Γιώργου Θεοτοκά
«Το παιχνίδι της
τρέλλας και της φρονιμάδας»
Εταιρεία Ελληνικού Θεάτρου
θίασος Τζαβαλά Καρούσου – Μιράντας
παράσταση 1947
Θεατρογραφικά
Η
κωμωδία σε τέσσερις πράξεις του Γιώργου Θεοτοκά «Το παιχνίδι της τρέλας και της
φρονιμάδας» παραστάθηκε το πρώτον την θερινή θεατρική περίοδο του 1947 στο
θέατρο Μακέδου από τον θίασο «Εταιρεία Ελληνικού Θεάτρου» (Τζαβαλά Καρούσου-Μιράντας)
σε σκηνοθεσία Σωκράτη Καραντινού.
Εταιρεία Ελληνικού Θεάτρου
— Ένα σοβαρό θεατρικό συγκρότημα,
« Η Εταιρία του Ελληνικού Θεάτρου», με τον Καρούζο και με τη Μιράντα, με σκηνοθέτες
τον Σωκράτη Καραντινό και τον Πέλο Κατσέλη και με σκηνογράφο τον Σπ. Βασιλείου,
εγκαταστάθηκε στο θέατρο Μακέδου.
— Γιά πρώτο έργο ανέβασε
την ωραία κωμωδία του Γιώργου Θεοτοκά, το «Παιχνίδι της φρονιμάδας και της τρέλλας»,
που είναι εμπνευσμένη απ’ το γνωστό δημοτικό τραγούδι του Μαυριανού και της αδερφής
του.
— Στο έργο του κ. Θεοτοκά,
αντίθετα απ' τον μύθο, νικά στο τέλος η «τρέλλα» κ' η Αρετή ερωτεύεται τον Κύρ
- Ανδρόνικο.
Η «Εταιρία Ελληνικού Θεάτρου» θεωρεί καθήκον της
να δώσει, στο δραματολόγιό της, πρωτεύουσα θέση στα έργα των σημερινών Ελλήνων
συγγραφέων.
περ.
«Ελεύθερα Γράμματα», Αθήνα, Περίοδος Β΄, αριθ. 1, 15 Ιουνίου 1947, στήλη: Μικρά
Θεατρικά Νέα, σ. 23.
/ επιλεγέντα αποσπάσματα από
θεατρική κριτική του Μανώλη Σκουλούδη:
{ Η σκηνοθετική δουλειά του Σωκράτη
Καραντινού, παρόλο που έδειξε απόλυτη κατανόηση του κειμένου, ωστόσο το αδίκησε
αρκετά με την ιδιότυπη και μονομερή προσκόλλησή της στην ανάδειξη του καθαρού
λόγου του, που έγινε σε βάρος της σφιχτοδεμένης εκφραστικής κίνησης και δράσης
των προσώπων του έργου μέσα στο σκηνικό χώρο.
Οι ηθοποιοί εκτός από τον Καρούσο (κυρ-Αντρόνικος) και την Μιράντα
(Αρετή), που μας χάρισαν υποκριτικές σκηνές γεμάτες δροσιά και πνεύμα, πρέπει
να σημειώσω εδώ την εξαίρετη εργασία και απόδοση των Γ. Βλαχοπούλου (δούκας
Παροναξίας), Α. Παϊτατζή (αξέχαστη Ποθούλα στήν «Τρισεύγενη» και τώρα έξοχη
Μαρουλίνα), και των Μαρίνου, Νέζου, Μοούχλη, Καπλάνη, Μ. Γιαννίδη, Ε.
Ευαγγελίδη και Α. Ραυτοπούλου, στους υπόλοιπους ρόλους.
Ήρωας της παράστασης, ο Σπύρος Βασιλείου
έδωσε μπορώ να πω την ιδεωδέστερη, αισθητικώτερη και πνευματικώτερη
σκηνογραφική λύση στο παρουοίασμα ενός κειμένου που το κατάλαβε απόλυτα και
δούλεψε για την ανάδειξή του δημιουργικώτατα. }
/ - πηγή:
περ. «Ελεύθερα Γράμματα», Περίοδος Β’, αριθ. 2, 1 Ιουλίου 1947, στήλη: Θέατρο,
συντάκτης: Μανώλης Σκουλούδης, (σ. 43).
Το
θεατρικό κείμενο εκδόθηκε στα 1947 από τις εκδ. Ίκαρος.
1947:
Γιώργος Θεοτοκάς, «Το παιχνίδι της τρέλας και της φρονιμάδας / Το κάστρο της
Ωριάς», Ίκαρος, Αθήνα, (θεατρικά)
(έκδοση)
Θεατρικό της Γαλάτειας Καζαντζάκη (1919)
με αφόρμηση το ίδιο δημοτικό
τραγούδι
1919:
Γαλάτεια Καζαντζάκη, «Ο Άρχοντας, ο Μαυριανός και η αδερφή του», Αθήνα,
(θεατρικό) (έκδοση)
/ -
a.) To
έμμετρο δράμα της Γαλάτειας Καζαντζάκη «Ο Άρχοντας, ο Μαυριανός και η αδερφή
του» εκδόθηκε στην Αθήνα στα 1919.
Η υπόθεση στηρίζεται στο δημοτικό τραγούδι
(παραλογή) «Του Μαυριανού και της αδερφής του».
/ - b.) Για την υπόθεση του δράματος δες,
μεταξύ άλλων, την αναρτημένη στο διαδίκτο εγγραφή με τον τίτλο του έργου και
της συγγραφέως από το Τμήμα Θεάτρου, Σχολή Καλών Τεχνών, Α.Π.Θ.
/ - c.) Δες επίσης, μεταξύ άλλων, στην
εργοβιογραφική μελέτη της Βαρβάρας Γεωργοπούλου «Γυναικείες διαδρομές: Η Γαλάτεια
Καζαντζάκη και το θέατρο», Αιγόκερως, Αθήνα, (2011), - ιδίως στο τμήμα της
μελέτης: «Δραματουργία – Η δυναμική οικειοποίηση της παράδοσης», όπου παρουσιάζει το συγκεκριμένο θεατρικό.
/ - d.) Επιλεγέντα αποσπάσματα από την
κριτική του Ηλία Βουτιερίδη:
{
Ο ΑΡΧΟΝΤΑΣ ΜΑΥΡΙΑΝΟΣ Κ’ Η ΑΔΕΡΦΗ ΤΟΥ.
(Δράμα της Κας Γαλάτειας Ν. Καζαντζάκη)
Είναι κάμποσα χρόνια που Έλληνες δραματογράφοι αρχίσανε να ζητάνε τα
δραματικά θέματά τους στην παράδοση και στο δημοτικό τραγούδι.
Ο
Αργύρης Εφταλιώτης έκαμε την αρχή με το «Βρυκόλακα» [:«Ο Βουρκόλακας», 1900,
δράμα] κι ακολούθησε ο υποφαινόμενος [:Ηλίας Βουτιερίδης] με «Το Γεφύρι της
Άρτας», που δημοσιεύτηκε στο «Νουμά» του
1905.
Ο κ. Παντελής Χόρν με το «Ανεχτίμητο» (1907),
ο κ. Νίκος Καζαντζάκης με τον «Πρωτομάστορα» (1909), (γραμμένα και τα δυό αυτά
έργα επάνω στην παράδοση του Γεφυριού της Άρτας) και δυό-τρείς άλλοι ακόμη, που
ξέφυγαν όμως αρκετά από την παράδοση, ως που φτάνουμε στη «Ροδόπη» [1913] του
κ. Νίκου Ποριώτη, τραγωδία γραμμένη επάνω στο δημοτικό τραγούδι «Ο Μαυριανός κ’
η αδερφή του» ή «Το Στοίχημα του Μαυριανού και του Βασιλιά».
Στο ίδιο αυτό (δημοτικό) τραγούδι έχει την αρχή του και το καινούργιο
δράμα της κυρίας Γαλάτειας Καζαντζάκη.
Η
υπόθεοη του τραγουδιού είνε απλή.
Ο
Μαυριανός παίνευε την αδερφή του, ότι δεν μπορεί άντρας να την ξεγελάση κ’
επάνω σε τούτο εστοιχημάτισε με το Βασιλιά, που υποστήριξεν ότι αυτός θα την
ξεγελάση αλλοιώς να χάνη το θρόνο του. αν όμως κέρδιζε το στοίχημα
θα ‘κοβε το κεφάλι του Μαυριανού.
Ο
Βασιλιάς έκαμεν ό,τι μπορούοε για να ξεναπλανέψη την κόρη. χρησιμοποίησε
δώρα και μάγια μά δεν το κατάφερε. Η κόρη θέλοντας μάλιστα να ρεζιλέψη το
βασιλιά έβαλε στη θέση της τη νύχτα μιά σκλάβα της και κοιμήθηκε μαζί του. Όταν ο βασιλιάς το πρωϊ θέλησε να δείξη στους
άρχοντες και κριτάδες ότι κέρδισε το στοίχημά του, παρουσίασε μιά πλεξούδα της
κόρης, που την είχε κόψει κρυφά τη νύχτα. Αμέσως όμως φάνηκεν η αλήθεια κ’ έτσι
ο βασιλιάς έχασε το θρόνο του.
Ο
κ. (Νίκος) Ποριώτης, γράφοντας τη «Ροδόπη», έμεινε πιστός στην παράδοση. Έβαλε
στο έργο του αρκετά δραματικά επεισόδια, δικά του όλως διόλου εφευρήματα,
άπλωσε την υπόθεση, μα δεν παράλλαξε την αρχική και κύρια μορφή του μύθου.
Κράτησε ό,τι είναι το σπουδαιότερο χαρακτηριστικό. Την τιμή της κόρης.
Η κυρία Καζαντζάκη όμως άλλαξε πολύ σημαντικά
την υπόθεση. Παρουσιάζει το Βασιλιά ή τον Άρχοντα, όπως τόνε λέει, αγαπητικό πιά
της κόρης, με κρυφοσυναντήματα και μ’ ερωτική επιτυχία ολοκληρωτική. Κρύβει
όμως από το Μαυριανό την αλήθεια. του λέει πως η τιμιώτερη γυναίκα
του κόσμου ειν’ η αδερφή του. κ’ έτσι ο Μαυριανός κερδίζει το
στοίχημα, σκοτώνει το βασιλιά, ενώ η αδερφή στο σκληρό τούτο τέλος του
αγαπημένου της φωνάζει τα λόγια, που κλειούν το δράμα:
«
Εγώ τον αγαπούσα, αλλοίμονο μου !
‘Ολη σ’ αυτόν είχα δοθή κι ακόμα
ο γήσκιος του δέ σβύστη στην αυλή μας !»
Είναι φανερή η θέληση της κυρίας Καζαντζάκη να παρουσιάση τη γυναίκα
τέτοια:
« Του θηλυκού η καρδιά, το ξέρομε όλοι
περβόλι ‘ναι που ανοίγει στον καθένα,
σώνει να κρούσει, με πουγγί γεμάτο.»
Δηλαδή
αδύναμη ν’ αντισταθή στη λάμψη του χρυσαφιού, κι αν θέλετε και στον έρωτα.
Το (δημοτικό) τραγούδι του Μαυριανού θέλει να
παινέψη την τιμή της κόρης τη φυσικά ριζωμένη στην ψυχή της, την πεποίθηση του
αδερφού στην αρετή της αδερφής του, την υπερηφάνεια της γενιάς και συνάμα να
δείξη πως παιδεύεται ένας παινεψάρης, που δέ σέβεται την παρθενική αρετή.
Η
κυρία Καζαντζάκη παραμορφώνοντας την υπόθεση, έδιωξεν απ’ αυτή κι όλη την
ποιητικότητα, που έχει, κ’ έπλασεν ένα μύθο κοινό, αψυχολόγητο κι’ αρκετά μελοδραματικό.
Ενώ στο δημοτικό τραγούδι ο αδερφός (:Μαυριανός) διαλαλεί περήφανος την πεποίθησή του στην αρετή της
αδερφής του, η κυρία Καζαντζάκη μας τον παρουσιάζει να φυλάη την τιμή της
αδερφής με το σπαθί ξεγυμνωμένο.
Το λιγοπρόσωπο δράμα της κυρίας Καζαντζάκη
δεν έχει δράση σχεδόν καθόλου· με την αλλαγή, που έγινε στην υπόθεση, χάνεται
το δραματικό ενδιαφέρον, πλοκή δεν υπάρχει και για τούτο τα πρόσωπα μιλούν πάρα
πολύ· είναι δράμα όλως διόλου ομιλίας μόνο. Κι ο διάλογος όμως αυτός, συχνά δεν
είναι φυσικός,. πολλές φορές τα πρόσωπα δέ μιλούνε σαν άνθρωποι
πραγματικοί· ακόμη μέσα στα λόγια τους και την υπόστασή τους υπάρχει πολύ από
το συγγραφέα· και θα ‘λεγε κανένας ότι όλοι στοχάζονται κ’ ενεργούν σαν ένας
μόνο άνθρωπος.
Βαριά ακόμη στολίδια του έργου είναι οι πολλές παρομοιώσεις και μεταφορές· κανένας άνθρωπος, μ’ όσο κι αν είναι ποιητικό
πλάσμα, δεν μπορεί να μιλά με τέτοιο τρόπο και με τόση χρησιμοποίηση λυρισμού.
Ο λυρισμός είναι βέβαια στοιχείον απαραίτητο για ένα δράμα ποιητικό οπωσδήποτε,
μά οχι ο λυρισμός που βασίζεται στις παρομοίωσες, στις μεταφορές και τα
παρόμοια τεχνάσματα· για τούτο υπάρχουν στο έργο αυτό και πολλές περίοδες, που
πιάνουν 8 και 10 και 11 στίχους.
Η
γλώσσα χρησιμοποιημένη με πολλή προσοχή· σ’ αρκετές μεριές είναι βαλμένες ιδιωματικές λέξεις με
επιτυχία μεγάλη κ’ έτσι κάνουν τη φράση τέλεια ποιητική· της δίνουν δύναμη και παραστατικότητα
ξεχωριστή.
Ο
εντεκασύλλαβος στίχος σε λιγοστές μεριές καλογραμμένος. συχνά είναι
φανερή η κακή σύνθεσή του. Υπάρχουνε χασμωδίες ασυχώρετες κι’ ανυπόφορες και
μετρικά λάθη τέτοια, που να υποψιάζεται κανένας μήπως απουσιάζει από την
ποιήτρια το μουσικό αίσθημα.
ΗΛ. Π.
ΒΟΥΤΙΕΡΙΔΗΣ }
/ - πηγή d.: περ. «Πυρσός», τ. 17-18, Γεννάρης-Φλεβάρης 1919, στήλη: Κριτικά
Σημειώματα, άρθρο: «Ο Άρχοντας Μαυριανός κ’ η αδερφή του», συντάκτης: Ηλίας Π. Βουτιερίδης, (σ. 83-85).
/ - e.) αποσπάσματα από βιβλιοκριτική στο
περ. «Νέοι»:
{ « Όσο κι αν η τραγωδία της κυρίας Καζαντζάκη έχη πολλές
ομοιότητες με τη «Ροδόπη» του κ. Νίκου Ποριώτη στη γενική να πούμε επεξεργασία
του ίδιου θέματος, δέ διστάζουμε να ομολογήσουμε ανεπιφύλαχτα πως ως σύνολον
μας δίνει μεγαλύτερην ικανοποίηση. Δεν
είναι άλλως τε λίγο το ότι κατώρθωσε η κα Καζαντζάκη να απαλλάξη την τραγωδία
της από ένα σωρό άκαιρες φλυαρίες, που όσο κι’ αν είναι θελκτικά ειπωμένες,
κόβουν επικίνδυνα και χωρίς ουσιώδη λόγο την ενότητα του αρχικού θέματος της
«Ροδόπης».
Με δυό λόγια, η τραγωδία της κυρίας
Καζαντζάκη, στο πείσμα όλων εκείνων που την ειρωνεύτηκαν χωρίς και να
προβάλουνε κανένα σοβαρό επιχείρημα, παίρνει μονάχη της τη θέση που της αξίζει
ανάμεσα στο «Βρυκόλακα» του Αργύρη Εφταλιώτη και τον «Πρωτομάστορα» του Πέτρου
Ψηλορείτη (:Νίκου Καζαντζάκη).»
/ - πηγή e.: περ. «Νέοι», Αθήναι, Έτος Α΄,
αριθ. 1, Μάρτιος 1919, στήλη: Νέα Βιβλία, συντάκτης: Γιάννης Κοκκινάκης, σ. 24.
ΕΛΕΥΘΕΡΟΓΡΑΦΟΣ
[ ανάρτηση 19 Απριλίου 2025 :
Γιώργου
Θεοτοκά
«
Το παιχνίδι της τρέλλας και της φρονιμάδας »
Εταιρεία
Ελληνικού Θεάτρου
θίασος
Τζαβαλά Καρούσου – Μιράντας
παράσταση
1947
Θεατρογραφικά ]
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου