Αριμάσπεια η αναφορά στον Ηρόδοτο και σε άλλες πηγές Αρχαιογνωσία

 

Αριμάσπεια

η αναφορά στον Ηρόδοτο

και σε άλλες πηγές

Αρχαιογνωσία

 

 

 

 

Το έπος Αριμάσπεια.

   Ο συγγραφέας της «Αριμάσπειας» ήταν ο Αριστέας ο Προκοννήσιος, αρχαίος Έλληνας ποιητής και θρησκευτικός οραματιστής, ο οποίος έζησε πιθανότατα τον 7ο αιώνα π.Χ.

   Η Αριμάσπεια ήταν ένα επικό ποίημα, γραμμένο σε εξάμετρους στίχους, το οποίο δεν σώζεται σήμερα. Το περιεχόμενό του είναι γνωστό κυρίως από μεταγενέστερες μαρτυρίες, ιδίως από τον Ηρόδοτο (Ιστορίαι, 4.13–16).

   Σύμφωνα με τις αρχαίες πηγές, το ποίημα περιέγραφε έναν μυθικό λαό, τους Αριμάσπους, που κατοικούσαν στις βόρειες, μακρινές περιοχές της οικουμένης. Οι Αρίμασποι παρουσιάζονταν ως μονόφθαλμοι πολεμιστές, οι οποίοι πολεμούσαν τους γρύπες, μυθικά πλάσματα που φύλαγαν τον χρυσό.

   Η αφήγηση περιλάμβανε επίσης τους Υπερβόρειους και άλλους μυθικούς λαούς των βόρειων περιοχών.

 

   Οι αρχαίες πηγές

Στράβων, Γεωγραφικά 1.2.10 και 13.1.16: αναφέρεται στον Αριστέα και στην παράδοση που συνδέεται με τις περιπλανήσεις του.

1. Στράβων, Γεωγραφικά 1.2.10

Πρωτότυπο κείμενο

τάχα δὲ καὶ τοὺς μονομμάτους Κύκλωπας ἐκ τῆς Σκυθικῆς ἱστορίας μετενήνοχε· τοιούτους γάρ τινας τοὺς Ἀριμασπούς φασιν, οὓς ἐν τοῖς Ἀριμασπείοις ἔπεσιν ἐνδέδωκεν Ἀριστέας ὁ Προκοννήσιος.

Μετάφραση στα νέα ελληνικά

«Ίσως, επίσης, [ο Όμηρος] να μετέφερε τους μονόφθαλμους Κύκλωπες από τη σκυθική παράδοση· γιατί λένε ότι και οι Αριμάσποι είναι κάπως έτσι, τους οποίους ο Αριστέας ο Προκοννήσιος παρουσίασε στα ποιήματά του που ονομάζονται Αριμάσπεια.»

   Το χωρίο έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή ο Στράβων συνδέει την παράδοση των Κυκλώπων με τις διηγήσεις για τους Αριμάσπους, όπως αυτές παραδίδονταν στο χαμένο επικό έργο του Αριστέα.

2. Στράβων, Γεωγραφικά 13.1.16

Πρωτότυπο κείμενο

Ἐν δὲ τῷ παράπλῳ τῷ ἀπὸ Παρίου εἰς Πρίαπον ἥ τε παλαιὰ Προκόννησός ἐστι καὶ ἡ νῦν Προκόννησος, […] ἐντεῦθέν ἐστιν Ἀριστέας ὁ ποιητὴς τῶν Ἀριμασπείων καλουμένων ἐπῶν, ἀνὴρ γόης εἴ τις ἄλλος.

   Μετάφραση στα νέα ελληνικά

«Κατά μήκος της θαλάσσιας διαδρομής από το Πάριο προς την Πρίαπο βρίσκονται η παλαιά Προκόννησος και η σημερινή Προκόννησος. […] Από εδώ καταγόταν ο Αριστέας, ο ποιητής των λεγόμενων Αριμάσπειων επών, άνθρωπος που ήταν απατεώνας ή γόης όσο λίγοι άλλοι».

   Η λέξη «γόης» χρειάζεται προσοχή: μπορεί να σημαίνει τον μάγο ή τον άνθρωπο που ασκεί μαγικές πρακτικές, αλλά και τον αγύρτη ή τον απατεώνα. Η ακριβής απόχρωση εξαρτάται από το πλαίσιο. Εδώ ο Στράβων εκφράζει σαφώς δυσπιστία απέναντι στην παράδοση που περιβάλλει τον Αριστέα.

. Τι μας προσφέρουν τα δύο χωρία;

1.2.10: μαρτυρεί ότι ο Αριστέας παρουσίασε τους Αριμάσπους στα Αριμάσπεια και συνδέει τη μορφή τους με την παράδοση των μονόφθαλμων Κυκλώπων.

13.1.16: επιβεβαιώνει την καταγωγή του Αριστέα από την Προκόννησο και διασώζει τον επικριτικό χαρακτηρισμό του από τον Στράβωνα.

Πλίνιος ο Πρεσβύτερος, Naturalis Historia 7.174: μνημονεύει τον Αριστέα και τις θαυμαστές παραδόσεις γύρω από το πρόσωπό του.

Παυσανίας, Ἑλλάδος Περιήγησις 1.24.6 και 5.7.9: αναφέρεται στον Αριστέα και στην παράδοση για τους Αριμάσπους  (Αριμασπούς).

Αύλος Γέλλιος, Noctes Atticae 9.4: περιλαμβάνει σχετική μαρτυρία για τον Αριστέα.

Σούδα, λήμμα «Ἀριστέας» (Α 3900): αναφέρει την Αριμάσπεια ως ποίημα σε τρία βιβλία και συνοψίζει το περιεχόμενό της.

  από το λεξικό Σούδα ή Σουίδα

. Αρχαίο ελληνικό κείμενο

«Ἀριστέας, Δημοχάριδος ἢ Καυστροβίου, Προικοννήσιος, ἐποποιός· τὰ Ἀριμάσπεια καλούμενα ἔπη· ἔστι δὲ ἱστορία τῶν Ὑπερβορέων Ἀριμασπῶν, βιβλία γʹ. τούτου φασὶ τὴν ψυχὴν, ὅταν ἐβούλετο, ἐξιέναι καὶ ἐπανιέναι πάλιν. γέγονε δὲ κατὰ Κροῖσον καὶ Κῦρον, Ὀλυμπιάδι νʹ. ἔγραψε δὲ οὗτος καὶ καταλογάδην Θεογονίαν εἰς ἔπη αʹ.»

Πηγή: Σούδα, λήμμα Ἀριστέας, α 3900· ηλεκτρονική έκδοση Suda On Line.

. Μετάφραση στη νέα ελληνική

   Ο Αριστέας, γιος του Δημοχάρη ή του Καυστροβίου, από την Προκόννησο, ήταν επικός ποιητής. Έγραψε τα ποιήματα που ονομάζονται Αριμάσπεια. Πρόκειται για αφήγηση σχετικά με τους Υπερβόρειους Αριμάσπους, σε τρία βιβλία.

Λένε ότι η ψυχή του, όποτε το επιθυμούσε, έβγαινε από το σώμα του και επέστρεφε πάλι.

   Έζησε την εποχή του Κροίσου και του Κύρου, κατά την πεντηκοστή Ολυμπιάδα.

   Έγραψε επίσης και μια Θεογονία σε πεζό λόγο, έκτασης χιλίων στίχων.

. Δύο διευκρινίσεις

- «ἱστορία τῶν Ὑπερβορέων Ἀριμασπῶν»:

η διατύπωση αποδίδει συνοπτικά το περιεχόμενο της Αριμάσπειας. Δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ιστορία με τη νεότερη έννοια της τεκμηριωμένης ιστοριογραφίας· μπορεί να σημαίνει αφήγηση ή περιγραφή των μυθικών αυτών λαών.

- «καταλογάδην Θεογονίαν εἰς ἔπη αʹ»:

το καταλογάδην σημαίνει «σε πεζό λόγο», ενώ το «εἰς ἔπη αʹ» δηλώνει έκταση χιλίων στίχων. Η διατύπωση αναφέρεται στη Θεογονία και όχι στην Αριμάσπεια.

   Η μαρτυρία της Σούδας είναι σημαντική για την παράδοση σχετικά με τον Αριστέα και το έργο του, αλλά αποτελεί βυζαντινή λεξικογραφική μαρτυρία, όχι σύγχρονη του ποιητή πηγή.

Διονύσιος Αλικαρνασσεύς, Περὶ Θουκυδίδου 23: αναφέρεται στο ζήτημα της πατρότητας του έργου.

 

   Βασική πηγή για την ανασύνθεση της υπόθεσης παραμένει ο Ηρόδοτος, 4.13–16, ενώ οι υπόλοιπες μαρτυρίες λειτουργούν συμπληρωματικά

   Τα χωρία του Ηροδότου που αναφέρονται στην Αριμάσπεια

Ηρόδοτος, Ιστορίαι Δ΄, 13

Αρχαίο κείμενο

   ἔφη δὲ Ἀριστέης ὁ Καϋστροβίου ἀνὴρ Προκοννήσιος ποιέων ἔπεα, ἀπικέσθαι ἐς Ἰσσηδόνας φοιβόλαμπτος γενόμενος, Ἰσσηδόνων δὲ ὑπεροικέειν Ἀριμασποὺς ἄνδρας μουνοφθάλμους ὕπερ δὲ τούτων τοὺς χρυσοφύλακας γρῦπας, τούτων δὲ τοὺς Ὑπερβορέους κατήκοντας ἐπὶ θάλασσαν.

   τούτους ὦν πάντας πλὴν Ὑπερβορέων, ἀρξάντων Ἀριμασπῶν, αἰεὶ τοῖσι πλησιοχώροισι ἐπιτίθεσθαι, καὶ ὑπὸ μὲν Ἀριμασπῶν ἐξωθέεσθαι ἐκ τῆς χώρης Ἰσσηδόνας, ὑπὸ δὲ Ἰσσηδόνων Σκύθας, Κιμμερίους δὲ οἰκέοντας ἐπὶ τῇ νοτίῃ θαλάσσῃ ὑπὸ Σκυθέων πιεζομένους ἐκλείπειν τὴν χώρην. οὕτω οὐδὲ οὗτος συμφέρεται περὶ τῆς χώρης ταύτης Σκύθῃσι.

Μετάφραση στα νέα ελληνικά

   Ο Αριστέας, ο γιος του Καυστροβίου, από την Προκόννησο, γράφοντας επική ποίηση, έλεγε ότι, αφού καταλήφθηκε από τον Φοίβο, έφτασε στους Ισσηδόνες.

   Πέρα από τους Ισσηδόνες κατοικούν οι Αριμασποί, άνθρωποι με ένα μάτι· πέρα από αυτούς βρίσκονται οι γρύπες που φυλάσσουν τον χρυσό, και πέρα από αυτούς οι Υπερβόρειοι, η χώρα των οποίων εκτείνεται έως τη θάλασσα.

   Όλοι αυτοί, λοιπόν, εκτός από τους Υπερβόρειους, αρχίζοντας από τους Αριμασπούς, επιτίθενται διαρκώς στους γειτονικούς λαούς. Οι Ισσηδόνες εκδιώχθηκαν από τη χώρα τους από τους Αριμασπούς, οι Σκύθες από τους Ισσηδόνες, ενώ οι Κιμμέριοι, που κατοικούσαν κοντά στη νότια θάλασσα, πιεζόμενοι από τους Σκύθες, εγκατέλειψαν τη χώρα τους. Έτσι, λοιπόν, ούτε αυτή η αφήγηση συμφωνεί με όσα λένε οι Σκύθες για την περιοχή αυτή.

Ηρόδοτος, Ιστορίαι Δ΄, 14

Αρχαίο κείμενο

   καὶ ὅθεν μὲν ἦν Ἀριστέης ὁ ταῦτα εἴπας, εἴρηκα, τὸν δὲ περὶ αὐτοῦ ἤκουον λόγον ἐν Προκοννήσῳ καί Κυζίκῳ, λέξω. Ἀριστέην γὰρ λέγουσι, ἐόντα τῶν ἀστῶν οὐδενὸς γένος ὑποδεέστερον, ἐσελθόντα ἐς κναφήιον ἐν Προκοννήσῳ ἀποθανεῖν, καὶ τὸν κναφέα κατακληίσαντα τὸ ἐργαστήριον οἴχεσθαι ἀγγελέοντα τοῖσι προσήκουσι τῷ νεκρῷ.

   ἐσκεδασμένου δὲ ἤδη τοῦ λόγου ἀνὰ τὴν πόλιν ὡς τεθνεὼς εἴη ὁ Ἀριστέης, ἐς ἀμφισβασίας τοῖσι λέγουσι ἀπικνέεσθαι ἄνδρα Κυζικηνὸν ἥκοντα ἐξ Ἀρτάκης πόλιος, φάντα συντυχεῖν τε οἱ ἰόντι ἐπὶ Κυζίκου καὶ ἐς λόγους ἀπικέσθαι. καὶ τοῦτον μὲν ἐντεταμένως ἀμφισβατέειν, τοὺς δὲ προσήκοντας τῷ νεκρῷ ἐπὶ τὸ κναφήιον παρεῖναι ἔχοντας τὰ πρόσφορα ὡς ἀναιρησομένους·

   ἀνοιχθέντος δὲ τοῦ οἰκήματος οὔτε τεθνεῶτα οὔτε ζῶντα φαίνεσθαι Ἀριστέην. μετὰ δὲ ἑβδόμῳ ἔτει φανέντα αὐτὸν ἐς Προκόννησον ποιῆσαι τὰ ἔπεα ταῦτα τὰ νῦν ὑπ’ Ἑλλήνων Ἀριμάσπεα καλέεται, ποιήσαντα δὲ ἀφανισθῆναι τὸ δεύτερον.

Μετάφραση στα νέα ελληνικά

    Από πού καταγόταν ο Αριστέας που είπε αυτά, το έχω ήδη αναφέρει. Θα διηγηθώ τώρα όσα άκουσα γι’ αυτόν στην Προκόννησο και στην Κύζικο.

   Λένε ότι ο Αριστέας, ο οποίος δεν καταγόταν από οικογένεια κατώτερη από καμία άλλη μεταξύ των πολιτών, μπήκε σε ένα εργαστήριο καθαρισμού και επεξεργασίας υφασμάτων στην Προκόννησο και πέθανε εκεί. Ο τεχνίτης έκλεισε το εργαστήριό του και πήγε να ειδοποιήσει τους συγγενείς του νεκρού.

   Όταν η είδηση ότι ο Αριστέας είχε πεθάνει είχε ήδη διαδοθεί σε όλη την πόλη, παρουσιάστηκε ένας Κυζικηνός, που είχε έρθει από την πόλη Αρτάκη, και αμφισβήτησε όσους το υποστήριζαν. Έλεγε ότι είχε συναντήσει τον Αριστέα καθ’ οδόν προς την Κύζικο και είχε συνομιλήσει μαζί του. Ο άνθρωπος αυτός επέμενε έντονα στην άποψή του, ενώ οι συγγενείς του υποτιθέμενου νεκρού βρίσκονταν στο εργαστήριο, έχοντας μαζί τους όσα χρειάζονταν για να παραλάβουν το σώμα.

  Όταν άνοιξαν το κτίριο, ο Αριστέας δεν βρέθηκε ούτε νεκρός ούτε ζωντανός. Έπειτα, επτά χρόνια αργότερα, εμφανίστηκε ξανά στην Προκόννησο και συνέθεσε το ποίημα που οι Έλληνες σήμερα ονομάζουν Αριμάσπεια. Αφού το συνέθεσε, εξαφανίστηκε για δεύτερη φορά.

Ηρόδοτος, Ιστορίαι Δ΄, 15

Αρχαίο κείμενο

   ταῦτα μὲν αἱ πόλιες αὗται λέγουσι, τάδε δὲ οἶδα Μεταποντίνοισι τοῖσι ἐν Ἰταλίῃ συγκυρήσαντα μετὰ τὴν ἀφάνισιν τὴν δευτέρην Ἀριστέω ἔτεσι τεσσεράκοντα καὶ διηκοσίοισι, ὡς ἐγὼ συμβαλλόμενος ἐν Προκοννήσῳ τε καὶ Μεταποντίῳ εὕρισκον.

   Μεταποντῖνοι φασὶ αὐτὸν Ἀριστέην φανέντα σφι ἐς τὴν χώρην κελεῦσαι βωμὸν Ἀπόλλωνος ἱδρύσασθαι καὶ Ἀριστέω τοῦ Προκοννησίου ἐπωνυμίην ἔχοντα ἀνδριάντα πὰρ’ αὐτὸν ἱστάναι· φάναι γὰρ σφι τὸν Ἀπόλλωνα Ἰταλιωτέων μούνοισι δὴ ἀπικέσθαι ἐς τὴν χώρην, καὶ αὐτὸς οἱ ἕπεσθαι ὁ νῦν ἐὼν Ἀριστέης· τότε δὲ, ὅτε εἵπετο τῷ θεῷ, εἶναι κόραξ.

   καὶ τὸν μὲν εἰπόντα ταῦτα ἀφανισθῆναι, σφέας δὲ Μεταποντῖνοι λέγουσι ἐς Δελφοὺς πέμψαντας τὸν θεὸν ἐπειρωτᾶν ὅ τι τὸ φάσμα τοῦ ἀνθρώπου εἴη. τὴν δὲ Πυθίην σφέας κελεύειν πείθεσθαι τῷ φάσματι, πειθομένοισι δὲ ἄμεινον συνοίσεσθαι. καὶ σφέας δεξαμένους ταῦτα ποιῆσαι ἐπιτελέα.

   καὶ νῦν ἔστηκε ἀνδριὰς ἐπωνυμίην ἔχων Ἀριστέω παρ’ αὐτῷ τῷ ἀγάλματι τοῦ Ἀπόλλωνος, πέριξ δὲ αὐτὸν δάφναι ἑστᾶσι· τὸ δὲ ἄγαλμα ἐν τῇ ἀγορῇ ἵδρυται. Ἀριστέω μέν νυν πέρι τοσαῦτα εἰρήσθω.

Μετάφραση στα νέα ελληνικά

    Αυτά, λοιπόν, διηγούνται οι δύο πόλεις. Εγώ, όμως, γνωρίζω τα εξής που συνέβησαν στους Μεταποντίνους της Ιταλίας, διακόσια σαράντα χρόνια μετά τη δεύτερη εξαφάνιση του Αριστέα, όπως υπολόγισα συγκρίνοντας τις πληροφορίες που συγκέντρωσα στην Προκόννησο και στο Μεταπόντιο.

   Οι Μεταποντίνοι λένε ότι ο ίδιος ο Αριστέας εμφανίστηκε στη χώρα τους και τους διέταξε να ιδρύσουν βωμό προς τιμήν του Απόλλωνα και να τοποθετήσουν δίπλα του ένα άγαλμα με την επιγραφή ότι ήταν ο Αριστέας από την Προκόννησο. Τους είπε, μάλιστα, ότι ο Απόλλων είχε επισκεφθεί τη χώρα τους, ανάμεσα στους κατοίκους της Ιταλίας, μόνο αυτούς, και ότι ο ίδιος, ο σημερινός Αριστέας, τον είχε συνοδεύσει. Τότε, όταν ακολουθούσε τον θεό, ήταν κοράκι.

   Αφού είπε αυτά, εξαφανίστηκε. Οι Μεταποντίνοι λένε ότι έστειλαν ανθρώπους στους Δελφούς για να ρωτήσουν τον θεό τι σήμαινε αυτή η εμφάνιση του ανθρώπου. Η Πυθία τούς συμβούλεψε να υπακούσουν στην εμφάνιση, λέγοντας ότι, αν ακολουθούσαν την εντολή, αυτό θα τους ωφελούσε. Εκείνοι δέχτηκαν τον χρησμό και εκτέλεσαν όσα τους είχαν υποδειχθεί.

   Και ακόμη και στην εποχή μου, στέκεται ένα άγαλμα με την επιγραφή του Αριστέα δίπλα στο άγαλμα του Απόλλωνα, περιτριγυρισμένο από δάφνες. Το άγαλμα του Απόλλωνα βρίσκεται στην αγορά. Αυτά, λοιπόν, αρκούν για τον Αριστέα.

Ηρόδοτος, Ιστορίαι Δ΄, 16

Αρχαίο κείμενο

   τῆς δὲ γῆς, τῆς πέρι ὅδε ὁ λόγος ὅρμηται λέγεσθαι, οὐδεὶς οἶδε ἀτρεκέως ὅ τι τὸ κατύπερθε ἐστί· οὐδενὸς γὰρ δὴ αὐτόπτεω εἰδέναι φαμένου δύναμαι πυθέσθαι· οὐδὲ γὰρ οὐδὲ Ἀριστέης, τοῦ περ ὀλίγῳ πρότερον τούτων μνήμην ἐποιεύμην, οὐδὲ οὗτος προσωτέρω Ἰσσηδόνων ἐν αὐτοῖσι τοῖσι ἔπεσι ποιέων ἔφησε ἀπικέσθαι, ἀλλὰ τὰ κατύπερθε ἔλεγε ἀκοῇ, φὰς Ἰσσηδόνας εἶναι τοὺς ταῦτα λέγοντας.

    ἀλλ’ ὅσον μὲν ἡμεῖς ἀτρεκέως ἐπὶ μακρότατον οἷοί τε ἐγενόμεθα ἀκοῇ ἐξικέσθαι, πᾶν εἰρήσεται.

Μετάφραση στα νέα ελληνικά

    Κανείς δεν γνωρίζει με ακρίβεια τι υπάρχει πέρα από τη χώρα για την οποία άρχισε αυτή η αφήγηση. Δεν μπορώ να συγκεντρώσω πληροφορίες από κανέναν που να ισχυρίζεται ότι γνωρίζει αυτά τα μέρη από προσωπική θέαση.

   Ούτε, άλλωστε, ο Αριστέας, για τον οποίο έκανα πριν από λίγο λόγο, ισχυρίστηκε στο ίδιο του το ποίημα ότι έφτασε πιο μακριά από τους Ισσηδόνες. Για τις περιοχές πέρα από αυτούς μιλούσε από όσα είχε ακούσει, λέγοντας ότι οι Ισσηδόνες ήταν εκείνοι που τα διηγούνταν.

   Εμείς, όμως, θα αναφέρουμε όλα όσα μπορέσαμε να πληροφορηθούμε με αρκετή βεβαιότητα, από προφορικές μαρτυρίες, για τις πιο απομακρυσμένες περιοχές.

Ηρόδοτος, Ιστορίαι Δ΄, 27

Αρχαίο κείμενο

    γινώσκονται μὲν δὴ καὶ οὗτοι, τὸ δὲ ἀπὸ τούτων τὸ κατύπερθε Ἰσσηδόνες εἰσὶ οἱ λέγοντες μουνοφθάλμους ἀνθρώπους καὶ χρυσοφύλακας γρῦπας εἶναι· παρὰ δὲ τούτων Σκύθαι παραλαβόντες λέγουσι, παρὰ δὲ Σκυθέων ἡμεῖς οἱ ἄλλοι νενομίκαμεν καὶ ὀνομάζομεν αὐτοὺς σκυθιστὶ Ἀριμασπούς· ἄριμα γὰρ ἓν καλέουσι Σκύθαι, σποῦ δὲ ὀφθαλμόν.

Μετάφραση στα νέα ελληνικά

   Και αυτοί οι λαοί είναι γνωστοί. Για τις περιοχές, όμως, που βρίσκονται ακόμη πιο πέρα, οι Ισσηδόνες είναι εκείνοι που λένε ότι υπάρχουν άνθρωποι με ένα μάτι και γρύπες που φυλάσσουν τον χρυσό. Οι Σκύθες, με τη σειρά τους, έχουν παραλάβει αυτή την πληροφορία από τους Ισσηδόνες και τη μεταδίδουν. Από τους Σκύθες, λοιπόν, εμείς οι υπόλοιποι έχουμε σχηματίσει αυτή την αντίληψη και τους ονομάζουμε στη σκυθική γλώσσα Αριμασπούς· διότι οι Σκύθες ονομάζουν «άριμα» το ένα και «σπού» το μάτι.

   Τα κεφάλαια του Ηροδότου

4.13: περιέχει την κύρια γεωγραφική και εθνογραφική μαρτυρία για την Αριμάσπεια.

4.14–15: μεταφέρουν τις παραδόσεις για τον παράξενο βίο του Αριστέα.

4.16: θέτει σαφές όριο στην αξιοπιστία της γεωγραφικής πληροφορίας: ο Αριστέας δεν ισχυρίστηκε ότι είχε δει ο ίδιος τις περιοχές πέρα από τους Ισσηδόνες.

4.27: εξηγεί την ονομασία των Αριμασπών και την αλυσίδα μετάδοσης των πληροφοριών από τους Ισσηδόνες στους Σκύθες και από αυτούς στους Έλληνες.

 

 

 

 

 

 

ΕΛΕΥΘΕΡΟΓΡΑΦΟΣ

eleftherografos.blogspot.com

[ ανάρτηση 18 Οκτωβρίου 2026 :  

Αριμάσπεια

η αναφορά στον Ηρόδοτο

και σε άλλες πηγές

Αρχαιογνωσία ]