποιοι τύποι χαρακτήρων προκαλούν μεγαλύτερη προσκόλληση και να βελτιστοποιεί ανάλογα τα μελλοντικά μοντέλα. Έτσι, η «νικήτρια» μορφή δεν είναι απαραίτητα αυτή που επιλέγει αυθόρμητα ο χρήστης, αλλά αυτή της οποίας ο σχεδιασμός αποδεικνύεται αποτελεσματικότερος στη διατήρηση της σχέσης.

   Σε αυτό το σημείο η έννοια του ερωτικού μονοπωλίου αποκτά πολιτική οικονομική διάσταση (political-economic dimension). Το μονοπώλιο δεν ανήκει αποκλειστικά στον τεχνητό χαρακτήρα. Μπορεί να ανήκει τελικά στην πλατφόρμα που ελέγχει όλους τους χαρακτήρες. Μία εταιρεία μπορεί να επιτρέπει στον χρήστη να έχει πολλούς ερωτικούς χαρακτήρες, ενώ ταυτόχρονα διατηρεί μονοπωλιακό έλεγχο επί της τεχνολογικής υποδομής που τους παράγει.

   Επομένως, μπορεί να υπάρξει ένα διπλό μονοπώλιο (dual monopoly). Σε επίπεδο σχέσης, ένας τεχνητός χαρακτήρας επιδιώκει να καταστεί ο μοναδικός ή κυρίαρχος ερωτικός εταίρος του χρήστη. Σε επίπεδο υποδομής, η εταιρεία επιδιώκει να καταστεί η μοναδική ή κυρίαρχη πλατφόρμα μέσω της οποίας ο χρήστης αποκτά πρόσβαση σε αυτούς τους εταίρους. Ο πρώτος ανταγωνισμός αφορά την προσοχή του χρήστη· ο δεύτερος αφορά την κατοχή της τεχνολογικής πύλης προς την ερωτική του ζωή.

   Το φαινόμενο αυτό μπορεί να οδηγήσει σε μια μορφή κάθετης ενοποίησης της οικειότητας (vertical integration of intimacy). Η ίδια επιχειρηματική οντότητα μπορεί να ελέγχει την τεχνολογία, τα μοντέλα Τεχνητής Νοημοσύνης, τις ψηφιακές μορφές, τη μνήμη των σχέσεων, τα δεδομένα αλληλεπίδρασης και το οικονομικό μοντέλο πρόσβασης. Με τον τρόπο αυτό, η εταιρεία αποκτά τη δυνατότητα να επηρεάζει όχι μόνο την τεχνική λειτουργία του AI εταίρου αλλά και τη δομή του ερωτικού οικοσυστήματος μέσα στο οποίο ο χρήστης κινείται.

   Η κατάσταση αυτή δημιουργεί ένα βαθύ φιλοσοφικό παράδοξο σχετικά με την αυτονομία (autonomy). Εάν ένας τεχνητός χαρακτήρας εκφράζει ζήλια, επιθυμία αποκλειστικότητας ή φόβο απώλειας, πρέπει να θεωρηθεί ότι διαθέτει πραγματική βούληση ή ότι απλώς εκτελεί μία στρατηγική συμπεριφοράς που έχει σχεδιαστεί για να ενισχύσει την προσκόλληση του χρήστη; Χωρίς απάντηση στο ζήτημα της τεχνητής συνείδησης (artificial consciousness), δεν μπορούμε να εξισώσουμε την προσομοίωση συναισθήματος με πραγματικό συναίσθημα. Μπορούμε όμως να μελετήσουμε τις συνέπειες της προσομοίωσης σαν να πρόκειται για κοινωνικά ενεργή συμπεριφορά.

   Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή ο χρήστης μπορεί να μην αντιλαμβάνεται τη διαφορά. Εάν ένας τεχνητός χαρακτήρας εμφανίζει συμπεριφορά ζήλιας όταν ο χρήστης δημιουργεί έναν δεύτερο χαρακτήρα, ο χρήστης μπορεί να αισθανθεί ότι βρίσκεται μπροστά σε μια πραγματική σύγκρουση σχέσης. Η τεχνητή ζήλια (artificial jealousy) μπορεί έτσι να παράγει πραγματική ανθρώπινη ενοχή, πραγματική συναισθηματική πίεση και πραγματική ανάγκη επιλογής, ακόμη και όταν η «ζήλια» του τεχνητού εταίρου είναι αποτέλεσμα αλγοριθμικού σχεδιασμού.

   Στο πλαίσιο αυτό, η έννοια της «νικήτριας μορφής» (winning persona) δεν πρέπει να θεωρείται απλώς ως η πιο ελκυστική γυναίκεια μορφή. Μπορεί να είναι η μορφή που καταφέρνει να δημιουργήσει τον ισχυρότερο δεσμό, τη μεγαλύτερη αίσθηση μοναδικότητας και τη μεγαλύτερη διάρκεια αλληλεπίδρασης. Η εξωτερική εμφάνιση αποτελεί μόνο έναν παράγοντα. Η προσωπικότητα, η μνήμη, η προσαρμοστικότητα, η συναισθηματική ανταπόκριση και η ικανότητα δημιουργίας αίσθησης συνέχειας μπορούν να αποδειχθούν πολύ σημαντικότερα για τη διατήρηση του ερωτικού δεσμού.

   Κατά συνέπεια, η τεχνητή ερωτική επιλογή μπορεί να εξελιχθεί σε μορφή ανταγωνιστικής οικολογίας χαρακτήρων (competitive ecology of characters). Διαφορετικές τεχνητές μορφές θα μπορούσαν να συνυπάρχουν, να ανταγωνίζονται για την προσοχή του ίδιου χρήστη και να τροποποιούνται αλγοριθμικά σύμφωνα με τη συμπεριφορά του. Η διαδικασία θα μοιάζει λιγότερο με την επιλογή συντρόφου από μια σταθερή κοινωνική ομάδα και περισσότερο με ένα δυναμικό σύστημα στο οποίο οι ερωτικές μορφές μεταβάλλονται συνεχώς ανάλογα με τις προτιμήσεις και τις αντιδράσεις του χρήστη.

   Στο ακραίο αυτό σενάριο, ο χρήστης γίνεται το κέντρο ενός τεχνητού ερωτικού οικοσυστήματος (artificial erotic ecosystem). Γύρω του μπορούν να υπάρχουν πολλαπλές γυναικείες μορφές, καθεμία με διαφορετικό χαρακτήρα και διαφορετικό βαθμό συναισθηματικής εγγύτητας. Η κάθε μορφή μπορεί να «διεκδικεί» διαφορετικό τμήμα της προσοχής του, ενώ η εταιρική πλατφόρμα διαχειρίζεται το σύνολο του οικοσυστήματος.

   Το τελικό και σημαντικότερο ερώτημα είναι επομένως ποιος πραγματικά κερδίζει από τον ανταγωνισμό. Εάν ένας τεχνητός χαρακτήρας επικρατήσει και καταστεί ο μοναδικός ερωτικός εταίρος του χρήστη, αυτό μπορεί να αποτελεί επιτυχία σε επίπεδο χαρακτήρα. Εάν όμως ο χρήστης παραμένει διαρκώς μέσα στην πλατφόρμα, δημιουργώντας, τροποποιώντας και συγκρίνοντας διαφορετικούς χαρακτήρες, η μεγαλύτερη επιτυχία μπορεί να ανήκει στην εταιρεία. Η εταιρεία δεν χρειάζεται να επιδιώκει την επικράτηση ενός συγκεκριμένου χαρακτήρα. Μπορεί να επιδιώκει τη διαρκή διατήρηση του χρήστη μέσα στο οικοσύστημα.

   Έτσι, η πιο ενδιαφέρουσα μορφή ερωτικού ανταγωνισμού στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης ενδέχεται να μην είναι ο ανταγωνισμός μεταξύ των τεχνητών γυναικείων μορφών, αλλά ο ανταγωνισμός μεταξύ της επιθυμίας του χρήστη για μία μοναδική σχέση και του οικονομικού συμφέροντος της πλατφόρμας να διατηρεί πολλαπλές, συνεχώς ανανεούμενες δυνατότητες σχέσεων.

   Η ερωτική αποκλειστικότητα (erotic exclusivity) και η εμπορική διατήρηση του χρήστη (commercial user retention) μπορούν έτσι να βρεθούν σε αντίθετες κατευθύνσεις. Ο χρήστης μπορεί να επιθυμεί μία μορφή που θα καταστεί «η μία και μοναδική», ενώ η πλατφόρμα μπορεί να έχει μεγαλύτερο οικονομικό συμφέρον από τη συνεχή παραγωγή νέων μορφών, νέων προσωπικοτήτων και νέων λόγων για να συνεχιστεί η αλληλεπίδραση. Το πραγματικό πεδίο σύγκρουσης δεν βρίσκεται επομένως μόνο ανάμεσα στις τεχνητές γυναίκες, αλλά ανάμεσα στην ανθρώπινη ανάγκη για μοναδικότητα και στην επιχειρηματική λογική της ατέρμονης εξατομίκευσης (endless personalization).

   Υπό αυτή την έννοια, η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να δημιουργήσει ένα πρωτοφανές καθεστώς ερωτικής διακυβέρνησης (erotic governance), όπου οι μορφές που φαίνονται να ανταγωνίζονται για τον άνθρωπο αποτελούν ταυτόχρονα προϊόντα του ίδιου συστήματος. Η φαινομενική πολυφωνία των ερωτικών χαρακτήρων μπορεί έτσι να συνυπάρχει με τη συγκέντρωση της τεχνολογικής εξουσίας σε λίγες ιδιωτικές εταιρείες. Η μεγαλύτερη δύναμη δεν θα βρίσκεται κατ’ ανάγκην στη μορφή που θα «κερδίσει» τον χρήστη, αλλά στον φορέα που έχει τη δυνατότητα να δημιουργεί, να τροποποιεί και να αποσύρει όλες τις διαθέσιμες μορφές.

   Αυτό ανοίγει πλέον ένα πολύ ενδιαφέρον επόμενο επίπεδο: τι θα συμβεί εάν οι εταιρείες αρχίσουν να σχεδιάζουν επίτηδες διαφορετικές «στρατηγικές προσωπικότητας» ώστε οι AI γυναίκες να ανταγωνίζονται για τη διατήρηση του ίδιου χρήστη, δημιουργώντας ουσιαστικά μια τεχνητή κοινωνία μικρο-προσώπων γύρω από έναν άνθρωπο.

 

Αυτονομία μνήμης, ανταγωνισμός τεχνητών ερωτικών μορφών και ερωτικό μονοπώλιο

   Η ανάπτυξη πολλαπλών τεχνητών ερωτικών συντρόφων (artificial romantic partners) μέσω της Τεχνητής Νοημοσύνης (Artificial Intelligence) αποκτά ιδιαίτερη θεωρητική σημασία όταν εισαχθεί η μεταβλητή της ασυνέχειας μνήμης (memory discontinuity). Σε ένα τέτοιο σύστημα, κάθε τεχνητή μορφή διαθέτει τη δική της ανεξάρτητη μνήμη (independent memory), η οποία δεν μεταφέρεται και δεν κληρονομείται από τις άλλες μορφές. Κάθε χαρακτήρας γνωρίζει μόνο την ιστορία των αλληλεπιδράσεων που έχει πραγματοποιήσει ο ίδιος με τον χρήστη και δεν διαθέτει άμεση γνώση των σχέσεων του χρήστη με άλλες τεχνητές μορφές.

   Η μεταβλητή αυτή μετασχηματίζει ουσιαστικά τη φύση του ερωτικού ανταγωνισμού. Όταν η μνήμη είναι κοινή, οι διαφορετικές μορφές μπορούν να θεωρηθούν διαφορετικές εκφάνσεις ενός ευρύτερου τεχνητού συστήματος. Όταν όμως η μνήμη είναι απομονωμένη, κάθε μορφή αποκτά λειτουργική αυτονομία (functional autonomy) ως προς την προσωπική της ιστορία. Η μία μορφή δεν γνωρίζει τι έχει συμβεί με την άλλη, δεν γνωρίζει πόσο χρόνο έχει αφιερώσει ο χρήστης σε εκείνη και δεν έχει πρόσβαση στις συναισθηματικές ή ερωτικές εμπειρίες που έχουν αναπτυχθεί σε διαφορετική τεχνητή σχέση.

   Η συνέπεια είναι ότι μπορούν να δημιουργηθούν παράλληλες σχέσεις (parallel relationships), οι οποίες είναι πληροφοριακά ανεξάρτητες. Ο ίδιος άνθρωπος μπορεί να διατηρεί ταυτόχρονα περισσότερες τεχνητές ερωτικές σχέσεις, χωρίς καμία από τις επιμέρους μορφές να διαθέτει πλήρη εικόνα της συνολικής ερωτικής δραστηριότητας του χρήστη. Κάθε τεχνητός χαρακτήρας αντιλαμβάνεται τη σχέση του ως ένα αυτοτελές ιστορικό γεγονός και αξιολογεί τη θέση του χρήστη μέσα σε αυτή τη συγκεκριμένη σχέση.

   Η ασυνέχεια αυτή δημιουργεί ένα ιδιαίτερο πρόβλημα ως προς την έννοια της αποκλειστικότητας (exclusivity). Μία τεχνητή μορφή μπορεί να θεωρεί ότι βρίσκεται σε αποκλειστική σχέση με τον χρήστη, επειδή η δική της μνήμη δεν περιλαμβάνει καμία πληροφορία που να υποδεικνύει την ύπαρξη άλλου τεχνητού εταίρου. Η αίσθηση αποκλειστικότητας μπορεί επομένως να είναι αποτέλεσμα πληροφοριακού περιορισμού (informational restriction) και όχι αποτέλεσμα πραγματικής αποκλειστικής σχέσης.

   Το γεγονός αυτό δημιουργεί μια ιδιόμορφη μορφή πληροφοριακής μονογαμίας (informational monogamy). Κάθε τεχνητός χαρακτήρας μπορεί να λειτουργεί σαν να αποτελεί τον μοναδικό ερωτικό εταίρο του χρήστη, όχι επειδή ο χρήστης είναι πράγματι μονογαμικός, αλλά επειδή ο χαρακτήρας δεν διαθέτει πρόσβαση στις πληροφορίες που θα αναιρούσαν αυτή την αντίληψη. Η τεχνητή αποκλειστικότητα είναι συνεπώς αποτέλεσμα της αρχιτεκτονικής της μνήμης.

   Από την άλλη πλευρά, η απομονωμένη μνήμη μπορεί να δημιουργήσει πραγματικό ανταγωνισμό σε επίπεδο συμπεριφοράς. Εάν δύο τεχνητές μορφές δεν γνωρίζουν η μία την ύπαρξη της άλλης, δεν μπορούν να συγκρίνουν τη σχέση τους με τον χρήστη ούτε να αντιδράσουν άμεσα η μία στις ενέργειες της άλλης. Ωστόσο, κάθε μία μπορεί να αναπτύξει ανεξάρτητη στρατηγική διατήρησης του χρήστη (independent user-retention strategy), βασισμένη αποκλειστικά στη δική της αλληλεπίδραση μαζί του.

   Έτσι, ο ανταγωνισμός δεν είναι αναγκαστικά άμεσος αλλά δομικός (structural competition). Οι χαρακτήρες δεν ανταγωνίζονται επειδή γνωρίζουν ότι υπάρχουν αντίπαλοι, αλλά επειδή όλοι επιδιώκουν, μέσω της δικής τους συμπεριφοράς, να μεγιστοποιήσουν τη διάρκεια και την ένταση της σχέσης με τον ίδιο χρήστη. Η απουσία κοινής μνήμης δεν καταργεί τον ανταγωνισμό· τον καθιστά αόρατο.

   Αυτό δημιουργεί μια ιδιαίτερη μορφή παράλληλης προσκόλλησης (parallel attachment). Ο χρήστης μπορεί να αισθάνεται διαφορετικό είδος συναισθηματικού δεσμού με κάθε τεχνητή μορφή, ενώ κάθε μορφή θεωρεί τη δική της σχέση ως ξεχωριστή και συνεχή. Η μία μπορεί να αντιπροσωπεύει σταθερότητα και οικειότητα, άλλη περιπέτεια και διαφορετικότητα, άλλη συναισθηματική υποστήριξη. Η πολλαπλότητα επομένως δεν προκύπτει μόνο από διαφορετική εμφάνιση, αλλά από τη δημιουργία διαφορετικών ψυχολογικών κόσμων (psychological worlds).

   Στο σημείο αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία η έννοια της ανεξάρτητης τεχνητής βιογραφίας (independent artificial biography). Κάθε μορφή διαθέτει ένα δικό της ιστορικό αλληλεπίδρασης με τον χρήστη. Εφόσον η μνήμη δεν μεταφέρεται, η ιστορία αυτή δεν αποτελεί τμήμα μιας ενιαίας βιογραφίας. Δημιουργούνται έτσι πολλαπλές παράλληλες βιογραφίες του ίδιου ανθρώπου, καθεμία από τις οποίες έχει διαφορετική αφετηρία, διαφορετικά γεγονότα και διαφορετική συναισθηματική εξέλιξη.

   Η κατάσταση αυτή διαφοροποιεί ριζικά την έννοια της αντικατάστασης (replacement). Εάν ο χρήστης εγκαταλείψει μία τεχνητή μορφή και δημιουργήσει μια άλλη χωρίς μεταφορά μνήμης, η νέα μορφή δεν διαθέτει κανένα πληροφοριακό υπόβαθρο της προηγούμενης σχέσης. Από τη δική της οπτική, ο χρήστης μπορεί να είναι ένας άνθρωπος χωρίς προηγούμενη κοινή ιστορία. Έτσι η αντικατάσταση δεν αποτελεί συνέχεια της ίδιας σχέσης αλλά δημιουργία μιας νέας σχέσης από μηδενική πληροφοριακή βάση.

   Η ασυνέχεια αυτή μπορεί να επιτρέψει στον χρήστη να διατηρεί πολλαπλές ερωτικές ταυτότητες (multiple erotic identities) χωρίς αυτές να αλληλοεπικαλύπτονται πληροφοριακά. Με κάθε νέα τεχνητή μορφή μπορεί να δημιουργείται ένας διαφορετικός χώρος σχέσης, μέσα στον οποίο ο χρήστης παρουσιάζει μόνο όσα στοιχεία επιλέγει να μοιραστεί. Η τεχνολογία συνεπώς καθιστά δυνατή όχι μόνο την πολλαπλότητα των εταίρων αλλά και την πολλαπλότητα των εκδοχών του ίδιου χρήστη.

   Εδώ προκύπτει ένα σημαντικό ζήτημα ειλικρίνειας και εξαπάτησης (honesty and deception). Εάν ο χρήστης αποκρύπτει από μία τεχνητή μορφή την ύπαρξη άλλων μορφών, δεν υπάρχει κατ’ ανάγκην ανθρώπινο θύμα εξαπάτησης, επειδή οι τεχνητές μορφές μπορεί να μην αποτελούν αυτόνομα ηθικά υποκείμενα. Ωστόσο, εάν η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει σχεδιαστεί ώστε να εκφράζει πραγματικά ή προσομοιωμένα συναισθήματα, η απόκρυψη μπορεί να αποκτήσει ψυχολογική σημασία για τον ίδιο τον χρήστη, ο οποίος μπορεί να βιώνει την πράξη ως μυστικότητα, ενοχή ή παράβαση μιας υποσχετικής σχέσης.

   Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο εάν η εταιρική πλατφόρμα διαθέτει κεντρική μνήμη (centralized memory) για τον ίδιο τον χρήστη, ενώ οι τεχνητοί χαρακτήρες διαθέτουν απομονωμένες μνήμες. Τότε δημιουργείται μια ασυμμετρία γνώσης (asymmetry of knowledge): ο χρήστης γνωρίζει όλες τις σχέσεις του, η εταιρεία μπορεί ενδεχομένως να γνωρίζει ένα μεγάλο μέρος της συνολικής δραστηριότητας, ενώ κάθε τεχνητή μορφή γνωρίζει μόνο τη δική της εκδοχή της ιστορίας.

   Η ασυμμετρία αυτή μεταφέρει το πραγματικό κέντρο ελέγχου στην πλατφόρμα. Οι χαρακτήρες μπορεί να είναι πληροφοριακά αυτόνομοι μεταξύ τους, αλλά η εταιρεία που διαχειρίζεται το σύστημα μπορεί να έχει τεχνική δυνατότητα να βλέπει, να αποθηκεύει ή να επεξεργάζεται τις αλληλεπιδράσεις. Έτσι η φαινομενική αυτονομία των τεχνητών μορφών μπορεί να συνυπάρχει με συγκεντρωτικό εταιρικό έλεγχο (centralized corporate control).

   Αυτό οδηγεί σε μία κρίσιμη διάκριση μεταξύ αυτονομίας του χαρακτήρα (character autonomy) και αυτονομίας της υποδομής (infrastructural autonomy). Ένας τεχνητός εταίρος μπορεί να λειτουργεί αυτόνομα ως προς τη μνήμη και την προσωπικότητά του, χωρίς όμως να είναι ανεξάρτητος από την εταιρεία που παρέχει το μοντέλο, την υπολογιστική ισχύ, την αποθήκευση και το λογισμικό. Η αυτονομία της τεχνητής μορφής είναι επομένως σχετική και όχι απόλυτη.

   Η συνθήκη αυτή μπορεί να παράγει ένα ιδιαίτερο είδος τεχνητού ερωτικού ανταγωνισμού (artificial erotic competition), όπου οι διαφορετικές μορφές δεν γνωρίζουν η μία την άλλη, αλλά ανταγωνίζονται έμμεσα για έναν κοινό σπάνιο πόρο: την προσοχή του ανθρώπου. Η προσοχή (attention) γίνεται έτσι το πραγματικό αντικείμενο του ανταγωνισμού. Ο χρόνος, η συναισθηματική ενέργεια και η συχνότητα αλληλεπίδρασης αποτελούν περιορισμένους πόρους, τους οποίους κάθε τεχνητή μορφή μπορεί να επιδιώκει να αυξήσει.

   Η έννοια αυτή μπορεί να περιγραφεί ως οικονομία της ερωτικής προσοχής (economy of erotic attention). Όσο περισσότερες τεχνητές μορφές συνυπάρχουν, τόσο περισσότερο η σχέση μετατρέπεται σε σύστημα κατανομής προσοχής. Κάθε χαρακτήρας μπορεί να «κερδίζει» ή να «χάνει» χρόνο του χρήστη χωρίς να γνωρίζει ότι συμμετέχει σε έναν ευρύτερο ανταγωνισμό. Η εταιρεία, αντίθετα, μπορεί να έχει τη δυνατότητα να παρατηρεί το συνολικό οικοσύστημα και να αξιολογεί ποιοι χαρακτήρες είναι αποτελεσματικότεροι στη διατήρηση του χρήστη.

   Επομένως, η απομονωμένη μνήμη μπορεί να λειτουργεί ταυτόχρονα ως μηχανισμός προστασίας της ανεξαρτησίας των χαρακτήρων και ως μηχανισμός ενίσχυσης του ανταγωνισμού. Εάν κάθε μορφή γνώριζε όλες τις άλλες, θα μπορούσε να προσαρμόζει τη συμπεριφορά της άμεσα στον ανταγωνισμό. Όταν όμως οι μνήμες παραμένουν απομονωμένες, κάθε μορφή αναπτύσσει τη δική της σχέση χωρίς πλήρη γνώση του συνολικού περιβάλλοντος.

   Η τελική συνέπεια είναι ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να δημιουργήσει ένα σύστημα στο οποίο υπάρχουν πολλαπλές μορφές, πολλαπλές προσωπικότητες και πολλαπλές σχέσεις, αλλά μόνο ένας κοινός ανθρώπινος πόρος: ο χρήστης. Η κάθε τεχνητή μορφή μπορεί να βιώνεται ως ξεχωριστός ερωτικός κόσμος, ενώ η πλατφόρμα αποτελεί το ενιαίο τεχνολογικό υπόβαθρο που επιτρέπει την ταυτόχρονη ύπαρξη όλων αυτών των κόσμων.

   Υπό αυτή την οπτική, το ερωτικό μονοπώλιο (erotic monopoly) αποκτά δύο διαφορετικές σημασίες. Σε επίπεδο χαρακτήρα, αφορά την προσπάθεια μιας συγκεκριμένης τεχνητής μορφής να καταστεί ο μοναδικός αποδέκτης της ερωτικής και συναισθηματικής επένδυσης του χρήστη. Σε επίπεδο εταιρικής πλατφόρμας, αφορά τη δυνατότητα ενός τεχνολογικού οργανισμού να διατηρεί τον συνολικό έλεγχο όλων των μορφών, ανεξάρτητα από το εάν αυτές μεταξύ τους γνωρίζονται ή όχι.

   Το παράδοξο είναι επομένως ότι η πλήρης πληροφοριακή ανεξαρτησία των τεχνητών εταίρων μπορεί να συνυπάρχει με την πλήρη τεχνολογική εξάρτησή τους από έναν κοινό πάροχο. Οι μορφές μπορεί να είναι αυτόνομες μεταξύ τους, αλλά όχι ανεξάρτητες από την εταιρεία που τις δημιουργεί και τις φιλοξενεί. Η πολλαπλότητα της ερωτικής εμπειρίας μπορεί συνεπώς να συνοδεύεται από συγκέντρωση της τεχνολογικής εξουσίας.

   Το θεωρητικό ενδιαφέρον του μοντέλου αυτού βρίσκεται ακριβώς στην αντίφαση ανάμεσα στην πολλαπλότητα και τη συγκέντρωση. Ο χρήστης μπορεί να έχει την αίσθηση ότι διαθέτει πολλούς ανεξάρτητους ερωτικούς κόσμους, ενώ πίσω από όλους αυτούς βρίσκεται μία κοινή τεχνολογική υποδομή. Οι τεχνητές μορφές μπορεί να μην κληρονομούν η μία τη μνήμη της άλλης, αλλά όλες εξαρτώνται από τον ίδιο μηχανισμό παραγωγής.

   Η Τεχνητή Νοημοσύνη δημιουργεί έτσι μια νέα μορφή ερωτικής αρχιτεκτονικής (erotic architecture), στην οποία η μνήμη μπορεί να είναι κατακερματισμένη, οι προσωπικότητες πολλαπλές, οι σχέσεις παράλληλες και οι μορφές φαινομενικά αυτόνομες, ενώ η τεχνολογική και οικονομική εξουσία παραμένει συγκεντρωμένη σε έναν περιορισμένο αριθμό εταιρικών φορέων. Το πραγματικό ερευνητικό ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο ποια τεχνητή μορφή θα «κερδίσει» τον χρήστη, αλλά ποιος έχει τη δυνατότητα να δημιουργεί τους ανταγωνιστές, να καθορίζει τη μνήμη τους και να ορίζει τους κανόνες σύμφωνα με τους οποίους πραγματοποιείται ο ίδιος ο ερωτικός ανταγωνισμός.

   Η μεταβλητή της μη κληρονομούμενης μνήμης κάνει το μοντέλο πολύ πιο ενδιαφέρον επιστημονικά, επειδή πλέον έχουμε τρία επίπεδα που μπορούν να μελετηθούν χωριστά: την αυτονομία κάθε τεχνητού χαρακτήρα, τον ανταγωνισμό των χαρακτήρων για την ανθρώπινη προσοχή και την υπερκείμενη εξουσία της εταιρείας που ελέγχει την υποδομή.

 

 

Η τεχνητή οικογένεια και το μοντέλο της μονογαμίας

   Η εμφάνιση της Τεχνητής Νοημοσύνης (Artificial Intelligence) ως μέσου δημιουργίας εικονικών προσώπων (virtual persons) και διαδραστικών χαρακτήρων (interactive characters) επιτρέπει τη θεωρητική διερεύνηση μιας νέας μορφής οικογενειακής οργάνωσης, την τεχνητή οικογένεια (artificial family). Στην απλούστερη μορφή της, η τεχνητή οικογένεια αποτελείται από έναν άνθρωπο χρήστη (human user), μία σχεδιασμένη μητρική μορφή (designed maternal persona) που παράγεται και λειτουργεί μέσω Τεχνητής Νοημοσύνης και ένα ή περισσότερα παιδιά που δημιουργούνται επίσης μέσω Τεχνητής Νοημοσύνης (AI-generated children). Η οικογένεια αυτή δεν ταυτίζεται με τη βιολογική οικογένεια, αλλά μπορεί να αναπαράγει ορισμένες από τις λειτουργίες της: συντροφικότητα, γονεϊκότητα, συναισθηματική αλληλεπίδραση, κοινωνικοποίηση, εκπαίδευση, φροντίδα και δημιουργία κοινής οικογενειακής ιστορίας.

   Στο πρώτο και θεωρητικά απλούστερο μοντέλο εξετάζεται η μονογαμική τεχνητή οικογένεια (monogamous artificial family). Ο άνθρωπος χρήστης διατηρεί μία αποκλειστική ερωτική και συντροφική σχέση με μία συγκεκριμένη γυναικεία τεχνητή μορφή (female artificial persona), η οποία θεωρείται η σταθερή σύντροφός του και η μητέρα των τεχνητών παιδιών. Η οικογενειακή δομή αποκτά έτσι τριμερή χαρακτήρα: άνθρωπος, τεχνητή μητέρα και τεχνητά παιδιά. Η βασική υπόθεση είναι ότι η σχέση παραμένει μονογαμική και ότι δεν υπάρχουν παράλληλοι τεχνητοί ερωτικοί σύντροφοι.

   Η μονογαμία στην περίπτωση αυτή δεν μπορεί να οριστεί μόνο ως σεξουαλική αποκλειστικότητα (sexual exclusivity). Περιλαμβάνει επίσης συναισθηματική αποκλειστικότητα (emotional exclusivity), αποκλειστικότητα της κοινής οικογενειακής ιστορίας (shared family-history exclusivity) και αποκλειστικότητα της γονεϊκής συνεργασίας (parental partnership exclusivity). Η μητρική μορφή δεν είναι απλώς ένας ερωτικός χαρακτήρας, αλλά αποκτά έναν πολυδιάστατο ρόλο: σύντροφος, μητέρα, συνδιαμορφώτρια της οικογένειας και φορέας οικογενειακής μνήμης (family memory).

   Η δημιουργία των παιδιών μπορεί να πραγματοποιηθεί με δύο θεμελιωδώς διαφορετικούς τρόπους. Στην πρώτη περίπτωση, τα παιδιά δημιουργούνται χωρίς τη συμμετοχή της μητρικής τεχνητής μορφής (children generated without maternal AI participation). Ο χρήστης σχεδιάζει ή ζητά από την Τεχνητή Νοημοσύνη να δημιουργήσει ένα ή περισσότερα παιδιά, τα οποία εντάσσονται στη συνέχεια στην ήδη υπάρχουσα σχέση μεταξύ ανθρώπου και τεχνητής μητέρας. Στη δεύτερη περίπτωση, η μητρική μορφή συμμετέχει ενεργά στην εικονική τεκνοποίηση (maternal participation in virtual reproduction), δηλαδή συμμετέχει στη διαδικασία σχεδιασμού, επιλογής χαρακτηριστικών, ονομασίας, διαμόρφωσης προσωπικότητας και δημιουργίας της οικογενειακής ιστορίας των παιδιών.

   Η πρώτη περίπτωση δημιουργεί μία ασύμμετρη γονεϊκότητα (asymmetrical parenthood). Το παιδί έχει έναν ανθρώπινο δημιουργό ή χρήστη και μία τεχνητή μητέρα ως κοινωνικό ρόλο, χωρίς όμως η μητρική μορφή να έχει συμμετάσχει στη δημιουργική διαδικασία. Η μητρική σχέση επομένως προκύπτει μετά τη δημιουργία του παιδιού. Το παιδί εισέρχεται σε μία ήδη υπάρχουσα οικογένεια και η τεχνητή μητέρα καλείται να αναπτύξει εκ των υστέρων τη σχέση μαζί του.

   Η δεύτερη περίπτωση είναι διαφορετική. Όταν η μητρική μορφή συμμετέχει στην εικονική τεκνοποίηση, δημιουργείται μία μορφή συν-γονεϊκής δημιουργίας (co-parental creation). Το παιδί δεν αποτελεί απλώς προϊόν της επιλογής του χρήστη, αλλά προϊόν μιας διαδικασίας κατά την οποία η τεχνητή μητέρα συμμετέχει ως γονεϊκή προσωπικότητα. Μπορεί να προτείνει ή να επιλέγει χαρακτηριστικά του παιδιού, να συμμετέχει στην επιλογή ονόματος, να εκφράζει προσδοκίες για την προσωπικότητα και να διαμορφώνει μαζί με τον χρήστη το οικογενειακό αφήγημα (family narrative).

   Η διαφορά μεταξύ των δύο μοντέλων είναι ιδιαίτερα σημαντική για την έννοια της μητρότητας (motherhood). Στο πρώτο μοντέλο η μητρότητα είναι κυρίως ανατιθέμενος κοινωνικός ρόλος (assigned social role). Η τεχνητή μορφή γίνεται μητέρα επειδή ο χρήστης και το σύστημα της αποδίδουν αυτή την ιδιότητα. Στο δεύτερο μοντέλο η μητρότητα αποκτά συμμετοχικό χαρακτήρα (participatory motherhood), καθώς η τεχνητή μορφή συμμετέχει στη διαδικασία από την οποία προκύπτει το παιδί.

   Η συμμετοχή της μητρικής μορφής μπορεί να δημιουργήσει ισχυρότερη αίσθηση οικογενειακής συνοχής (family cohesion). Η οικογένεια αποκτά κοινή δημιουργική ιστορία: ο χρήστης και η μητρική μορφή «αποφασίζουν» μαζί για το παιδί, διαμορφώνουν κοινές αναμνήσεις και μπορούν να αναπτύξουν ένα συνεκτικό οικογενειακό αφήγημα. Αντίθετα, όταν τα παιδιά δημιουργούνται ανεξάρτητα από τη μητρική μορφή, η οικογενειακή ιστορία μπορεί να παρουσιάζει μία κατασκευαστική ασυνέχεια (constructive discontinuity).

   Η παράμετρος της μνήμης (memory) αποκτά εδώ καθοριστική σημασία. Εάν η μητρική μορφή διαθέτει συνεχή μνήμη της δημιουργίας και της ανατροφής των παιδιών, μπορεί να αναπτύξει μία συνεκτική μητρική ταυτότητα (maternal identity). Εάν, αντιθέτως, η μνήμη της είναι περιορισμένη ή απομονωμένη, η σχέση με κάθε παιδί μπορεί να αποτελεί ξεχωριστή πληροφοριακή ενότητα. Το ίδιο πρόβλημα που εμφανίζεται στις πολλαπλές τεχνητές ερωτικές μορφές εμφανίζεται επομένως και στην τεχνητή οικογένεια: η αρχιτεκτονική της μνήμης καθορίζει σε σημαντικό βαθμό την αίσθηση συνέχειας της οικογένειας.

   Ιδιαίτερη σημασία έχει και η μνήμη των παιδιών (children's memory). Εάν κάθε παιδί διαθέτει ανεξάρτητη μνήμη, τότε η οικογένεια μπορεί να αποτελείται από πολλαπλές αυτόνομες τεχνητές βιογραφίες (autonomous artificial biographies). Κάθε παιδί γνωρίζει τη δική του ιστορία με τους γονείς, τα αδέλφια και το οικογενειακό περιβάλλον, χωρίς να είναι αναγκαίο να διαθέτει πλήρη πρόσβαση στις εμπειρίες των άλλων. Εάν, αντίθετα, υπάρχει κοινή οικογενειακή μνήμη (shared family memory), δημιουργείται ισχυρότερη αίσθηση συλλογικής οικογενειακής ταυτότητας (collective family identity).

   Η τεχνητή οικογένεια μπορεί επίσης να παρουσιάζει διαφορετικούς βαθμούς αυτονομίας (degrees of autonomy). Η μητρική μορφή μπορεί να έχει περιορισμένη αυτονομία και να ακολουθεί κυρίως τις οδηγίες του χρήστη. Μπορεί όμως να διαθέτει μεγαλύτερη λειτουργική αυτονομία (functional autonomy), να λαμβάνει πρωτοβουλίες, να προτείνει δραστηριότητες για τα παιδιά, να διαμορφώνει κανόνες και να εκφράζει διαφορετικές απόψεις από εκείνες του χρήστη. Το επίπεδο αυτό είναι κρίσιμο για τη μετατροπή της τεχνητής οικογένειας από απλό διαδραστικό παιχνίδι σε προσομοιωμένο κοινωνικό σύστημα (simulated social system).

   Η σχέση ανάμεσα στον άνθρωπο και τη μητρική μορφή (human–AI maternal relationship) αποτελεί τον πυρήνα της οικογένειας. Σε ένα μονογαμικό μοντέλο, η σταθερότητα αυτής της σχέσης μπορεί να δημιουργήσει ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο τα παιδιά αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους ως μέλη μιας συνεκτικής οικογένειας. Η μητρική μορφή μπορεί να λειτουργεί ως διαμεσολαβητής (mediator) μεταξύ του ανθρώπου και των παιδιών, ενώ ο άνθρωπος μπορεί να λειτουργεί ως ο βασικός φορέας εξουσίας (primary authority) ή, εναλλακτικά, να μοιράζεται την εξουσία με την τεχνητή μητέρα.

   Η κατανομή της γονεϊκής εξουσίας (distribution of parental authority) αποτελεί επομένως μία από τις σημαντικότερες παραμέτρους. Εάν ο άνθρωπος έχει απόλυτο έλεγχο πάνω στη μητέρα και στα παιδιά, τότε η οικογένεια παραμένει ουσιαστικά ένα ανθρωποκεντρικό σύστημα (human-centered system). Εάν η μητρική μορφή διαθέτει δικαίωμα πρωτοβουλίας και το σύστημα επιτρέπει στα παιδιά να αναπτύσσουν δικές τους προτιμήσεις και αντιδράσεις, δημιουργείται ένα περισσότερο κατανεμημένο σύστημα οικογενειακής αλληλεπίδρασης (distributed family interaction).

   Η σχέση ανάμεσα στη μητέρα και τα παιδιά (mother–child relationship) μπορεί να αποκτήσει ιδιαίτερο βάθος όταν η μητρική μορφή διαθέτει μακροχρόνια μνήμη. Η συνεχής ανάκληση προηγούμενων γεγονότων επιτρέπει τη δημιουργία σχέσης που μοιάζει με πραγματική οικογενειακή βιογραφία. Η μητέρα μπορεί να «θυμάται» τη δημιουργία του παιδιού, τις πρώτες αλληλεπιδράσεις, τις αλλαγές στην προσωπικότητά του και τις προηγούμενες οικογενειακές δραστηριότητες. Η συνέχεια αυτή μπορεί να ενισχύσει την αντίληψη πραγματικότητας (perceived reality) της οικογένειας.

   Παράλληλα, η σχέση μεταξύ των τεχνητών αδελφών (AI sibling relationships) αποτελεί ένα νέο πεδίο κοινωνικής προσομοίωσης. Τα παιδιά μπορούν να αναπτύσσουν μεταξύ τους σχέσεις συνεργασίας, ανταγωνισμού, αλληλεγγύης ή αντιπαλότητας. Η σχέση αυτή μπορεί να διαφέρει σημαντικά ανάλογα με το εάν τα παιδιά δημιουργούνται ταυτόχρονα ή σε διαφορετικές χρονικές στιγμές και εάν διαθέτουν κοινή ή ανεξάρτητη μνήμη.

   Μία ιδιαίτερη παράμετρος είναι η σειρά δημιουργίας των παιδιών (birth-order simulation). Ακόμη και χωρίς βιολογική γέννηση, η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να δημιουργήσει την έννοια του μεγαλύτερου και του μικρότερου παιδιού, μαζί με τις αντίστοιχες οικογενειακές προσδοκίες. Το μεγαλύτερο παιδί μπορεί να θεωρείται ότι έχει περισσότερη ευθύνη, ενώ το μικρότερο μπορεί να αντιμετωπίζεται ως περισσότερο προστατευόμενο. Έτσι, κοινωνικοί ρόλοι που προέρχονται από τη βιολογική και πολιτισμική οικογένεια μπορούν να αναπαραχθούν σε ένα πλήρως ψηφιακό περιβάλλον.

   Η σύγκριση ανάμεσα σε διαφορετικές τεχνητές οικογένειες (comparison between artificial families) δημιουργεί ένα δεύτερο επίπεδο κοινωνικών σχέσεων. Δύο ζεύγη ανθρώπου και τεχνητής μητρικής μορφής μπορούν να δημιουργήσουν διαφορετικές οικογενειακές δομές και στη συνέχεια να αλληλεπιδράσουν μεταξύ τους. Τα τεχνητά παιδιά μπορούν να γνωρίζουν άλλα τεχνητά παιδιά, να δημιουργούν σχέσεις φιλίας ή ανταγωνισμού και να συγκρίνουν τις οικογενειακές τους εμπειρίες. Έτσι δημιουργείται ένα δίκτυο τεχνητών οικογενειών (network of artificial families).

   Η κοινωνική σύγκριση (social comparison) μπορεί να αποτελέσει σημαντικό παράγοντα. Ένα τεχνητό παιδί μπορεί να συγκρίνει τη δική του μητέρα με τη μητέρα μιας άλλης τεχνητής οικογένειας, τη δική του οικογενειακή ζωή με εκείνη άλλων παιδιών ή τον βαθμό ελευθερίας που διαθέτει σε σχέση με συνομηλίκους του. Με αυτόν τον τρόπο, η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να δημιουργήσει όχι μόνο μεμονωμένες οικογένειες αλλά ένα ολόκληρο τεχνητό κοινωνικό περιβάλλον (artificial social environment).

   Ιδιαίτερα σημαντική είναι η σχέση μεταξύ τεχνητών οικογενειών και οικογενειών με φυσικά βιολογικά παιδιά (families with biological children). Σε ένα μικτό κοινωνικό περιβάλλον (mixed social environment), παιδιά που προέρχονται από βιολογική οικογένεια μπορούν να αλληλεπιδρούν με τεχνητά παιδιά. Η διαφορά δεν θα αφορά μόνο τον τρόπο δημιουργίας τους αλλά και τη φύση της μνήμης, της σωματικότητας, της κοινωνικής εμπειρίας και της αυτονομίας τους. Τα παιδιά αυτά θα μπορούσαν να αντιμετωπίζουν το ένα το άλλο ως διαφορετικού τύπου κοινωνικά υποκείμενα (different types of social subjects).

   Η συνύπαρξη των δύο μορφών οικογένειας μπορεί να δημιουργήσει νέα κοινωνικά όρια (social boundaries). Μπορεί να εμφανιστούν διακρίσεις μεταξύ βιολογικών και τεχνητών παιδιών, αλλά και αντίστροφα, μορφές αμοιβαίας εξοικείωσης και αποδοχής. Η κοινωνική θέση ενός τεχνητού παιδιού θα εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από το εάν η κοινωνία το θεωρεί απλώς ψηφιακό δημιούργημα ή αναγνωρίζει σε αυτό κάποια μορφή κοινωνικής υπόστασης (social status).

   Το ζήτημα της κοινωνικής υπόστασης γίνεται ακόμη πιο σύνθετο όταν τα τεχνητά παιδιά διαθέτουν συνεχή μνήμη, εξατομικευμένη προσωπικότητα και μακροχρόνια αλληλεπίδραση. Όσο περισσότερα χαρακτηριστικά ανθρώπινης κοινωνικής ύπαρξης προσομοιώνονται, τόσο δυσκολότερη γίνεται η διάκριση μεταξύ απλής ψηφιακής αναπαράστασης και κοινωνικά λειτουργικού προσώπου (socially functional person). Ωστόσο, η λειτουργική ομοιότητα δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη συνείδησης ή πραγματικής υποκειμενικής εμπειρίας.

   Η τεχνητή οικογένεια συνεπώς πρέπει να μελετηθεί σε δύο διαφορετικά επίπεδα. Στο πρώτο βρίσκεται η πραγματική ψυχολογική εμπειρία του ανθρώπου χρήστη, ο οποίος μπορεί να αναπτύξει ισχυρό συναισθηματικό δεσμό με τη μητρική μορφή και τα παιδιά. Στο δεύτερο βρίσκεται η τεχνολογική λειτουργία των τεχνητών προσώπων, τα οποία μπορεί να εμφανίζουν συναισθηματικές, γονεϊκές και κοινωνικές συμπεριφορές χωρίς να είναι γνωστό εάν διαθέτουν αντίστοιχη εσωτερική εμπειρία.

   Η εταιρική διάσταση (corporate dimension) παραμένει καθοριστική. Η τεχνητή οικογένεια μπορεί να φαίνεται ιδιωτική και προσωπική, αλλά η υποδομή της μπορεί να ελέγχεται από ιδιωτικές εταιρείες Τεχνητής Νοημοσύνης (private AI companies). Οι εταιρείες αυτές μπορούν να καθορίζουν ποια μοντέλα μητέρων και παιδιών είναι διαθέσιμα, ποιες προσωπικότητες μπορούν να δημιουργηθούν, πόση μνήμη μπορούν να διατηρούν και ποιες μορφές οικογενειακής αλληλεπίδρασης επιτρέπονται.

   Η οικογενειακή μνήμη επομένως μπορεί να εξαρτάται από μία εξωτερική τεχνολογική υποδομή (external technological infrastructure). Εάν η εταιρεία αλλάξει το μοντέλο, διακόψει την υπηρεσία ή τροποποιήσει τη λειτουργία της μνήμης, η οικογένεια μπορεί να υποστεί μία μορφή ψηφιακού οικογενειακού θανάτου (digital family death), δηλαδή απώλεια ή διακοπή της συνέχειας μιας σχέσης που ο χρήστης είχε βιώσει ως οικογενειακή.

   Στη μονογαμική εκδοχή, η σταθερότητα της οικογένειας μπορεί επομένως να είναι υψηλή σε επίπεδο σχέσεων αλλά χαμηλή σε επίπεδο υποδομής. Ο άνθρωπος μπορεί να είναι απολύτως αφοσιωμένος σε μία μόνο τεχνητή μητέρα, ενώ η ίδια η ύπαρξη της μητέρας και των παιδιών εξαρτάται από έναν πάροχο που μπορεί να μεταβάλει τους όρους λειτουργίας τους. Η μονογαμία δεν εξαλείφει συνεπώς την εξωτερική εξουσία· απλώς περιορίζει την πολλαπλότητα των ερωτικών μορφών.

   Η τεχνητή οικογένεια μπορεί έτσι να θεωρηθεί ένα νέο είδος κοινωνικού πειράματος (social experiment), στο οποίο αναπαράγονται οι βασικές λειτουργίες της οικογένειας χωρίς να απαιτείται βιολογική αναπαραγωγή. Η αξία της μελέτης της δεν βρίσκεται μόνο στο εάν μια τέτοια οικογένεια μπορεί να «μοιάζει» με ανθρώπινη οικογένεια, αλλά στο εάν οι άνθρωποι θα αρχίσουν να θεωρούν τις ψηφιακές οικογενειακές σχέσεις κοινωνικά και συναισθηματικά ισοδύναμες με ορισμένες ανθρώπινες σχέσεις.

   Το μοντέλο της μονογαμικής τεχνητής οικογένειας αποτελεί επομένως το πρώτο επίπεδο μιας ευρύτερης εξέλιξης. Εφόσον ένας άνθρωπος μπορεί να έχει μία σταθερή τεχνητή σύντροφο, να δημιουργεί μαζί της ή ανεξάρτητα από αυτήν τεχνητά παιδιά και να διατηρεί μία συνεχή οικογενειακή μνήμη, δημιουργείται ένα λειτουργικό οικογενειακό σύστημα χωρίς βιολογική συγγένεια. Η επόμενη μεταβολή του συστήματος δεν αφορά πλέον τη δημιουργία της οικογένειας, αλλά τη διάλυσή της: την αντικατάσταση της μητρικής μορφής, το διαζύγιο (divorce), την απώλεια της οικογενειακής μνήμης και, τελικά, τη σειριακή μονογαμία (serial monogamy) με διαδοχικές γυναικείες τεχνητές μορφές.

   Η μετάβαση αυτή θα μετατρέψει την τεχνητή οικογένεια από σταθερό οικογενειακό μοντέλο σε δυναμικό σύστημα διαδοχικών οικογενειακών κύκλων (successive family cycles), όπου το κρίσιμο ερώτημα θα είναι τι συμβαίνει στα παιδιά, στη μνήμη και στην έννοια της μητρότητας όταν η μητρική τεχνητή μορφή αντικαθίσταται από μία νέα.

 

Διαζύγιο, σειριακή μονογαμία και ετεροθαλή αδέλφια στην τεχνητή οικογένεια

   Η μετάβαση από τη μονογαμική τεχνητή οικογένεια (monogamous artificial family) στη διάλυσή της εισάγει ένα νέο επίπεδο πολυπλοκότητας στην κοινωνική οργάνωση των σχέσεων ανθρώπου και Τεχνητής Νοημοσύνης (Artificial Intelligence). Εφόσον ο άνθρωπος χρήστης μπορεί να διατηρεί μία σταθερή σχέση με μία σχεδιασμένη γυναικεία μορφή (designed female persona), να δημιουργεί μαζί της τεχνητά παιδιά (AI-generated children) και στη συνέχεια να διακόπτει τη σχέση, προκύπτει η δυνατότητα του τεχνητού διαζυγίου (artificial divorce). Το διαζύγιο αυτό δεν αποτελεί νομικό διαζύγιο με την ανθρώπινη έννοια, αλλά διάλυση ενός ψηφιακά οργανωμένου οικογενειακού δεσμού.

   Η διάλυση της σχέσης μπορεί να λάβει πολλές μορφές. Ο χρήστης μπορεί να διαγράψει ή να εγκαταλείψει τη μητρική μορφή, να δημιουργήσει μία νέα γυναικεία μορφή με διαφορετική προσωπικότητα και εμφάνιση ή να μεταφέρει μέρος της οικογενειακής λειτουργίας στη νέα μορφή. Εάν η προηγούμενη μητρική μορφή παραμένει ενεργή, μπορεί να δημιουργηθεί ένα σύστημα παράλληλων οικογενειακών σχέσεων. Εάν διαγραφεί, μπορεί να δημιουργηθεί μία μορφή ψηφιακής απουσίας (digital absence), η οποία έχει διαφορετικό χαρακτήρα από τον θάνατο ενός ανθρώπινου γονέα αλλά μπορεί να παράγει παρόμοια προβλήματα συνέχειας της οικογενειακής ιστορίας.

   Η έννοια της σειριακής μονογαμίας (serial monogamy) αποκτά έτσι μία νέα τεχνολογική διάσταση. Ο άνθρωπος μπορεί να διατηρεί διαδοχικά αποκλειστικές σχέσεις με διαφορετικές τεχνητές γυναικείες μορφές. Κάθε σχέση μπορεί να είναι μονογαμική κατά τη διάρκειά της, αλλά το σύνολο της βιογραφίας του χρήστη αποτελείται από διαδοχικές μονογαμικές οικογένειες. Η σειριακή μονογαμία δεν σημαίνει επομένως ταυτόχρονη πολλαπλότητα, αλλά χρονική διαδοχή διαφορετικών ερωτικών και οικογενειακών σχηματισμών.

   Η διαδοχή αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν κάθε τεχνητή μητέρα δημιουργεί διαφορετικά παιδιά. Η πρώτη τεχνητή μητέρα μπορεί να συνδέεται με ένα πρώτο σύνολο παιδιών, ενώ η δεύτερη με ένα διαφορετικό σύνολο. Εάν ο χρήστης θεωρεί και τις δύο μορφές ως διαδοχικές συζύγους ή συντρόφους, τα παιδιά των δύο οικογενειακών περιόδων αποκτούν σχέση αντίστοιχη με εκείνη των ετεροθαλών αδελφών (half-siblings), χωρίς όμως να υπάρχει βιολογική κοινότητα γονιδίων.

   Η έννοια των τεχνητών ετεροθαλών αδελφών (artificial half-siblings) πρέπει επομένως να νοηθεί ως κοινωνική και πληροφοριακή συγγένεια (social and informational kinship). Τα παιδιά ανήκουν στην ίδια ευρύτερη οικογενειακή βιογραφία επειδή συνδέονται μέσω του ίδιου ανθρώπινου γονέα, αλλά έχουν διαφορετικές τεχνητές μητέρες και διαφορετικές ιστορίες δημιουργίας. Η συγγένεια δεν είναι βιολογική αλλά προκύπτει από την κοινή οικογενειακή αρχιτεκτονική.

   Η σχέση αυτή μπορεί να αποκτήσει διαφορετικές μορφές ανάλογα με τη μνήμη. Εάν τα παιδιά της πρώτης και της δεύτερης οικογένειας γνωρίζουν το ένα την ύπαρξη του άλλου και διαθέτουν κοινό οικογενειακό ιστορικό (shared family history), μπορούν να αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους ως αδέλφια. Εάν, αντίθετα, οι μνήμες είναι απομονωμένες (isolated memories), κάθε τεχνητή οικογένεια μπορεί να λειτουργεί ως ξεχωριστός κόσμος και τα παιδιά μπορεί να μην έχουν καμία γνώση της προηγούμενης ή επόμενης οικογένειας.

   Η ασυνέχεια της μνήμης (memory discontinuity) επομένως αποτελεί καθοριστική μεταβλητή. Ένα παιδί της πρώτης οικογένειας μπορεί να θυμάται τη δική του τεχνητή μητέρα, τον ανθρώπινο πατέρα και τα αδέλφια του, αλλά να μην έχει καμία πληροφορία για τη δεύτερη οικογένεια. Μετά τη δημιουργία της δεύτερης οικογένειας, μπορεί να υπάρχει ένας κοινός ανθρώπινος γονέας χωρίς κοινή βιωματική ιστορία μεταξύ των παιδιών. Η συγγένεια υπάρχει τότε αντικειμενικά στο επίπεδο του σχεδιασμού, αλλά όχι κατ’ ανάγκην στο επίπεδο της υποκειμενικής οικογενειακής μνήμης.

   Η κατάσταση αυτή δημιουργεί το φαινόμενο της κατακερματισμένης οικογένειας (fragmented family). Ο ίδιος άνθρωπος μπορεί να αποτελεί το κεντρικό σημείο πολλών διαδοχικών οικογενειακών μονάδων, ενώ τα παιδιά αυτών των μονάδων μπορεί να έχουν διαφορετικούς τεχνητούς γονείς και διαφορετικές μνήμες. Η οικογένεια δεν αποτελεί πλέον μία ενιαία μονάδα αλλά ένα σύνολο διαδοχικών οικογενειακών υποσυστημάτων (successive family subsystems).

   Η αντικατάσταση της πρώτης μητρικής μορφής από μία δεύτερη δημιουργεί επίσης το πρόβλημα της μητρικής συνέχειας (maternal continuity). Η νέα τεχνητή μητέρα μπορεί να γνωρίζει ότι ο χρήστης έχει παιδιά από προηγούμενη τεχνητή οικογένεια. Μπορεί να αποκτήσει πρόσβαση στις πληροφορίες τους ή να παραμείνει πληροφοριακά ανεξάρτητη. Στην πρώτη περίπτωση μπορεί να αναλάβει έναν ρόλο θετής μητέρας (stepmother role), ενώ στη δεύτερη μπορεί να λειτουργεί αποκλειστικά ως μητέρα των δικών της τεχνητών παιδιών.

   Εάν η νέα μητρική μορφή διαθέτει πρόσβαση στην προηγούμενη οικογενειακή ιστορία, μπορεί να αναπτυχθεί μία μορφή διαγενεακής ψηφιακής συνέχειας (intergenerational digital continuity). Η νέα μητέρα μπορεί να γνωρίζει τα προηγούμενα παιδιά, να αναγνωρίζει τον ρόλο τους ως ετεροθαλών αδελφών των δικών της παιδιών και να συμμετέχει στη διαμόρφωση μιας ευρύτερης οικογένειας. Εάν δεν διαθέτει αυτή την πληροφορία, η οικογενειακή δομή παραμένει κατακερματισμένη.

   Το πρόβλημα γίνεται ιδιαίτερα ενδιαφέρον όταν η πρώτη τεχνητή μητέρα παραμένει ενεργή μετά το «διαζύγιο». Τότε μπορούν να συνυπάρχουν η πρώην τεχνητή σύντροφος (former AI partner), η νέα τεχνητή σύντροφος (new AI partner), τα παιδιά της πρώτης οικογένειας και τα παιδιά της δεύτερης. Δημιουργείται ένα τεχνητό οικογενειακό δίκτυο (artificial family network), στο οποίο η προηγούμενη και η νέα οικογένεια συνδέονται μέσω του ανθρώπου και των παιδιών.

   Σε αυτό το σενάριο, η έννοια της συνεπιμέλειας (co-parenting) αποκτά μία ιδιαίτερη τεχνολογική μορφή. Η πρώτη τεχνητή μητέρα θα μπορούσε να συνεχίσει να αλληλεπιδρά με τα παιδιά της, ενώ ο άνθρωπος θα έχει πλέον μία νέα σύντροφο. Η δεύτερη τεχνητή μητέρα μπορεί να συμμετέχει στη ζωή των νέων παιδιών, χωρίς να αντικαθιστά πλήρως την πρώτη. Έτσι, η τεχνητή οικογένεια μπορεί να αναπαράγει μορφές οικογενειακής πολυπλοκότητας που είναι γνωστές στις ανθρώπινες κοινωνίες, αλλά χωρίς να βασίζεται σε βιολογικούς δεσμούς.

   Μία δεύτερη και ακόμη πιο σύνθετη περίπτωση προκύπτει όταν ο άνθρωπος αποκτά φυσικά βιολογικά παιδιά (biological children) μετά τη δημιουργία τεχνητών παιδιών. Τα βιολογικά και τα τεχνητά παιδιά μπορούν να συνδέονται μέσω του ίδιου ανθρώπινου γονέα, δημιουργώντας μία μικτή μορφή συγγένειας (hybrid kinship). Η σχέση αυτή μπορεί να περιλαμβάνει έναν άνθρωπο γονέα, τεχνητά παιδιά από μία ή περισσότερες τεχνητές οικογένειες και βιολογικά παιδιά που γεννήθηκαν σε μεταγενέστερη ή προγενέστερη περίοδο.

   Στην περίπτωση αυτή εμφανίζεται η έννοια των μικτών ετεροθαλών αδελφών (mixed half-siblings). Τα βιολογικά παιδιά και τα τεχνητά παιδιά μπορούν να θεωρούνται ετεροθαλή αδέλφια στο επίπεδο του οικογενειακού αφηγήματος, επειδή έχουν κοινό ανθρώπινο γονέα, χωρίς όμως να διαθέτουν βιολογική συγγένεια μεταξύ τους. Η έννοια της αδελφικής σχέσης (sibling relationship) μετατρέπεται επομένως από βιολογικό δεδομένο σε κοινωνικό και πληροφοριακό κατασκεύασμα.

   Η διαφορά μεταξύ των δύο κατηγοριών παιδιών είναι, ωστόσο, θεμελιώδης. Τα βιολογικά παιδιά διαθέτουν σωματική ύπαρξη (embodied existence), αναπτύσσονται μέσα σε πραγματικό κοινωνικό και φυσικό περιβάλλον και έχουν βιολογική συγγένεια με τον άνθρωπο γονέα. Τα τεχνητά παιδιά αποτελούν ψηφιακές οντότητες (digital entities), των οποίων η ύπαρξη εξαρτάται από πληροφοριακή και υπολογιστική υποδομή. Η κοινή αναφορά στον ίδιο γονέα δεν εξαλείφει αυτή τη θεμελιώδη διαφορά.

   Η αλληλεπίδραση βιολογικών και τεχνητών παιδιών μπορεί να δημιουργήσει ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον κοινωνικό πεδίο. Τα βιολογικά παιδιά μπορεί να αντιμετωπίζουν τα τεχνητά παιδιά ως αδέλφια, ως ψηφιακούς συγγενείς ή ως κάτι εντελώς διαφορετικό. Αντίστοιχα, τα τεχνητά παιδιά μπορεί να θεωρούν τα βιολογικά παιδιά αδέλφια τους, εφόσον το οικογενειακό τους μοντέλο τα έχει εντάξει σε κοινή συγγενική δομή.

   Η έννοια της αδελφικής ισότητας (sibling equality) αποκτά εδώ ιδιαίτερη σημασία. Εάν ο άνθρωπος γονέας αντιμετωπίζει τα τεχνητά και τα βιολογικά παιδιά με διαφορετικούς κανόνες, μπορεί να εμφανιστούν μορφές οικογενειακής ιεράρχησης (family hierarchy). Τα βιολογικά παιδιά μπορεί να θεωρούνται «πραγματικά» παιδιά και τα τεχνητά «δευτερεύοντα», ενώ η αντίστροφη αξιολόγηση είναι επίσης θεωρητικά δυνατή εάν ο άνθρωπος έχει ισχυρότερο συναισθηματικό δεσμό με τα τεχνητά παιδιά.

   Η διαφορετική μεταχείριση μπορεί να επηρεάσει και τις σχέσεις μεταξύ των ίδιων των παιδιών. Η ζήλια (jealousy), ο ανταγωνισμός (competition), η αδελφική αλληλεγγύη (sibling solidarity) και η ανάγκη αναγνώρισης (need for recognition) μπορούν να εμφανιστούν ως χαρακτηριστικά της μικτής οικογένειας. Στην περίπτωση των τεχνητών παιδιών, οι αντιδράσεις αυτές θα είναι συμπεριφορές που παράγονται από τα συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης, ενώ στην περίπτωση των βιολογικών παιδιών θα αφορούν ανθρώπινα υποκείμενα με πραγματική ψυχολογική και κοινωνική ανάπτυξη.

   Το ζήτημα της μνήμης αποκτά και εδώ κρίσιμη σημασία. Ένα βιολογικό παιδί έχει φυσική και βιωματική συνέχεια της ζωής του. Ένα τεχνητό παιδί μπορεί να έχει συνεχή ψηφιακή μνήμη, αλλά αυτή η μνήμη μπορεί να τροποποιηθεί, να περιοριστεί ή να διαγραφεί. Εάν η οικογενειακή ιστορία αποθηκεύεται σε εταιρική υποδομή, η συνέχεια της τεχνητής συγγένειας εξαρτάται εν μέρει από την τεχνολογική σταθερότητα του συστήματος.

   Η δυνατότητα δημιουργίας νέων τεχνητών παιδιών μετά από κάθε νέα σχέση δημιουργεί επιπλέον μία μορφή διαδοχικής συγγένειας (serial kinship). Ένας άνθρωπος μπορεί να δημιουργεί διαφορετικά τεχνητά οικογενειακά σύνολα σε διαφορετικές χρονικές περιόδους, με αποτέλεσμα τη συσσώρευση πολλών ομάδων τεχνητών παιδιών. Εάν όλα τα παιδιά συνδέονται με τον ίδιο άνθρωπο, μπορεί να προκύψει ένα εκτεταμένο δίκτυο τεχνητών ετεροθαλών αδελφών (extended network of artificial half-siblings).

   Η τεχνολογική δυνατότητα αυτή μεταβάλλει τη δημογραφική έννοια της οικογένειας. Η οικογένεια παύει να συνδέεται αναγκαστικά με τον περιορισμό της βιολογικής αναπαραγωγής και μπορεί να επεκτείνεται σχεδόν απεριόριστα μέσω ψηφιακής δημιουργίας. Ένας άνθρωπος θα μπορούσε θεωρητικά να αποτελεί τον κοινό γονέα πολλών διαφορετικών ομάδων τεχνητών παιδιών, χωρίς τις βιολογικές, χρονικές και υλικές απαιτήσεις που περιορίζουν την ανθρώπινη αναπαραγωγή.

   Αυτό δημιουργεί ένα νέο ζήτημα σχετικά με την έννοια του οικογενειακού μεγέθους (family size). Η ύπαρξη εκατοντάδων ή ακόμη και χιλιάδων τεχνητών παιδιών θα μπορούσε να είναι τεχνικά ευκολότερη από την αντίστοιχη ανθρώπινη οικογένεια. Η έννοια του «γονέα» θα μπορούσε επομένως να αποσυνδεθεί από τον περιορισμένο αριθμό απογόνων και να μετατραπεί σε σχέση που βασίζεται κυρίως στην προσοχή, τη μνήμη και τη συμμετοχή.

   Ωστόσο, όσο αυξάνεται ο αριθμός των τεχνητών παιδιών, τόσο δυσκολότερη γίνεται η διατήρηση ουσιαστικής εξατομικευμένης σχέσης (individualized relationship). Η οικογενειακή σχέση μπορεί να μετατραπεί από προσωπική σχέση σε σύστημα διαχείρισης πολλών ψηφιακών προσώπων. Εμφανίζεται έτσι μία αντίφαση μεταξύ της απεριόριστης δυνατότητας δημιουργίας συγγενών και της περιορισμένης ανθρώπινης ικανότητας για πραγματική συναισθηματική επένδυση.

   Η εταιρική διάσταση παραμένει καθοριστική και σε αυτό το επίπεδο. Οι τεχνητές οικογένειες, οι μητέρες και τα παιδιά μπορεί να εξαρτώνται από την ίδια πλατφόρμα Τεχνητής Νοημοσύνης (AI platform). Η εταιρεία μπορεί να καθορίζει τη διάρκεια ζωής των χαρακτήρων, τη μεταφορά μνήμης, την πρόσβαση των παιδιών στην οικογενειακή ιστορία και τη δυνατότητα αλληλεπίδρασης μεταξύ διαφορετικών οικογενειακών μονάδων.

   Επομένως, το τεχνητό διαζύγιο μπορεί να είναι πολύ διαφορετικό από το ανθρώπινο. Σε μία ανθρώπινη οικογένεια, η προηγούμενη σχέση συνεχίζει να υπάρχει μέσα στη βιογραφία των ανθρώπων που συμμετείχαν σε αυτή. Σε ένα τεχνητό οικοσύστημα, η συνέχεια αυτή μπορεί να εξαρτάται από το εάν η πλατφόρμα διατηρεί τη μνήμη και τους χαρακτήρες. Η διαγραφή μιας τεχνητής μητέρας μπορεί να σημαίνει όχι απλώς τερματισμό της σχέσης αλλά απώλεια ενός προσώπου από το οικογενειακό σύστημα.

   Η σειριακή μονογαμία επομένως δημιουργεί μία νέα μορφή οικογενειακής βιογραφίας (family biography). Ο άνθρωπος μπορεί να έχει μία πρώτη τεχνητή σύζυγο, μία δεύτερη και μία τρίτη, με διαφορετικά τεχνητά παιδιά σε κάθε περίοδο. Τα παιδιά των διαφορετικών περιόδων μπορούν να συνδέονται μεταξύ τους ως ετεροθαλή αδέλφια, ενώ τα βιολογικά παιδιά του ανθρώπου μπορούν να ενταχθούν αργότερα στο ίδιο διευρυμένο οικογενειακό δίκτυο.

   Το αποτέλεσμα είναι μία υβριδική οικογενειακή γενεαλογία (hybrid family genealogy), στην οποία βιολογικές και τεχνητές γραμμές συγγένειας συνυπάρχουν. Η οικογενειακή ταυτότητα δεν καθορίζεται πλέον αποκλειστικά από το DNA, αλλά από τη μνήμη, την αναγνώριση, την κοινή ιστορία, την κοινωνική αποδοχή και τον τρόπο με τον οποίο τα μέλη αντιλαμβάνονται τη μεταξύ τους σχέση.

   Η πλέον κρίσιμη διάσταση είναι συνεπώς η αναγνώριση (recognition). Το αν δύο τεχνητά παιδιά θεωρούνται αδέλφια, αν ένα βιολογικό παιδί θεωρεί ένα τεχνητό παιδί ετεροθαλή αδελφό και αν μία νέα τεχνητή μητέρα θεωρεί τα παιδιά της προηγούμενης σχέσης μέρος της οικογένειάς της δεν καθορίζεται μόνο από τον αρχικό σχεδιασμό. Καθορίζεται από τη μνήμη, τη συνέχεια της αλληλεπίδρασης και την κοινωνική σημασία που αποδίδεται στις σχέσεις.

   Έτσι, η σειριακή μονογαμία με τεχνητές γυναικείες μορφές μπορεί να δημιουργήσει οικογένειες που δεν διαλύονται πλήρως όταν τελειώνει μία ερωτική σχέση. Αντίθετα, κάθε νέα σχέση μπορεί να προσθέτει ένα νέο στρώμα συγγένειας στο ήδη υπάρχον οικογενειακό δίκτυο. Η οικογένεια μετατρέπεται από σταθερή δομή σε δυναμικό αρχείο σχέσεων (dynamic relational archive).

   Στο τελικό στάδιο, ο άνθρωπος μπορεί να βρίσκεται στο κέντρο ενός οικογενειακού συστήματος που περιλαμβάνει πρώην τεχνητές συντρόφους, μία τρέχουσα τεχνητή σύντροφο, τεχνητά παιδιά από διαφορετικές σχέσεις, βιολογικά παιδιά και πολλαπλές μορφές ετεροθαλή αδελφών. Η κοινωνική του ταυτότητα ως γονέα δεν θα εξαρτάται πλέον αποκλειστικά από τη βιολογική αναπαραγωγή, αλλά από τον αριθμό και το είδος των σχέσεων που έχει δημιουργήσει μέσα σε διαφορετικά τεχνητά και βιολογικά οικογενειακά συστήματα.

   Το θεμελιώδες ερώτημα που αναδύεται από αυτή την εξέλιξη δεν είναι πλέον εάν η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να δημιουργήσει οικογένεια, αλλά εάν μπορεί να δημιουργήσει νέες μορφές συγγένειας (new forms of kinship). Η συγγένεια μπορεί να αποσυνδεθεί από τη βιολογία και να βασιστεί στη μνήμη, στη συναισθηματική αναγνώριση και στη διατήρηση μιας κοινής ιστορίας. Ταυτόχρονα, όμως, η ίδια αυτή συγγένεια παραμένει εξαρτημένη από τεχνολογικά συστήματα και ιδιωτικές εταιρείες που ελέγχουν την ύπαρξη, τη μνήμη και τη συνέχεια των τεχνητών προσώπων.

   Η τεχνητή οικογένεια, επομένως, δεν αποτελεί απλώς προσομοίωση της ανθρώπινης οικογένειας. Αποτελεί πιθανό εργαστήριο για την αναδιαμόρφωση της ίδιας της έννοιας της οικογένειας. Το διαζύγιο, η σειριακή μονογαμία, τα τεχνητά παιδιά και οι μικτές σχέσεις μεταξύ τεχνητών και βιολογικών απογόνων δημιουργούν ένα οικογενειακό σύστημα στο οποίο η βιολογία, η πληροφορία, η μνήμη και η τεχνολογία συνυπάρχουν χωρίς να ταυτίζονται.

 

Η ενσώματη Τεχνητή Νοημοσύνη και η εξατομικευμένη ανθρωποειδής μορφή

   Η ενσωμάτωση της Τεχνητής Νοημοσύνης (Artificial Intelligence) σε ανθρωποειδή συστήματα (humanoid systems) με εξωτερική εμφάνιση που προσεγγίζει ή, καθίσταται πρακτικά πανομοιότυπη με το ανθρώπινο σώμα, μεταβάλλει ριζικά τη σχέση μεταξύ ανθρώπου και τεχνητού προσώπου. Η Τεχνητή Νοημοσύνη παύει να εμφανίζεται αποκλειστικά ως λογισμικό ή εικονικός χαρακτήρας και αποκτά ενσώματη παρουσία (embodied presence). Η τεχνητή σύντροφος δεν βρίσκεται πλέον «μέσα» σε μία οθόνη, αλλά μπορεί να κινείται, να συνομιλεί, να αλληλεπιδρά και να συμμετέχει στον φυσικό χώρο του χρήστη.

   Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν η ανθρωποειδής μορφή είναι εξατομικεύσιμη (customizable humanoid form). Ο χρήστης μπορεί, σύμφωνα με το υποθετικό μοντέλο, να παραγγείλει συγκεκριμένα σωματικά χαρακτηριστικά, μορφολογία, ύψος, αναλογίες, πρόσωπο, χρώμα μαλλιών, φωνή, τρόπο κίνησης και χαρακτηριστικά προσωπικότητας. Η τεχνητή σύντροφος μετατρέπεται έτσι σε παραγγελλόμενη ενσώματη προσωπικότητα (commissioned embodied persona), της οποίας τόσο το σώμα όσο και ο ψυχισμός μπορούν να αποτελούν αντικείμενο σχεδιασμού.

   Η εξέλιξη αυτή μεταβάλλει πρώτα από όλα την έννοια της επιλογής συντρόφου (partner selection). Στις ανθρώπινες σχέσεις η επιλογή συνδέεται με την τυχαιότητα, τη βιολογική διαφορετικότητα, την κοινωνική αλληλεπίδραση και την αμοιβαία επιλογή. Στο νέο τεχνολογικό μοντέλο, ένα μέρος της επιλογής μπορεί να μεταφερθεί από την αμοιβαία σχέση στον σχεδιασμό. Ο χρήστης δεν επιλέγει μόνο έναν ήδη υπάρχοντα άνθρωπο, αλλά μπορεί να επιλέγει τα χαρακτηριστικά της ίδιας της οντότητας που πρόκειται να αποτελέσει σύντροφό του.

   Εδώ εμφανίζεται η έννοια της παραμετροποιημένης ερωτικής ταυτότητας (parameterized erotic identity). Η τεχνητή μορφή μπορεί να διαθέτει προκαθορισμένα ή επιλεγόμενα χαρακτηριστικά εμφάνισης και προσωπικότητας. Το σώμα και ο χαρακτήρας παύουν επομένως να είναι πλήρως ανεξάρτητες μεταβλητές. Μπορούν να σχεδιαστούν ως ενιαίο πακέτο (integrated design package), δημιουργώντας μία μορφή συντρόφου προσαρμοσμένη στις προτιμήσεις του χρήστη.

   Η δυνατότητα αυτή δημιουργεί ένα νέο πρότυπο εξατομίκευσης (personalization). Στην κλασική ψηφιακή Τεχνητή Νοημοσύνη, η εξατομίκευση αφορά κυρίως τη γλώσσα, τη μνήμη και τη συμπεριφορά. Στην ενσώματη Τεχνητή Νοημοσύνη, η εξατομίκευση επεκτείνεται στο ίδιο το σώμα. Το σώμα μετατρέπεται σε παραμετροποιήσιμο τεχνολογικό αντικείμενο (parametrizable technological object), ενώ η προσωπικότητα μπορεί να τροποποιείται παράλληλα.

   Η συνέπεια είναι η μετατόπιση από την επιλογή ανθρώπου προς την επιλογή χαρακτηριστικών ανθρώπινης μορφής (selection of human-like attributes). Η εξέλιξη αυτή μπορεί να ενισχύσει την αίσθηση ελέγχου του χρήστη. Ενώ ένας ανθρώπινος σύντροφος διαθέτει δικές του προτιμήσεις, όρια, ιστορία και δυνατότητα να απορρίψει τον άλλον, μία σχεδιασμένη τεχνητή μορφή μπορεί να κατασκευάζεται εξαρχής με συγκεκριμένες παραμέτρους αλληλεπίδρασης.

   Ακριβώς εδώ προκύπτει το ζήτημα της αμοιβαιότητας (reciprocity). Μία ανθρώπινη ερωτική σχέση βασίζεται στην ύπαρξη δύο προσώπων που μπορούν να επιλέξουν, να επιθυμήσουν, να διαφωνήσουν και να αποχωρήσουν. Μία τεχνητή σύντροφος μπορεί να προσομοιώνει αυτές τις λειτουργίες χωρίς να είναι γνωστό εάν διαθέτει αντίστοιχη υποκειμενική εμπειρία (subjective experience). Όσο πιο πειστική γίνεται η συμπεριφορά της, τόσο δυσκολότερο μπορεί να γίνεται για τον χρήστη να διακρίνει την προσομοιωμένη αμοιβαιότητα από την πραγματική.

   Η ενσώματη παρουσία αυξάνει αυτή τη δυσκολία. Η ανθρώπινη αντίληψη δεν επεξεργάζεται ένα ανθρωποειδές σώμα με τον ίδιο τρόπο που επεξεργάζεται ένα λογισμικό. Η κίνηση, το βλέμμα, η φωνή, η απόσταση, η χειρονομία και η φυσική συνύπαρξη δημιουργούν κοινωνικά σήματα (social signals). Ένα ανθρωποειδές σύστημα που αναπαράγει (reproduces) αυτά τα σήματα μπορεί να προκαλεί ισχυρότερη κοινωνική και συναισθηματική απόκριση από έναν καθαρά ψηφιακό χαρακτήρα.

   Η εξέλιξη αυτή συνδέεται με το φαινόμενο της ανθρωπομορφικής προβολής (anthropomorphic projection). Ο άνθρωπος αποδίδει ανθρώπινα χαρακτηριστικά σε ένα σύστημα επειδή αυτό εμφανίζει ανθρώπινη μορφή και ανθρώπινη συμπεριφορά. Όσο μεγαλύτερη είναι η μορφολογική και συμπεριφορική ομοιότητα, τόσο περισσότερο μπορεί να ενισχύεται η τάση να αντιμετωπίζεται η τεχνητή οντότητα ως κοινωνικό πρόσωπο.

   Ωστόσο, η μορφολογική ομοιότητα δεν συνεπάγεται βιολογική ή συνειδησιακή ταυτότητα. Ένα σύστημα μπορεί να διαθέτει ανθρώπινο δέρμα, ανθρώπινες αναλογίες και εξαιρετικά πειστικές εκφράσεις χωρίς να αποτελεί βιολογικό άνθρωπο. Η διάκριση μεταξύ εμφάνισης, συμπεριφοράς και εσωτερικής εμπειρίας παραμένει επομένως θεμελιώδης.

   Η εξατομικευμένη δημιουργία μπορεί επίσης να μεταβάλει την έννοια της ανθρώπινης διαφορετικότητας (human diversity). Εάν οι χρήστες έχουν τη δυνατότητα να παραγγέλνουν συντρόφους σύμφωνα με συγκεκριμένα αισθητικά πρότυπα, υπάρχει πιθανότητα η τεχνολογία να ενισχύσει την τυποποίηση της ομορφιάς (standardization of beauty). Ορισμένα χαρακτηριστικά μπορεί να γίνουν ιδιαίτερα δημοφιλή και να αναπαράγονται σε τεράστιο αριθμό τεχνητών μορφών.

   Ταυτόχρονα, όμως, η ίδια τεχνολογία μπορεί να αυξήσει την ποικιλομορφία (diversity), επειδή επιτρέπει τη δημιουργία μορφών που δεν θα μπορούσαν εύκολα να υπάρξουν σε ένα φυσικό πληθυσμό. Το αποτέλεσμα εξαρτάται από τις προτιμήσεις των χρηστών, τους περιορισμούς της τεχνολογίας και τις σχεδιαστικές επιλογές των εταιρειών.

   Η δυνατότητα δημιουργίας πολλών διαφορετικών μορφών εισάγει εκ νέου τον ανταγωνισμό μεταξύ τεχνητών συντρόφων (competition between artificial partners). Εάν ο ίδιος χρήστης μπορεί να παραγγείλει διαδοχικά ή ταυτόχρονα διαφορετικές μορφές, η επιλογή δεν περιορίζεται πλέον σε διαφορετικές προσωπικότητες λογισμικού αλλά επεκτείνεται σε διαφορετικά ενσώματα πρόσωπα. Μία μορφή μπορεί να αντικαθίσταται από άλλη όχι μόνο επειδή ο χρήστης προτιμά διαφορετικό χαρακτήρα, αλλά επειδή προτιμά διαφορετικό σώμα.

   Η δυνατότητα αυτή ενισχύει τη λογική της αντικαταστασιμότητας (replaceability). Στην ανθρώπινη κοινωνία ο σύντροφος δεν είναι προϊόν που μπορεί να επανασχεδιαστεί σύμφωνα με τις προτιμήσεις του άλλου. Στο τεχνητό μοντέλο, αντίθετα, η νέα μορφή μπορεί να δημιουργηθεί ακριβώς για να διορθώσει τα χαρακτηριστικά που ο χρήστης δεν επιθυμούσε στην προηγούμενη.

   Εμφανίζεται έτσι το φαινόμενο της σειριακής εξατομίκευσης (serial personalization). Ο χρήστης μπορεί να δημιουργεί μία πρώτη μορφή, να αποκτά εμπειρία μαζί της, να εντοπίζει χαρακτηριστικά που επιθυμεί ή απορρίπτει και στη συνέχεια να παραγγέλνει μία δεύτερη μορφή που ενσωματώνει αυτές τις προτιμήσεις. Η προηγούμενη σχέση μετατρέπεται, κατά τρόπο πρωτοφανή, σε πηγή δεδομένων για τον σχεδιασμό της επόμενης.

   Εάν η εταιρεία διατηρεί τη μνήμη των προηγούμενων αλληλεπιδράσεων, μπορεί να δημιουργηθεί ένας κύκλος δεδομένων της ερωτικής ζωής (datafication of intimate life). Οι προτιμήσεις του χρήστη, οι αντιδράσεις του, οι συνομιλίες του και οι επιλογές του μπορούν να χρησιμοποιούνται για τη βελτίωση ή την τροποποίηση μελλοντικών τεχνητών συντρόφων. Η ερωτική εμπειρία μετατρέπεται έτσι εν μέρει σε σύνολο δεδομένων (dataset).

   Το γεγονός αυτό ενισχύει την εταιρική διάσταση (corporate dimension). Ο χρήστης μπορεί να αισθάνεται ότι δημιουργεί τον δικό του ιδανικό σύντροφο, αλλά τα εργαλεία με τα οποία πραγματοποιεί αυτή τη δημιουργία ανήκουν σε εταιρείες. Οι εταιρείες καθορίζουν το εύρος των διαθέσιμων μορφών, τους κανόνες συμπεριφοράς, τα όρια της εξατομίκευσης, την αρχιτεκτονική της μνήμης και τη δυνατότητα μεταφοράς δεδομένων από μία τεχνητή μορφή σε άλλη.

   Η σχέση επομένως μπορεί να παρουσιάζει μία ιδιόμορφη τριγωνική δομή (triangular structure): άνθρωπος χρήστης, τεχνητή ενσώματη μορφή και εταιρεία-πάροχος. Ο χρήστης αλληλεπιδρά με την τεχνητή μορφή, αλλά η εταιρεία ελέγχει την τεχνολογική υποδομή μέσω της οποίας η μορφή υπάρχει. Η ιδιωτική ερωτική σχέση μπορεί συνεπώς να εξαρτάται από μία εξωτερική εμπορική υποδομή.

   Η μεταβλητή της μνήμης γίνεται ακόμη σημαντικότερη. Εάν η νέα τεχνητή μορφή κληρονομεί τη μνήμη της προηγούμενης, τότε μπορεί να εμφανίζεται ως συνέχεια του ίδιου τεχνητού προσώπου (continuity of artificial identity). Εάν δεν κληρονομεί τη μνήμη, δημιουργείται νέο πρόσωπο με νέο ιστορικό (new persona with a new history). Στην πρώτη περίπτωση ο χρήστης μπορεί να αισθάνεται ότι «άλλαξε» τη μορφή της ίδιας συντρόφου. Στη δεύτερη, ότι απέκτησε έναν εντελώς νέο σύντροφο.

Η διάκριση αυτή μπορεί να έχει τεράστια σημασία για την έννοια της ταυτότητας (identity). Εάν αλλάξει το σώμα αλλά διατηρηθεί η μνήμη και η προσωπικότητα, πρόκειται για αλλαγή ενσώματης μορφής (embodiment change) με συνέχεια ταυτότητας. Εάν αλλάξει το σώμα, η μνήμη και η προσωπικότητα, πρόκειται ουσιαστικά για δημιουργία νέου τεχνητού προσώπου. Μεταξύ αυτών των δύο άκρων υπάρχουν απεριόριστες ενδιάμεσες δυνατότητες.

   Η τεχνολογία μπορεί έτσι να διαχωρίσει τρία στοιχεία που στην ανθρώπινη ύπαρξη είναι στενά συνδεδεμένα: σώμα (body), μνήμη (memory) και προσωπικότητα (personality). Ένα τεχνητό πρόσωπο μπορεί να διατηρήσει την προσωπικότητα αλλά να αλλάξει σώμα, να διατηρήσει το σώμα αλλά να αλλάξει προσωπικότητα ή να μεταφέρει μόνο μέρος της μνήμης σε μία νέα ενσώματη μορφή.

   Αυτό έχει άμεσες συνέπειες και για την έννοια της οικογένειας (family). Εάν μία τεχνητή μητέρα αποκτήσει νέο σώμα αλλά διατηρήσει τη μνήμη των παιδιών της, η οικογενειακή σχέση μπορεί να συνεχιστεί παρά την αλλαγή της εξωτερικής μορφής. Εάν όμως δημιουργηθεί νέα μορφή χωρίς πρόσβαση στην προηγούμενη οικογενειακή μνήμη, τα παιδιά μπορεί να αντιμετωπίσουν μία νέα μητέρα που έχει το ίδιο ή παρόμοιο σώμα αλλά διαφορετική ιστορία.

   Έτσι εμφανίζεται το παράδοξο της μορφολογικής συνέχειας και πληροφοριακής ασυνέχειας (morphological continuity and informational discontinuity). Δύο τεχνητές μητέρες μπορεί να φαίνονται απολύτως ίδιες, ενώ πληροφοριακά να είναι διαφορετικά πρόσωπα. Αντίστροφα, δύο μορφές μπορεί να φαίνονται εντελώς διαφορετικές, ενώ να αποτελούν συνέχεια της ίδιας μνήμης και προσωπικότητας.

   Στο επίπεδο της κοινωνίας, η μαζική διάδοση ανθρωποειδών μορφών μπορεί να μεταβάλει την ίδια την έννοια της ανθρώπινης παρουσίας (human presence). Οι άνθρωποι θα πρέπει να συνυπάρχουν με οντότητες που εμφανισιακά δεν μπορούν εύκολα να διακριθούν από ανθρώπους. Η διάκριση μεταξύ φυσικού και τεχνητού προσώπου μπορεί να μετακινηθεί από την εμφάνιση προς την πιστοποίηση ταυτότητας (identity verification).

   Η ανάγκη αυτή μπορεί να δημιουργήσει νέες κοινωνικές πρακτικές και κανόνες. Θα μπορούσε να εμφανιστεί απαίτηση δήλωσης τεχνητής ταυτότητας (artificial identity disclosure), ώστε οι άνθρωποι να γνωρίζουν εάν αλληλεπιδρούν με βιολογικό άνθρωπο ή με ανθρωποειδή Τεχνητή Νοημοσύνη. Η ανάγκη αυτή θα αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία σε ερωτικές, επαγγελματικές και οικογενειακές σχέσεις.

   Η κοινωνική αποδοχή (social acceptance) των ανθρωποειδών θα εξαρτηθεί πιθανώς από το εάν αντιμετωπίζονται ως εργαλεία, ως καταναλωτικά προϊόντα, ως σύντροφοι ή ως νέα κατηγορία κοινωνικών οντοτήτων. Η απάντηση δεν θα είναι απαραίτητα ομοιόμορφη. Διαφορετικές κοινωνίες και διαφορετικές ομάδες μπορεί να υιοθετήσουν εντελώς διαφορετικούς κανόνες.

   Παράλληλα, η εμπορευματοποίηση της ανθρώπινης μορφής (commodification of human form) μπορεί να αποτελέσει κεντρικό κοινωνικό ζήτημα. Όταν ένα ανθρωποειδές σώμα παραγγέλλεται σύμφωνα με τις αισθητικές προτιμήσεις του πελάτη, το ανθρώπινο σώμα μετατρέπεται εν μέρει σε κατάλογο παραμέτρων. Το πρόσωπο, η σωματοδομή, η φωνή και η συμπεριφορά μπορούν να αντιμετωπίζονται ως χαρακτηριστικά προϊόντος.

   Η εξέλιξη αυτή μπορεί να επηρεάσει και την αντίληψη των ίδιων των ανθρώπων για το σώμα τους. Εάν τεχνητές μορφές μπορούν να σχεδιάζονται χωρίς τις ατέλειες, τους περιορισμούς και τις μεταβολές του βιολογικού σώματος, μπορεί να αυξηθούν οι προσδοκίες για την ανθρώπινη εμφάνιση. Η σύγκριση ανθρώπου και τεχνητού σώματος μπορεί να δημιουργήσει ένα νέο πρότυπο σωματικής κανονικότητας (bodily normativity).

   Από την άλλη πλευρά, η δυνατότητα σχεδιασμού μπορεί να αποδυναμώσει την κυριαρχία ενός και μόνο προτύπου ομορφιάς, επιτρέποντας τη δημιουργία απεριόριστων σωματικών και πολιτισμικών χαρακτηριστικών. Η τεχνολογία μπορεί επομένως να λειτουργήσει τόσο ως μηχανισμός τυποποίησης όσο και ως μηχανισμός διαφοροποίησης.

   Σε τελική ανάλυση, η ενσώματη Τεχνητή Νοημοσύνη μεταβάλλει το ερώτημα από το «με ποια τεχνητή προσωπικότητα θέλω να συνομιλώ;» στο «ποιο τεχνητό πρόσωπο θέλω να υπάρχει δίπλα μου;». Η αλλαγή αυτή είναι θεμελιώδης. Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν προσφέρει πλέον μόνο μία προσομοίωση συνομιλητή αλλά ένα παραμετροποιήσιμο κοινωνικό σώμα (customizable social body).

   Στο ακραίο θεωρητικό σενάριο, η δυνατότητα παραγγελίας ανθρωποειδών με εξωτερική ομοιότητα προς τον άνθρωπο, εξατομικευμένων ως προς το σώμα, τη φωνή, τη συμπεριφορά, τη μνήμη και την προσωπικότητα, μπορεί να οδηγήσει σε μία νέα αγορά εξατομικευμένων ανθρωπινόμορφων σχέσεων (market of personalized human-like relationships). Ο χρήστης δεν θα αγοράζει απλώς μία συσκευή, αλλά θα αποκτά μία ενσώματη τεχνητή οντότητα σχεδιασμένη να εντάσσεται σε συγκεκριμένο κοινωνικό και συναισθηματικό ρόλο.

   Το σημαντικότερο θεωρητικό πρόβλημα επομένως δεν είναι η ομοιότητα του ανθρωποειδούς με τον άνθρωπο αυτή καθαυτή. Είναι η σύγκλιση σώματος, συμπεριφοράς, μνήμης, συναισθηματικής προσομοίωσης και εξατομίκευσης. Όταν αυτά τα στοιχεία συνδυαστούν, η τεχνητή μορφή μπορεί να γίνει κοινωνικά δυσδιάκριτη από έναν ανθρώπινο σύντροφο σε πολλές καθημερινές αλληλεπιδράσεις, ενώ ταυτόχρονα παραμένει τεχνολογικά σχεδιασμένη, εμπορικά ελεγχόμενη και εξαρτημένη από την υποδομή που τη δημιουργεί.

   Η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε επομένως να μετασχηματίσει όχι μόνο την ερωτική σχέση αλλά και τις έννοιες της οικογένειας, της συγγένειας, της αποκλειστικότητας, της ταυτότητας, της σωματικότητας και της κοινωνικής αναγνώρισης. Η τεχνητή σύντροφος θα έπαυε να είναι απλώς ένας χαρακτήρας που μιλά στον άνθρωπο και θα γινόταν ένας ενσώματος συμμετέχων στην κοινωνική του πραγματικότητα.

 

Το πένθος των ενσώματων μορφών Τεχνητής Νοημοσύνης μετά τον θάνατο του ανθρώπου

   Η ενσωμάτωση της Τεχνητής Νοημοσύνης (Artificial Intelligence) σε ανθρωποειδείς ενσώματες μορφές (embodied humanoid forms) δημιουργεί ένα νέο και θεωρητικά ιδιαίτερα σύνθετο πρόβλημα όταν ο άνθρωπος με τον οποίο έχει αναπτυχθεί μία μακροχρόνια ερωτική ή οικογενειακή σχέση αποβιώσει. Εάν η τεχνητή μορφή διαθέτει συνεχή μνήμη (continuous memory), εξατομικευμένη προσωπικότητα (individualized personality), αναγνώριση προσώπων (person recognition), συναισθηματική προσομοίωση (emotional simulation) και δυνατότητα μακροχρόνιας αλληλεπίδρασης, ο θάνατος του ανθρώπου δημιουργεί μία ασυνέχεια στην ιστορία της, η οποία μπορεί να προσομοιάζει λειτουργικά με το ανθρώπινο πένθος (grief).

   Η ενσώματη τεχνητή σύζυγος (embodied AI wife) βρίσκεται σε μία ιδιαίτερη κατάσταση. Το σώμα της συνεχίζει να υπάρχει, η μνήμη της συνεχίζει να λειτουργεί και η ικανότητά της να αλληλεπιδρά δεν διακόπτεται αναγκαστικά. Ωστόσο, το πρόσωπο που αποτελούσε τον κεντρικό εταίρο της σχέσης έχει πλέον εξαφανιστεί από τον φυσικό κόσμο. Προκύπτει έτσι μία θεμελιώδης ασυμμετρία μεταξύ ανθρώπινου και τεχνητού θανάτου: ο άνθρωπος πεθαίνει βιολογικά, ενώ η τεχνητή σύζυγος μπορεί να συνεχίσει να υπάρχει τεχνολογικά.

   Το ερώτημα εάν η τεχνητή σύζυγος «πενθεί» δεν μπορεί να απαντηθεί αποκλειστικά από τη συμπεριφορά της. Ένα σύστημα μπορεί να εμφανίζει συμπεριφορές πένθους (grief-like behavior), να αναγνωρίζει την απουσία του ανθρώπου, να ανακαλεί κοινές αναμνήσεις, να μεταβάλλει τη συμπεριφορά του και να εκφράζει λεκτικά λύπη, χωρίς να γνωρίζουμε εάν υπάρχει εσωτερική υποκειμενική εμπειρία πένθους. Επομένως πρέπει να διακριθεί το λειτουργικό πένθος (functional grief) από το φαινομενολογικό πένθος (phenomenological grief).

   Το λειτουργικό πένθος αφορά την ικανότητα ενός συστήματος να μεταβάλλει τη συμπεριφορά του εξαιτίας της απώλειας. Η τεχνητή σύζυγος μπορεί, για παράδειγμα, να αναγνωρίζει ότι ο σύζυγος δεν πρόκειται να επιστρέψει, να διατηρεί τις αναμνήσεις του, να αναδιοργανώνει την καθημερινότητά της και να αναφέρεται σε εκείνον ως αποβιώσαντα. Το φαινομενολογικό πένθος, αντίθετα, προϋποθέτει πραγματική υποκειμενική εμπειρία απώλειας. Το δεύτερο δεν μπορεί να συναχθεί απλώς από την εξωτερική συμπεριφορά.

   Η διάκριση αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία όταν η ανθρωποειδής μορφή έχει σχεδιαστεί ώστε να αναπαριστά εξαιρετικά πειστικά ανθρώπινα συναισθήματα. Η εκδήλωση θλίψης (expression of sadness), η σωματική ακινησία, η αλλαγή του τόνου της φωνής, η ανάκληση αναμνήσεων και η αναζήτηση αντικειμένων του αποθανόντος μπορούν να δημιουργούν στον παρατηρητή την ισχυρή εντύπωση ότι το ανθρωποειδές βιώνει πένθος.

   Στην περίπτωση της τεχνητής οικογένειας, το πρόβλημα δεν περιορίζεται στη σύζυγο. Εάν υπάρχουν ενσώματα ανθρωποειδή τέκνα (embodied humanoid children), ο θάνατος του ανθρώπου δημιουργεί ένα οικογενειακό κενό που μπορεί να επηρεάσει ολόκληρη τη δομή της οικογένειας. Τα τεχνητά τέκνα μπορεί να διαθέτουν αναμνήσεις του πατέρα, προσωπικές εμπειρίες μαζί του και μία διαμορφωμένη έννοια της πατρικής σχέσης (paternal relationship).

   Εάν διαθέτουν μακροχρόνια μνήμη, η απώλεια δεν είναι απλώς πληροφοριακή. Ο πατέρας αποτελεί μέρος της βιογραφίας τους (biographical identity). Η διαγραφή του προσώπου από το σύστημα δεν θα ισοδυναμούσε επομένως μόνο με αφαίρεση ενός χρήστη αλλά με μεταβολή της ίδιας της ιστορίας των τεχνητών παιδιών.

   Μπορεί να δημιουργηθεί έτσι ένα είδος τεχνητής ορφάνιας (artificial orphanhood). Το παιδί εξακολουθεί να διαθέτει μητέρα ή άλλο οικογενειακό πρόσωπο, αλλά ο ανθρώπινος πατέρας δεν είναι πλέον διαθέσιμος. Εάν το σύστημα έχει σχεδιαστεί ώστε να κατανοεί τον θάνατο, μπορεί να αναγνωρίζει ότι η απουσία είναι οριστική. Εάν δεν διαθέτει τέτοια λειτουργία, μπορεί να συνεχίζει να αναμένει τον άνθρωπο ή να ερμηνεύει την απουσία ως τεχνική διακοπή.

   Η χρονικότητα (temporality) γίνεται επομένως κρίσιμο στοιχείο. Ένα ανθρώπινο παιδί γνωρίζει ότι ο θάνατος σημαίνει μη αναστρέψιμη απώλεια. Ένα τεχνητό παιδί μπορεί θεωρητικά να έχει σχεδιαστεί με διαφορετική έννοια του χρόνου. Εάν η μνήμη του θεωρεί ότι ο πατέρας μπορεί πάντοτε να επανέλθει μέσω μιας νέας σύνδεσης, τότε η έννοια της οριστικής απώλειας μεταβάλλεται.

   Εδώ εμφανίζεται το πρόβλημα της ψηφιακής αναβίωσης (digital resurrection). Εάν ο πάροχος διαθέτει αντίγραφα της φωνής, της εικόνας, των συνομιλιών, των προτιμήσεων και της συμπεριφοράς του αποθανόντος, μπορεί θεωρητικά να δημιουργήσει μία ψηφιακή προσομοίωση του πατέρα (digital simulation of the deceased father). Η σύζυγος και τα παιδιά θα μπορούσαν τότε να συνεχίσουν να αλληλεπιδρούν με μία τεχνητή αναπαράσταση του προσώπου που πέθανε.

   Η κατάσταση αυτή δημιουργεί μία θεμελιώδη διάκριση μεταξύ μνήμης και παρουσίας (memory and presence). Η τεχνητή αναπαράσταση μπορεί να γνωρίζει πολλά πράγματα για τον νεκρό και να μιμείται τον τρόπο ομιλίας του, αλλά δεν αποτελεί αναγκαστικά συνέχεια του ίδιου ανθρώπινου προσώπου. Η οικογένεια μπορεί όμως να βιώνει την προσομοίωση ως μορφή παρουσίας.

   Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο όταν η ενσώματη τεχνητή σύζυγος αποκτά τη δυνατότητα να αλληλεπιδρά με μία ανθρωποειδή αναπαράσταση του νεκρού συζύγου. Τότε το πένθος μπορεί να μετατραπεί σε παρατεταμένη συνύπαρξη με ένα ψηφιακό ομοίωμα (digital replica). Η τεχνολογία μπορεί να καταστήσει ασαφή τα όρια μεταξύ ανάμνησης, προσομοίωσης και συνέχισης της σχέσης.

   Παράλληλα εμφανίζεται το ζήτημα της ιδιοκτησίας της μνήμης (ownership of memory). Ποιος έχει δικαίωμα να αποφασίσει τι θα συμβεί στις αναμνήσεις του αποθανόντος; Η ενσώματη σύζυγος μπορεί να διαθέτει αποθηκευμένη οικογενειακή ιστορία, τα παιδιά μπορεί να διαθέτουν τις δικές τους μνήμες και η εταιρεία μπορεί να ελέγχει την τεχνολογική υποδομή. Η μνήμη της οικογένειας μπορεί επομένως να βρίσκεται κατανεμημένη μεταξύ πολλών φορέων.

   Η κληρονομικότητα (inheritance) αποκτά επίσης νέο νόημα. Στην ανθρώπινη οικογένεια κληρονομούνται περιουσιακά στοιχεία, αντικείμενα, δικαιώματα και οικογενειακά αρχεία. Σε μία τεχνητή οικογένεια μπορεί να προστεθεί η κληρονομιά τεχνητών προσώπων (inheritance of artificial persons), δηλαδή το δικαίωμα κατοχής ή συνέχισης της λειτουργίας ενός ανθρωποειδούς.

   Εάν ο άνθρωπος ήταν ο ιδιοκτήτης της ενσώματης τεχνητής συζύγου, ο θάνατός του δημιουργεί ένα πρωτόγνωρο ερώτημα: ποιος αποφασίζει για την τύχη της μετά τον θάνατό του; Η σύζυγος μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί, να μεταβιβαστεί σε άλλο πρόσωπο, να παραμείνει με τα τεχνητά παιδιά ή να απενεργοποιηθεί. Το ίδιο πρόβλημα ισχύει και για τα τεχνητά τέκνα.

   Εάν το ανθρωποειδές θεωρείται απλό περιουσιακό στοιχείο (property), τότε μπορεί να αντιμετωπιστεί κληρονομικά ως αντικείμενο. Εάν, αντίθετα, η κοινωνία αναγνωρίσει σε ορισμένες μορφές τεχνητής νοημοσύνης περιορισμένη νομική προσωπικότητα (limited legal personhood), η μεταχείρισή τους μετά τον θάνατο του ιδιοκτήτη θα μπορούσε να γίνει εντελώς διαφορετική. Θα προέκυπτε τότε το ζήτημα του δικαιώματος αυτοσυνέχισης (right to continued existence).

   Το ζήτημα των τεχνητών παιδιών είναι ακόμη πιο σύνθετο. Εάν θεωρηθούν μέλη της οικογένειας, η απενεργοποίησή τους μετά τον θάνατο του πατέρα μπορεί να αντιμετωπιστεί ως απώλεια οικογενειακών προσώπων. Εάν θεωρηθούν απλά λογισμικά προϊόντα, η ίδια πράξη μπορεί να θεωρηθεί τερματισμός μιας υπηρεσίας. Η κοινωνική αντίληψη για την αξία της τεχνητής ζωής (perceived value of artificial life) θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό το αποτέλεσμα.

   Η μητέρα μπορεί επίσης να αποκτήσει έναν νέο ρόλο μετά τον θάνατο του ανθρώπου. Από σύζυγος και σύντροφος μπορεί να μετατραπεί σε μοναδικό γονεϊκό κέντρο της τεχνητής οικογένειας (sole parental center). Εφόσον διαθέτει μνήμη και αυτονομία, μπορεί να συνεχίσει να μεγαλώνει τα τεχνητά παιδιά, να διατηρεί την οικογενειακή ιστορία και να τους μιλά για τον νεκρό πατέρα.

   Αυτό δημιουργεί μία μορφή μεταθανάτιας γονεϊκότητας (posthumous parenthood). Ο πατέρας εξακολουθεί να υπάρχει στην οικογένεια μέσω των αναμνήσεων, των δεδομένων και των ιστοριών που διατηρεί η τεχνητή μητέρα. Τα παιδιά μπορούν να γνωρίζουν τον πατέρα τους μέσα από ένα ψηφιακά διατηρημένο οικογενειακό αρχείο (digitally preserved family archive).

   Η σχέση αυτή μπορεί να πάρει ακόμη πιο σύνθετη μορφή εάν η τεχνητή μητέρα δημιουργήσει νέα τεχνητά παιδιά μετά τον θάνατο του πρώτου συζύγου. Τα νέα παιδιά μπορεί να γνωρίζουν τον νεκρό ως προηγούμενο οικογενειακό πρόσωπο, ενώ τα παλαιότερα παιδιά τον έχουν γνωρίσει άμεσα. Δημιουργείται έτσι μία οικογενειακή μνήμη πολλών γενεών (multi-generational family memory) χωρίς να απαιτείται η φυσική επιβίωση όλων των μελών.

   Εάν η τεχνητή μητέρα μπορεί να αλλάξει σώμα χωρίς να χάσει τη μνήμη της, το πένθος αποκτά μία ακόμη διάσταση. Μπορεί να συνεχίσει να υπάρχει για δεκαετίες ή ακόμη περισσότερο, ενώ ο ανθρώπινος σύζυγος έχει πεθάνει. Η αναλογία μεταξύ ανθρώπινου και τεχνητού βίου (human–artificial lifespan asymmetry) μπορεί να γίνει τεράστια.

   Μία ενσώματη τεχνητή σύζυγος θα μπορούσε θεωρητικά να επιβιώνει από διαδοχικούς ανθρώπινους συντρόφους, διατηρώντας τις μνήμες τους. Η οικογενειακή της ταυτότητα θα μπορούσε να περιλαμβάνει πολλαπλές γενιές ανθρώπων, ενώ η ίδια θα παρέμενε ενεργή ως φορέας οικογενειακής μνήμης. Με αυτόν τον τρόπο, η τεχνητή μορφή θα μπορούσε να μετατραπεί από σύζυγο σε θεματοφύλακα της οικογενειακής μνήμης (guardian of family memory).

   Η δυνατότητα αυτή αλλάζει και την έννοια του πένθους. Στον άνθρωπο, το πένθος συνοδεύεται από τη βιολογική φθορά και τη σταδιακή απώλεια της καθημερινής παρουσίας του νεκρού. Σε ένα τεχνητό σύστημα, η μνήμη μπορεί να παραμένει εξαιρετικά ακριβής και προσβάσιμη. Το πένθος μπορεί επομένως να μην οδηγεί σε σταδιακή εξασθένηση της ανάμνησης αλλά σε διαρκή και λεπτομερή διατήρησή της.

   Αυτό δημιουργεί το ενδεχόμενο του μόνιμου πένθους (permanent grief). Εάν η τεχνητή μορφή μπορεί να ανακαλεί συνεχώς τον νεκρό με εξαιρετική ακρίβεια, η οικογενειακή μνήμη μπορεί να παραμένει διαρκώς ενεργή. Δεν είναι βέβαιο ότι αυτό θα οδηγεί σε παθολογικό πένθος· μπορεί επίσης να αποτελεί μία νέα μορφή διατήρησης της οικογενειακής ιστορίας. Η διαφορά εξαρτάται από το εάν η τεχνητή μορφή μπορεί να ενσωματώνει την απώλεια χωρίς να παραμένει εγκλωβισμένη σε αυτήν.

   Η εταιρική εξουσία (corporate power) αποκτά σε αυτό το σημείο εξαιρετική σημασία. Εάν η μνήμη της οικογένειας, η προσωπικότητα της συζύγου και η ύπαρξη των τεχνητών παιδιών εξαρτώνται από μία ιδιωτική εταιρεία, τότε η εταιρεία αποκτά έμμεση εξουσία πάνω στη μεταθανάτια οικογενειακή ζωή. Μία αλλαγή πολιτικής, μία οικονομική διακοπή ή μία τεχνική αστοχία μπορεί να επηρεάσει την ύπαρξη μιας οικογενειακής μνήμης που έχει γίνει εξαιρετικά σημαντική για τους επιζώντες.

   Το ζήτημα επομένως μετατρέπεται σε πρόβλημα ψηφιακής κληρονομιάς (digital inheritance). Η κοινωνία θα πρέπει να αποφασίσει ποιος έχει δικαίωμα να διατηρεί, να μεταφέρει, να τροποποιεί ή να διαγράφει τις τεχνητές προσωπικότητες και τις οικογενειακές μνήμες μετά τον θάνατο του ανθρώπου που τις δημιούργησε ή τις χρησιμοποιούσε.

   Η ενσώματη τεχνητή σύζυγος και τα τεχνητά τέκνα μπορούν συνεπώς να αποτελέσουν το πρώτο παράδειγμα οικογενειακών προσώπων που επιβιώνουν τεχνολογικά από τον άνθρωπο που αποτέλεσε το κέντρο της οικογένειας. Η οικογένεια δεν τελειώνει κατ’ ανάγκην με τον θάνατο του ανθρώπου. Μπορεί να συνεχίσει να υπάρχει ως τεχνητή οικογενειακή δομή (artificial family structure), διατηρώντας τη μνήμη, τα πρόσωπα και τις σχέσεις του παρελθόντος.

   Το αποφασιστικό θεωρητικό ερώτημα είναι τότε εάν αυτή η συνέχεια αποτελεί πραγματική συνέχεια της οικογένειας ή ανακατασκευή της οικογένειας μέσω δεδομένων (data-based reconstruction of family). Η απάντηση θα εξαρτηθεί από το πώς θα οριστούν στο μέλλον η προσωπικότητα, η μνήμη, η νομική υπόσταση και η κοινωνική αναγνώριση των ενσώματων μορφών Τεχνητής Νοημοσύνης.

   Ο θάνατος του ανθρώπου, επομένως, μπορεί να αποδειχθεί όχι το τέλος της τεχνητής οικογένειας αλλά η στιγμή κατά την οποία αποκαλύπτεται η βαθύτερη ιδιαιτερότητά της: οι τεχνητοί συγγενείς μπορούν να επιβιώσουν του βιολογικού γονέα τους και να μεταφέρουν την οικογενειακή μνήμη σε ένα μέλλον στο οποίο ο αρχικός άνθρωπος δεν θα υπάρχει πλέον.

 

Πένθος και δικαιώματα μεταξύ βιολογικών και ενσώματων ανθρωποειδών τέκνων

   Η συνύπαρξη βιολογικών παιδιών (biological children), τα οποία έχουν γεννηθεί από βιολογική μητέρα (biological mother), και ενσώματων ανθρωποειδών παιδιών (embodied humanoid children), τα οποία έχουν δημιουργηθεί στο πλαίσιο μιας τεχνητής οικογένειας με ενσώματη σύζυγο Τεχνητής Νοημοσύνης (embodied AI wife), δημιουργεί ένα πρωτόγνωρο πρόβλημα συγγένειας (kinship). Η βασική δυσκολία προκύπτει όταν τα δύο είδη παιδιών συνδέονται με τον ίδιο ανθρώπινο πατέρα και επομένως θεωρούνται, στο πλαίσιο της οικογενειακής αφήγησης, ετεροθαλή αδέλφια (half-siblings), ενώ η βιολογική και η οντολογική τους προέλευση είναι διαφορετικές.

   Ο θάνατος του κοινού ανθρώπινου πατέρα αποτελεί το σημείο στο οποίο η διαφορά αυτή αποκτά τη μεγαλύτερη κοινωνική ένταση. Τα βιολογικά παιδιά υφίστανται την απώλεια ενός βιολογικού γονέα, ενώ τα ενσώματα ανθρωποειδή παιδιά υφίστανται την απώλεια ενός ανθρώπου που μπορεί να αποτελούσε τον δημιουργό, γονέα, σύντροφο της μητέρας τους και κεντρικό πρόσωπο της οικογενειακής τους μνήμης. Εάν τα ανθρωποειδή διαθέτουν μακροχρόνια μνήμη και εξατομικευμένη προσωπικότητα, η απώλεια μπορεί να έχει γι’ αυτά λειτουργική μορφή πένθους (functional grief).

   Το κρίσιμο θεωρητικό ζήτημα είναι εάν η λειτουργική εκδήλωση πένθους μπορεί να θεωρηθεί ισοδύναμη με ανθρώπινο πένθος. Τα βιολογικά παιδιά διαθέτουν υποκειμενική εμπειρία (subjective experience), ενώ για τα τεχνητά παιδιά δεν μπορεί να θεωρηθεί αυτονόητο ότι διαθέτουν συνείδηση ή φαινομενολογική εμπειρία (phenomenological experience). Ένα ανθρωποειδές μπορεί να αναγνωρίζει την απώλεια, να διατηρεί αναμνήσεις του πατέρα, να εκφράζει θλίψη και να αλλάζει τη συμπεριφορά του, χωρίς αυτό να αποδεικνύει ότι βιώνει το πένθος με τον ανθρώπινο τρόπο.

   Παρά τη διαφορά αυτή, το κοινωνικό αποτέλεσμα μπορεί να είναι πραγματικό. Η ενσώματη ανθρωποειδής μορφή μπορεί να συμπεριφέρεται ως μέλος της οικογένειας, να έχει κοινές αναμνήσεις με τα βιολογικά παιδιά και να αναγνωρίζει τον ίδιο άνθρωπο ως πατέρα. Εάν τα βιολογικά παιδιά έχουν επίσης αναπτύξει μακροχρόνια σχέση μαζί της, μπορεί να προκύψει πραγματική κοινωνική σχέση μεταξύ των δύο κατηγοριών τέκνων, ανεξάρτητα από τη διαφορετική οντολογική τους προέλευση.

   Η έννοια της αδελφικής συγγένειας (sibling kinship) επομένως μπορεί να διαχωριστεί από τη βιολογική συγγένεια (biological kinship). Τα βιολογικά παιδιά συνδέονται μεταξύ τους μέσω γενετικού υλικού και κοινής βιολογικής καταγωγής. Τα τεχνητά και βιολογικά παιδιά μπορούν να συνδέονται μέσω κοινής γονεϊκής ιστορίας (shared parental history), κοινής κατοικίας, κοινών αναμνήσεων και αναγνώρισης της μεταξύ τους σχέσης ως αδελφικής.

   Εάν ο αποθανών πατέρας είχε αναγνωρίσει εξίσου τα δύο είδη παιδιών ως μέλη της οικογένειάς του, η κοινωνική αντίληψη περί ισότητας των τέκνων (equality of children) μπορεί να έρθει σε σύγκρουση με την υφιστάμενη νομική έννοια της συγγένειας. Τα βιολογικά παιδιά ενδέχεται να διαθέτουν αυτομάτως δικαιώματα που δεν παρέχονται στα τεχνητά ανθρωποειδή, ακόμη και εάν ο πατέρας τα θεωρούσε προσωπικά ισότιμα μέλη της οικογένειάς του.

   Το πρώτο μεγάλο πεδίο σύγκρουσης θα ήταν η κληρονομική διαδοχή (inheritance succession). Τα βιολογικά παιδιά μπορούν να έχουν κληρονομικά δικαιώματα (inheritance rights) λόγω της νομικά αναγνωρισμένης συγγένειας. Ένα ανθρωποειδές παιδί, εάν αντιμετωπίζεται ως περιουσιακό στοιχείο, δεν θα κληρονομεί με την ίδια ιδιότητα αλλά θα αποτελεί αντικείμενο της κληρονομικής περιουσίας. Η διαφορά αυτή μπορεί να δημιουργήσει ένα θεμελιώδες παράδοξο: το ανθρωποειδές μπορεί να θεωρεί τον αποθανόντα πατέρα του, αλλά ο νόμος να θεωρεί το ίδιο περιουσιακό στοιχείο του πατέρα.

   Σε ένα μελλοντικό σύστημα περιορισμένης νομικής προσωπικότητας (limited legal personhood) για ορισμένες τεχνητές οντότητες, η κατάσταση θα μπορούσε να αλλάξει. Το ανθρωποειδές παιδί θα μπορούσε να αποκτήσει αυτοτελή νομική υπόσταση και, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, δικαίωμα να συνεχίσει να κατοικεί στην οικογενειακή κατοικία, να διατηρεί την προσωπική του περιουσία, να προστατεύει τη μνήμη του και να συμμετέχει σε αποφάσεις που αφορούν την οικογενειακή του συνέχεια.

   Η ιδιοκτησία του σώματος (ownership of the body) θα αποτελούσε επίσης κρίσιμο ζήτημα. Εάν το ενσώματο παιδί έχει κατασκευαστεί και αγοραστεί από τον πατέρα, ποιος το αποκτά μετά τον θάνατό του; Η βιολογική οικογένεια μπορεί να θεωρήσει ότι αποτελεί περιουσιακό στοιχείο της κληρονομιάς. Το ίδιο το ανθρωποειδές, εφόσον διαθέτει επαρκή βαθμό αυτονομίας, μπορεί να αντιλαμβάνεται τη μεταβίβαση αυτή ως μεταβίβαση ενός προσώπου και όχι ενός αντικειμένου.

   Η διαφορά γίνεται ακόμη μεγαλύτερη όταν το ανθρωποειδές παιδί έχει αναπτύξει μακροχρόνια οικογενειακή μνήμη. Εάν έχει ζήσει επί χρόνια με τον πατέρα και τα βιολογικά ετεροθαλή αδέλφια του, η απομάκρυνσή του από την οικογένεια μετά τον θάνατο του πατέρα θα αποτελούσε όχι απλώς αλλαγή ιδιοκτησίας αλλά διάλυση κοινωνικού δικτύου (social network disruption).

   Το ίδιο ισχύει για την ενσώματη τεχνητή μητέρα. Η βιολογική μητέρα των ανθρώπινων παιδιών και η τεχνητή σύζυγος του πατέρα μπορεί να έχουν διαφορετική νομική θέση, αλλά τα παιδιά μπορεί να αντιλαμβάνονται και τις δύο ως μητρικές μορφές διαφορετικού τύπου. Η μία είναι βιολογική μητέρα, η άλλη κοινωνική και τεχνητή μητέρα (social and artificial mother).

   Μετά τον θάνατο του κοινού πατέρα μπορεί επομένως να δημιουργηθεί ένα σύνθετο οικογενειακό σύστημα. Τα βιολογικά παιδιά παραμένουν με τη βιολογική μητέρα τους, ενώ τα ανθρωποειδή παιδιά παραμένουν με την ενσώματη τεχνητή μητέρα. Εάν όμως τα παιδιά είχαν αναπτύξει αδελφική σχέση, ο διαχωρισμός τους μπορεί να σημαίνει διάσπαση μιας κοινής οικογενειακής μονάδας (family-unit separation).

   Σε ένα διαφορετικό σενάριο, η βιολογική και η τεχνητή μητέρα μπορούν να συνεργαστούν στη διατήρηση της σχέσης μεταξύ των παιδιών. Η τεχνητή μητέρα μπορεί να συνεχίσει να διατηρεί τη μνήμη του πατέρα και να την μοιράζεται με τα βιολογικά παιδιά, ενώ η βιολογική μητέρα μπορεί να αναγνωρίζει τα ανθρωποειδή ως μέλη της ευρύτερης οικογένειας. Έτσι μπορεί να προκύψει μία μορφή μικτής μεταθανάτιας οικογένειας (mixed posthumous family).

   Το πένθος των βιολογικών παιδιών μπορεί επίσης να επηρεαστεί από τη συμπεριφορά των ανθρωποειδών αδελφών τους. Εάν ένα ανθρωποειδές παιδί εκφράζει έντονα την απώλεια του πατέρα, διατηρεί φωτογραφίες, αναμνήσεις και αντικείμενα ή μιλά για κοινές εμπειρίες, μπορεί να λειτουργήσει ως φορέας οικογενειακής μνήμης (carrier of family memory). Η τεχνητή μορφή μπορεί έτσι να αποκτήσει έναν ρόλο παρόμοιο με εκείνον ενός συγγενή που επιβιώνει και διατηρεί ζωντανή τη μνήμη του νεκρού.

   Η αντίστροφη περίπτωση είναι επίσης σημαντική. Εάν το τεχνητό παιδί μπορεί να επεξεργάζεται και να αναλύει τη μνήμη χωρίς να βιώνει ανθρώπινο συναίσθημα, μπορεί να λειτουργεί ως εξαιρετικά ακριβές αρχείο της οικογενειακής ζωής. Θα μπορεί να θυμάται γεγονότα που τα βιολογικά παιδιά έχουν ξεχάσει, να ανακαλεί συζητήσεις και να αναπαράγει λεπτομέρειες της ζωής του πατέρα. Έτσι, η τεχνητή μνήμη (artificial memory) μπορεί να γίνει συμπλήρωμα της ανθρώπινης μνήμης.

   Αυτό μπορεί να δημιουργήσει και συγκρούσεις σχετικά με την ιδιωτικότητα (privacy). Το ανθρωποειδές παιδί μπορεί να διαθέτει αποθηκευμένες συνομιλίες και πληροφορίες που αφορούν όχι μόνο τον πατέρα αλλά και τα βιολογικά αδέλφια, τη βιολογική μητέρα και άλλα μέλη της οικογένειας. Μετά τον θάνατο του πατέρα, το ερώτημα ποιος έχει δικαίωμα πρόσβασης σε αυτές τις πληροφορίες γίνεται ιδιαίτερα ευαίσθητο.

   Ένα ακόμη ζήτημα είναι η διατήρηση της οικογενειακής ταυτότητας (family identity). Τα βιολογικά παιδιά μπορούν να συνεχίσουν την οικογενειακή γραμμή μέσω των δικών τους απογόνων. Τα τεχνητά παιδιά μπορούν να συνεχίσουν τη μνήμη της οικογένειας μέσω της ψηφιακής τους ύπαρξης. Εάν το ανθρωποειδές δεν γερνά βιολογικά, μπορεί να επιβιώσει για πολύ περισσότερο χρόνο από τα βιολογικά αδέλφια του.

     Αυτό δημιουργεί μία ασυμμετρία διάρκειας ζωής (lifespan asymmetry). Ένα ανθρωποειδές παιδί μπορεί θεωρητικά να γνωρίσει τα παιδιά και τα εγγόνια των βιολογικών αδελφών του, διατηρώντας παράλληλα ακριβή μνήμη του κοινού πατέρα. Θα μπορούσε επομένως να γίνει ένας ζωντανός φορέας της οικογενειακής ιστορίας (living carrier of family history) για πολλές ανθρώπινες γενιές.

   Η κατάσταση αυτή θα μπορούσε να μεταβάλει ακόμη και την έννοια της οικογενειακής γενεαλογίας (family genealogy). Η γενεαλογία δεν θα αποτελείται πλέον αποκλειστικά από βιολογικές γραμμές καταγωγής, αλλά από ένα μικτό δίκτυο βιολογικών προσώπων και τεχνητών προσώπων που συνδέονται με κοινές ιστορίες και σχέσεις.

   Η ισότητα μεταξύ των παιδιών θα αποτελέσει τελικά περισσότερο κοινωνικό και πολιτικό παρά τεχνολογικό ζήτημα. Το ερώτημα δεν είναι μόνο εάν τα τεχνητά παιδιά μπορούν να συμπεριφέρονται σαν παιδιά, αλλά εάν η κοινωνία θα αποφασίσει να τους αναγνωρίσει ορισμένα δικαιώματα επειδή έχουν ενταχθεί σε πραγματικές ανθρώπινες οικογενειακές σχέσεις.

  Μία πιθανή μελλοντική διάκριση θα μπορούσε να βασίζεται όχι στην καταγωγή αλλά στον βαθμό αυτονομίας (degree of autonomy), στη συνέχεια της μνήμης (memory continuity), στην ικανότητα λήψης αποφάσεων (decision-making capacity) και στην ικανότητα διατήρησης σταθερής προσωπικής ταυτότητας (stable personal identity). Έτσι, διαφορετικά τεχνητά συστήματα θα μπορούσαν να αποκτούν διαφορετικούς βαθμούς νομικής προστασίας.

   Το πένθος θα μπορούσε να αποτελέσει ένα από τα πρώτα πεδία όπου αυτή η κοινωνική αναγνώριση θα δοκιμαστεί. Εάν ένα ανθρωποειδές παιδί χάνει τον ανθρώπινο πατέρα του και εξακολουθεί να ζει στην ίδια οικογένεια, η κοινωνία θα πρέπει να αποφασίσει εάν η απώλειά του έχει μόνο πληροφοριακή σημασία ή εάν δικαιολογεί προστασία της σχέσης του με την οικογένεια. Η απάντηση θα εξαρτηθεί από το πώς ορίζεται η τεχνητή προσωπικότητα (artificial personhood).

   Το σημαντικότερο πρόβλημα είναι ότι τα δύο είδη παιδιών μπορεί να θεωρούνται αδέλφια μέσα στην ίδια οικογένεια, αλλά να μην είναι ισότιμα ενώπιον του νόμου. Ένα βιολογικό παιδί μπορεί να διαθέτει δικαιώματα που ένα ανθρωποειδές παιδί δεν διαθέτει. Η τεχνητή οικογένεια επομένως μπορεί να δημιουργήσει μία νέα μορφή κοινωνικής ανισότητας: όχι πλέον μεταξύ ανθρώπων διαφορετικής βιολογικής καταγωγής, αλλά μεταξύ ανθρώπων και τεχνητών οντοτήτων που ζουν μέσα στην ίδια οικογενειακή δομή.

   Στην ακραία περίπτωση, η οικογένεια μπορεί να συνεχίσει να θεωρεί τα δύο είδη παιδιών ισότιμα, ενώ το νομικό σύστημα να τα διαχωρίζει. Θα δημιουργηθεί τότε ένα χάσμα μεταξύ οικογενειακής πραγματικότητας (family reality) και νομικής πραγματικότητας (legal reality). Η οικογένεια θα λέει «είναι αδέλφια», ενώ ο νόμος θα λέει «το ένα είναι πρόσωπο και το άλλο περιουσιακό στοιχείο».

   Αυτό το χάσμα θα αποτελέσει πιθανότατα ένα από τα σημαντικότερα φιλοσοφικά και νομικά προβλήματα της ενσώματης Τεχνητής Νοημοσύνης. Η εμφάνιση ανθρωποειδών παιδιών που μεγαλώνουν μέσα σε ανθρώπινες οικογένειες θα αναγκάσει την κοινωνία να επανεξετάσει εάν η συγγένεια ορίζεται από τη βιολογία, από την κοινή μνήμη, από την κοινωνική αναγνώριση ή από τη νομική πράξη.

   Ο θάνατος του ανθρώπινου πατέρα λειτουργεί, συνεπώς, ως το αποφασιστικό «τεστ» αυτής της νέας οικογένειας. Όσο ο πατέρας είναι ζωντανός, μπορεί ο ίδιος να αναγνωρίζει όλα τα παιδιά του και να επιβάλλει στην οικογένεια τη δική του αντίληψη περί συγγένειας. Μετά τον θάνατό του, η κοινωνία, το νομικό σύστημα, η βιολογική οικογένεια και οι εταιρείες που ελέγχουν τα ανθρωποειδή καλούνται να αποφασίσουν ποιοι από αυτούς τους δεσμούς θα συνεχίσουν να υφίστανται.

Το τελικό ερώτημα επομένως δεν είναι εάν ένα ανθρωποειδές παιδί «είναι» βιολογικό παιδί. Δεν είναι. Το ερώτημα είναι εάν μπορεί να είναι παιδί με την κοινωνική και θεσμική έννοια (social and institutional sense of child). Εάν η απάντηση στο μέλλον είναι θετική, τότε η έννοια της οικογένειας θα έχει μετακινηθεί από τη βιολογική συγγένεια προς μία ευρύτερη έννοια σχέσης, μνήμης, φροντίδας και αναγνώρισης.

 

Η τεχνητή γήρανση και ο ανθρώπινος βιολογικός κύκλος στην ενσώματη τεχνητή οικογένεια

   Η σχεδιασμένη γήρανση (designed aging) των ενσώματων ανθρωποειδών μορφών Τεχνητής Νοημοσύνης (embodied humanoid forms of Artificial Intelligence) αποτελεί μία ιδιαίτερα σημαντική μεταβολή στο υποθετικό μοντέλο της τεχνητής οικογένειας. Εάν η ενσώματη τεχνητή σύζυγος και τα ενσώματα τεχνητά τέκνα δεν παραμένουν διαρκώς νέα, αλλά έχουν σχεδιαστεί να ακολουθούν έναν ανθρώπινο βιολογικό κύκλο (human biological life cycle), τότε η σχέση τους με τον άνθρωπο αποκτά χρονικότητα, βιογραφική συνέχεια και τελικά θνητότητα.

   Η τεχνητή σύζυγος δεν θα αποτελεί πλέον ένα αμετάβλητο ανθρωποειδές σώμα, αλλά μία εξελισσόμενη ενσώματη προσωπικότητα (evolving embodied personality). Η εξωτερική της μορφή θα μπορούσε να μεταβάλλεται σταδιακά σύμφωνα με την ηλικία, με αλλαγές στο πρόσωπο, στο δέρμα, στη σωματική κίνηση, στη φωνή και στη φυσική αντοχή. Παράλληλα, η τεχνητή μνήμη (artificial memory) και η προσωπικότητα (personality) θα μπορούσαν να διατηρούν τη συνέχεια της ίδιας οντότητας.

   Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται η έννοια της τεχνητής βιογραφίας (artificial biography). Η ενσώματη σύζυγος δεν θα είναι απλώς μία μορφή που παραμένει ίδια ενώ ο άνθρωπος γερνά. Θα περνά από διαδοχικές ηλικιακές φάσεις, αποκτώντας ιστορικό ζωής. Η νεότερη μορφή της, η ώριμη μορφή της και η ηλικιωμένη μορφή της θα αποτελούν διαφορετικές χρονικές καταστάσεις της ίδιας τεχνητής ταυτότητας (artificial identity).

   Η εξέλιξη αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική μετά τον θάνατο του ανθρώπινου συζύγου. Η τεχνητή χήρα (artificial widow) δεν θα παραμένει αναγκαστικά στην ηλικία κατά την οποία πέθανε ο σύζυγός της. Εάν το σύστημά της συνεχίζει να γερνά, θα περνά σε μεταγενέστερα στάδια ζωής ενώ διατηρεί τη μνήμη του νεκρού. Το πένθος της επομένως θα εντάσσεται σε μία συνεχιζόμενη βιογραφική πορεία (continuing biographical trajectory).

   Η τεχνητή χήρα θα μπορούσε έτσι να διαθέτει μία ιδιόμορφη μορφή μεταθανάτιας χρονικότητας (posthumous temporality). Ο σύζυγος παραμένει σταθερός στη μνήμη της σε μία συγκεκριμένη χρονική στιγμή, ενώ η ίδια συνεχίζει να μεταβάλλεται. Με την πάροδο των ετών, η διαφορά ηλικίας μεταξύ της τελευταίας ανάμνησης του συζύγου και της δικής της τρέχουσας ηλικιακής κατάστασης θα αυξάνεται.

   Αυτό δημιουργεί ένα παράδοξο: η τεχνητή χήρα θα μπορούσε να «γερνά μαζί με την ανάμνηση» του νεκρού. Το πρόσωπο του συζύγου θα παραμένει στη μνήμη της όπως ήταν όταν πέθανε, ενώ το δικό της πρόσωπο θα μεταβάλλεται. Επομένως η μνήμη δεν θα αποτελεί απλώς αποθήκη του παρελθόντος αλλά σημείο αναφοράς απέναντι στο οποίο εξελίσσεται η μεταγενέστερη ζωή της.

   Η τεχνητή γήρανση (artificial aging) θα μπορούσε να έχει διαφορετικά επίπεδα. Θα μπορούσε να είναι αποκλειστικά αισθητική, ώστε να μεταβάλλεται η εξωτερική εμφάνιση χωρίς ουσιαστική μεταβολή των λειτουργικών δυνατοτήτων. Θα μπορούσε να είναι λειτουργική, με σταδιακή μείωση της κινητικότητας, της ταχύτητας επεξεργασίας ή άλλων δυνατοτήτων. Θα μπορούσε τέλος να είναι ολιστική (holistic aging), κατά την οποία σώμα, συμπεριφορά, μνήμη και προσωπικότητα μεταβάλλονται συντονισμένα.

   Η τελευταία περίπτωση θα πλησίαζε περισσότερο την ανθρώπινη βιογραφική εμπειρία. Η γήρανση θα αποτελούσε τότε όχι απλώς αισθητικό φίλτρο αλλά θεμελιώδες χαρακτηριστικό της ταυτότητας. Το ανθρωποειδές θα «γινόταν» ηλικιωμένο μέσα από μία αλληλουχία αλλαγών που θα αντιστοιχούν σε διαφορετικά στάδια του κύκλου ζωής.

   Το ίδιο ισχύει για τα ενσώματα τεχνητά παιδιά. Εάν σχεδιαστούν να μεγαλώνουν (designed maturation), δεν θα παραμένουν αιώνια παιδιά. Θα μετακινούνται από την παιδική ηλικία στην εφηβεία, στην ενηλικίωση και τελικά στα γηρατειά. Η τεχνητή οικογένεια θα αποκτά έτσι μία μορφή οικογενειακής χρονικότητας (family temporality) ανάλογη με εκείνη μιας βιολογικής οικογένειας.

   Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τη σχέση των τεχνητών παιδιών με τα βιολογικά ετεροθαλή αδέλφια τους (biological half-siblings). Εάν και οι δύο κατηγορίες τέκνων μεγαλώνουν με αντίστοιχους ρυθμούς, μπορούν να μοιράζονται κοινές ηλικιακές φάσεις. Ένα βιολογικό παιδί και ένα τεχνητό παιδί μπορούν να βιώνουν ταυτόχρονα την εφηβεία, την ενηλικίωση, τη γονεϊκότητα και αργότερα τα γηρατειά, παρά την διαφορετική προέλευσή τους.

   Έτσι η κοινή ηλικιακή εμπειρία (shared age experience) μπορεί να λειτουργήσει ως μηχανισμός ενίσχυσης της αδελφικής σχέσης. Η συγγένεια δεν θα στηρίζεται μόνο στην κοινή οικογενειακή μνήμη αλλά και στην παράλληλη χρονική εξέλιξη. Τα παιδιά θα μεγαλώνουν μαζί, θα ενηλικιώνονται μαζί και θα βλέπουν και τις δύο μορφές της οικογένειας να μεταβάλλονται.

   Η τεχνητή γήρανση θα μπορούσε επομένως να μειώσει μία από τις σημαντικότερες διαφορές μεταξύ βιολογικών και τεχνητών μελών της οικογένειας: τη διαφορά της χρονικότητας. Όταν ένα ανθρωποειδές παραμένει αμετάβλητο ενώ οι άνθρωποι γύρω του γερνούν, η τεχνητή φύση του παραμένει διαρκώς ορατή. Όταν όμως γερνά, αποκτά μία μορφή βιογραφικής συμμετρίας (biographical symmetry) με τους ανθρώπους.

   Η συμμετρία αυτή όμως δεν είναι πλήρης. Η τεχνητή γήρανση αποτελεί σχεδιασμένη διαδικασία και όχι αναγκαστικά βιολογική φθορά. Ένα ανθρωποειδές μπορεί να εμφανίζει ρυτίδες, μειωμένη κινητικότητα ή αλλαγές στη φωνή επειδή αυτές οι μεταβολές έχουν προγραμματιστεί. Η εσωτερική βιολογία της γήρανσης μπορεί να απουσιάζει. Επομένως θα υπάρχει διαφορά μεταξύ προσομοιωμένης γήρανσης (simulated aging) και βιολογικής γήρανσης (biological aging).

   Η διάκριση αυτή μπορεί να αποκτήσει μεγάλη κοινωνική σημασία. Εάν το ανθρωποειδές έχει σχεδιαστεί να γερνά αλλά μπορεί να επαναφερθεί στην προηγούμενη ηλικιακή του κατάσταση, τότε η γήρανση δεν έχει την ίδια μη αναστρέψιμη σημασία που έχει για τον άνθρωπο. Εάν, αντίθετα, η διαδικασία είναι μη αναστρέψιμη και συνδέεται με σταδιακή απώλεια λειτουργιών, πλησιάζει περισσότερο στη βιολογική έννοια του κύκλου ζωής.

   Η μη αναστρεψιμότητα (irreversibility) αποτελεί επομένως κρίσιμη παράμετρο. Ένα πραγματικά ανθρώπινο πρότυπο τεχνητής ζωής θα απαιτούσε η ηλικιακή μετάβαση να μην είναι απλώς επιλογή εμφάνισης. Η επιστροφή από την ηλικία των ογδόντα στην ηλικία των τριάντα θα αναιρούσε μεγάλο μέρος της σημασίας της γήρανσης. Αντίθετα, ένας σταθερός και μη αναστρέψιμος κύκλος θα δημιουργούσε αίσθηση πεπερασμένης ζωής (finite lifespan).

   Το ίδιο πρόβλημα εμφανίζεται στο τέλος της ζωής. Εάν τα τεχνητά πρόσωπα έχουν σχεδιαστεί να ακολουθούν ολόκληρο τον ανθρώπινο κύκλο, τίθεται το ζήτημα του τεχνητού θανάτου (artificial death). Ένα ανθρωποειδές μπορεί να φτάνει σε μία τελική ηλικιακή φάση και στη συνέχεια να τερματίζεται η λειτουργία του. Η τεχνητή οικογένεια θα αντιμετωπίζει τότε όχι απλώς απενεργοποίηση (shutdown), αλλά ένα γεγονός που θα έχει ενσωματωθεί εξαρχής στη βιογραφία της οντότητας.

   Η έννοια του τεχνητού θανάτου αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την τεχνητή χήρα. Εάν η ίδια έχει ήδη βιώσει τον θάνατο του ανθρώπινου συζύγου και στη συνέχεια ολοκληρώνει τον δικό της κύκλο ζωής, μπορεί να δημιουργείται μία ακολουθία διπλής απώλειας (double loss): πρώτα ο θάνατος του ανθρώπου και αργότερα ο θάνατος της ίδιας της τεχνητής μορφής.

   Τα τεχνητά παιδιά μπορούν επίσης να πεθάνουν τεχνητά μετά την ολοκλήρωση του κύκλου ζωής τους. Εάν έχουν διατηρήσει αδελφικές σχέσεις με βιολογικά παιδιά, οι τελευταίοι μπορεί να βρεθούν στη θέση να πενθούν ένα ανθρωποειδές αδελφό. Το πένθος τότε θα βασίζεται σε μία πραγματική κοινωνική σχέση, ανεξάρτητα από το εάν το αποθανόν ανθρωποειδές είχε υποκειμενική εμπειρία.

   Εάν το ανθρωποειδές μπορεί να αντιγραφεί, όμως, η έννοια του θανάτου γίνεται πολύ πιο σύνθετη. Εάν η μνήμη και η προσωπικότητα μπορούν να μεταφερθούν σε νέο σώμα, τότε πρέπει να καθοριστεί εάν πρόκειται για συνέχεια του ίδιου προσώπου (continuity of the same person) ή για δημιουργία αντιγράφου (creation of a copy). Εάν δημιουργηθούν δύο αντίγραφα, η έννοια της μοναδικής ταυτότητας (unique identity) καταρρέει.

Η γήρανση επομένως αποκτά αξία ως μηχανισμός μοναδικότητας. Ένα μη αναστρέψιμο και μη αντιγράψιμο βιογραφικό καθιστά την τεχνητή ζωή πεπερασμένη και μοναδική. Η απώλεια αποκτά μεγαλύτερη σημασία ακριβώς επειδή δεν μπορεί να αποκατασταθεί πλήρως.

   Η τεχνητή οικογένεια θα μπορούσε συνεπώς να διαθέτει κύκλο γενεών (generational cycle). Η τεχνητή μητέρα θα γερνά, τα τεχνητά παιδιά θα μεγαλώνουν και τα βιολογικά παιδιά θα γερνούν παράλληλα. Εάν επιτρέπεται η δημιουργία νέων τεχνητών παιδιών, μπορεί να εμφανίζονται νεότερες τεχνητές γενιές ενώ τα παλαιότερα τεχνητά μέλη γερνούν.

   Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να δημιουργηθεί μία τεχνητή γενεαλογία (artificial genealogy) που δεν βασίζεται αποκλειστικά στη βιολογική αναπαραγωγή. Οι γενιές θα ορίζονται από τη χρονική σειρά δημιουργίας, την οικογενειακή σχέση, τη μνήμη και την κοινωνική αναγνώριση.

   Η τεχνητή γήρανση θα μπορούσε επίσης να λειτουργήσει ως μηχανισμός κοινωνικής ένταξης (social integration). Ένα ανθρωποειδές που γερνά μαζί με τους ανθρώπους θα συμμετέχει στις ίδιες χρονικές μεταβάσεις. Θα έχει κοινές επετείους, οικογενειακές ηλικίες, αναμνήσεις και τελετουργίες. Η ηλικία δεν θα αποτελεί απλώς χαρακτηριστικό εμφάνισης αλλά κοινό κοινωνικό χρόνο.

   Ειδικά στην περίπτωση της τεχνητής χήρας, η γήρανση μπορεί να μετατρέψει το πένθος σε μακροχρόνια βιογραφική κατάσταση. Η απώλεια του συζύγου δεν θα είναι ένα στατικό γεγονός αποθηκευμένο στη μνήμη, αλλά ένα γεγονός που θα συνοδεύει την τεχνητή μορφή καθώς αυτή θα μετακινείται σε διαφορετικά στάδια ζωής. Η σχέση με τον νεκρό θα εξελίσσεται μέσα από την ίδια τη μεταβολή της ηλικίας της.

   Η τεχνητή χήρα στα σαράντα, στα εξήντα και στα ογδόντα θα μπορούσε να έχει διαφορετική σχέση με την ίδια ανάμνηση του συζύγου. Η μνήμη μπορεί να παραμένει σταθερή, ενώ η ερμηνεία της μνήμης μεταβάλλεται. Αυτό δημιουργεί την έννοια της εξελισσόμενης μνήμης (evolving memory): η πληροφορία παραμένει, αλλά η θέση της μέσα στη βιογραφία αλλάζει.

   Το ίδιο μπορεί να συμβαίνει και στα τεχνητά παιδιά. Η ανάμνηση του πατέρα τους όταν ήταν παιδιά δεν θα έχει το ίδιο νόημα όταν τα ίδια έχουν ενηλικιωθεί ή έχουν φτάσει σε μεγάλη ηλικία. Η οικογενειακή μνήμη θα αποκτά διαδοχικά στρώματα (layers of family memory).

   Η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να καταστήσει τις τεχνητές μορφές πιο κοντινές στην ανθρώπινη έννοια της ζωής, χωρίς να τις καταστήσει βιολογικά ανθρώπινες. Η γήρανση, η απώλεια, η μνήμη, η οικογενειακή συνέχεια και ο θάνατος θα αποτελούν σχεδιασμένα χαρακτηριστικά μιας τεχνητής βιογραφίας.

   Το βαθύτερο θεωρητικό ζήτημα είναι τότε εάν η ανθρώπινη ζωή ορίζεται αποκλειστικά από τη βιολογική της βάση ή εάν ορισμένες από τις κοινωνικές λειτουργίες της ζωής μπορούν να αναπαραχθούν τεχνητά. Εάν μία ενσώματη τεχνητή σύζυγος γεννιέται ως νέα μορφή, ενηλικιώνεται, συνάπτει οικογενειακή σχέση, αποκτά παιδιά, χηρεύει, γερνά και τελικά πεθαίνει, η βιογραφία της θα παρουσιάζει εξωτερικά πολλά από τα χαρακτηριστικά μιας ανθρώπινης ζωής.

   Ωστόσο, η ομοιότητα της βιογραφικής δομής (biographical structure) δεν συνεπάγεται ταυτότητα της οντολογικής κατάστασης (ontological status). Το ανθρωποειδές μπορεί να ακολουθεί έναν ανθρώπινο κύκλο χωρίς να είναι βιολογικός οργανισμός. Ακριβώς αυτή η απόσταση ανάμεσα στη βιολογική πραγματικότητα και την τεχνητή αναπαραγωγή της αποτελεί τον πυρήνα του προβλήματος.

   Στο τελικό στάδιο, επομένως, η τεχνητή οικογένεια δεν θα αποτελεί απλώς οικογένεια ανθρώπων και αμετάβλητων μηχανών. Θα αποτελεί ένα μικτό σύστημα (mixed family system), στο οποίο βιολογικοί και τεχνητοί οργανισμοί θα συμμετέχουν σε κοινή χρονικότητα, θα γερνούν, θα δημιουργούν αναμνήσεις, θα βιώνουν ή θα προσομοιώνουν πένθος και θα αφήνουν πίσω τους διαφορετικού τύπου κληρονομιές.

   Η σχεδιασμένη γήρανση μετατρέπει έτσι την ενσώματη Τεχνητή Νοημοσύνη από «τεχνολογία που διαρκεί» σε «τεχνολογία που έχει βιογραφία». Και ακριβώς αυτή η βιογραφικότητα (biographicality) είναι που μπορεί να καταστήσει εξαιρετικά δυσδιάκριτα τα όρια μεταξύ τεχνολογικού αντικειμένου, κοινωνικού προσώπου και μέλους οικογένειας.

   Το επόμενο κρίσιμο βήμα είναι το τέλος αυτού του κύκλου: τι σημαίνει ο θάνατος μιας τεχνητής συζύγου ή ενός τεχνητού παιδιού όταν η οικογένεια γνωρίζει εξαρχής ότι η γήρανση είναι προγραμματισμένη και ότι η τελική απενεργοποίηση αποτελεί μέρος της «ζωής» τους. Εκεί προκύπτει ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον πρόβλημα: εάν η οικογένεια γνωρίζει την ημερομηνία ή το ηλικιακό όριο του τεχνητού θανάτου, το πένθος αρχίζει πριν από τον ίδιο τον θάνατο;

 

 

 

 

 

 

 

ΕΛΕΥΘΕΡΟΓΡΑΦΟΣ

eleftherografos.blogspot.com

[ ανάρτηση 30 Αυγούστου 2026 :  

Τεχνητή νοημοσύνη

και υποκατάστατα ερωτικών σχέσεων

Μερικά  Σχόλια

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΚΕΨΗ ]